|
FILOZOFSKI FAKULTET ZAGREB, FILOZOFIA FAKULTATO en ZAGREB, SEMINARIO PRI ESPERANTO 2008 |
SCIENCA SIMPOZIO PRI ESPERANTO
"Esperanto kaj kroata kultura identeco" |
|
ZNANSTVENI SKUP O
ESPERANTU "Esperanto i hrvatski kulturni identitet" |
Proslava stoljetnice esperanta u Hrvatskoj
uz visoko pokroviteljstvo predsjednika Republike Hrvatske
g. Stjepana Mesića
Međunarodni znanstveni skup Esperanto i hrvatski kulturni identitet
i Prva hrvatska izložba esperantskih maraka
(Vijećnica Filozofskoga
fakulteta Sveučilišta u Zagrebu,
7. i 8. studenoga 2008.)
Godine 2008. navršava se stotinu godina od utemeljenja prve nacionalne esperantske udruge u Hrvatskoj – Društva hrvatskih esperantista. U toj prigodi Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu i Hrvatski savez za esperanto (Kroata Esperanto-Ligo) organiziraju međunarodni znanstveni skup na kojem će znanstvenici i ostali stručnjaci iz zemlje i inozemstva iz različitih perspektiva osvijetlili povijest hrvatskoga esperantizma, ulogu esperanta u promicanju hrvatske umjetnosti i kulture u inozemstvu te dostignuća hrvatskih esperantista na nacionalnom i međunarodnom planu. Skup se održava pod visokim pokroviteljstvom predsjednika Republike Hrvatske g. Stjepana Mesića, a uz financijsku potporu Ministarstva kulture Republike Hrvatske i Ministarstva znanosti, obrazovanja i športa Republike Hrvatske.
Međunarodni znanstveni skup održat će se u petak 7. i subotu 8. studenoga 2008. godine u Vijećnici Filozofskoga fakulteta Sveučilišta u Zagrebu. Na skupu će sudjelovati 23 izlagača iz zemlje i inozemstva te veći broj slušača – stručnjaka, studenata i esperantista. Budući da je većina sudionika iz Hrvatske, izlaganja će biti na hrvatskome uz popratne materijale na esperantu, dok će inozemni sudionici govoriti na esperantu, a njihova će se izlaganja usmeno prevoditi na hrvatski.
Organizaciju skupa čini tročlani organizacijski odbor u sastavu: dr. sc. Damir Boras, redoviti profesor, prodekan za znanost i međunarodnu suradnju Filozofskoga fakulteta Sveučilišta u Zagrebu te predstojnik Katedre za leksikografiju i enciklopedistiku Odsjeka za informacijske znanosti istoga fakulteta (predsjednik Odbora), mr. sc. Radenko Milošević, potpredsjednik Hrvatskoga saveza za esperanto i hrvatski delegat za ekonomsku politiku i ekonometriju Svjetskoga esperantskoga saveza (koordinator za organizacijska i financijska pitanja) te dr. sc. Velimir Piškorec, izvanredni profesor pri Katedri za njemački jezik Filozofskoga fakulteta Sveučilišta u Zagrebu i hrvatski delegat za lingvistiku Svjetskoga esperantskoga saveza (koordinator za programska pitanja). Tajnica Odbora je znanstvena novakinja pri Katedri za njemački jezik Filozofskoga fakulteta Sveučilišta u Zagrebu Aleksandra Ščukanec.
Skup ima i počasni savjet u kojem su eminentni hrvatski i inozemni znanstvenici te nestori hrvatskoga esperantizma: dr. Ivo Borovečki, umirovljeni radiolog i član Počasnoga odbora Svjetskoga esperantskoga saveza, dr. habil. Detlev Blanke, predsjednik društva Gesellschaft für Interlinguistik iz Berlina, prof. dr. sc. Zrinjka Glovacki-Bernardi, predstojnica Katedre za njemački jezik Odsjeka za germanistiku Filozofskoga fakulteta Sveučilišta u Zagrebu, prof. dr. sc. Ivan Golub, teolog i književnik, akademik prof. dr. sc. Mislav Ježić, predstojnik Katedre za indologiju Odsjeka za indologiju i dalekoistočne studije te potpredsjednik Međunarodne paneuropske unije, prof. dr. sc. Miljenko Jurković, dekan Filozofskoga fakulteta Sveučilišta u Zagrebu, akademik prof. dr. sc. u miru August Kovačec, Odsjek za romanistiku Filozofskoga fakulteta Sveučilišta u Zagrebu, prof. em. dr. sc. Josip Silić, Odsjek za kroatistiku Filozofskoga fakulteta Sveučilišta u Zagrebu. Predsjednik Savjeta je akademik Dalibor Brozović, koji je ujedno i predsjednik Hrvatskoga saveza za esperanto.
Neprosredno prije skupa izdat će se na hrvatskome i esperantu knjižica sažetaka predviđenih izlaganja, a izdavanje dvojezičnog zbornika radova sa skupa, također na hrvatskome i esperantu, planira se za iduću godinu.
Ovaj će skup pridonijeti ne samo boljem poznavanju povijesti esperantizma u Hrvatskoj, a time i esperantizma uopće, nego i stjecanju spoznaja o dostignućima hrvatskih esperantista u domaćim i inozemnim okvirima. Time će se na znanstvenoj i stručnoj razini osvijetliti neistražena i do sada široj domaćoj javnosti manje poznata, stoljetna sastavnica hrvatskoga kulturnoga identiteta posredovana planskim jezikom esperantom.
PROGRAM ZNANSTVENOGA SKUPA
ESPERANTO I HRVATSKI KULTURNI IDENTITET
* * *
HRVATSKI SAVEZ ZA ESPERANTO I
FILOZOFSKI FAKULTET SVEUČILIŠTA U ZAGREBU
7. i 8. studenoga 2008.
Vijećnica Filozofskoga fakulteta, Ivana Lučiča 3, Zagreb
* * *
Skup se održava pod visokim pokroviteljstvom
predsjednika Republike Hrvatske gospodina Stjepana Mesića
te uz financijsku potporu
Ministarstva kulture Republike Hrvatske i
Ministarstva znanosti, obrazovanja i športa Republike Hrvatske.
Petak,
7. studenoga 2008.
10.00-10.40
Svečano otvaranje skupa i filatelističke izložbe Uvodno izlaganje10.40-11.10 Stanka za kavu
1. sesija moderator: Radenko Milošević
11.10-11.50 István Ertl
Granice neutralnosti ili: je li esperanto nacionalno neutralno
sredstvo međunarodne komunikacije (prevodi A. Jagnjić)
11.50-12.10 Zlatko Tišljar
Europske vrijednosti
12.10-12.30
Spomenka Štimec
Prijevodi hrvatske knji
12.30-12.50 Rasprava
12.50-15.00 Stanka za ručak
2. sesija moderator: Josip Pleadin
15.00-15.20 Davor Klobučar
Osječka
petorka iz 1889. godine – prvi esperantisti u Hrvatskoj
15.20-15.40 Vjekoslav Morankić
Povijest esperantskog pokreta na
Rijeci
15.40-16.00 Vlado Jurković
Esperantske emisije na Radio-Zagrebu 1953.-1992.
16.00-16.20 Ivan Špoljarec
PIF
16.20-16.40
Rasprava
16.40-17.10 Stanka za kavu
3. sesija moderator: Velimir Piškorec
17.10-17.30 Nikola Rašić
Interlingvistički rad Tome Maretića
17.30-17.50 Eldi Grubišić-Pulišelić
Tamni
tipovi i vedra lica: Žena u tekstovima Mavra Špicera
17.50-18.10 Kristian Novak
Muze pod oružjem. Estetizacija rata u govorima Mavra Špicera
18.10-18.30 Vinko Brešić
Špicerova esperantska
antologija hrvatskog pjesništva
18.30-18.50 Rasprava
Subota, 8. studenoga 2008.4. sesija moderator: Nikola Rašić
9.20 - 9.40 Anđel Starčević, Renata
Geld
Esperanto:
što je to i kome to treba?
9.40 - 10.00 Velimir Piškorec, Aleksandra
Ščukanec
Hrvatski udžbenici esperanta
10.00-10.20 Judita Rey-Hudeček
Zagrebačka metoda podučavanja
esperanta
10.20-10.40 Rasprava
10.40-11.10 Stanka za kavu
5. sesija moderator: Zlatko Tišljar
11.10-11.50 Ulrich Lins
Ivo Lapenna (prevodi N. Rašić)
11.50-12.10 Josip Pleadin
Uloga časopisa La Suda Stelo
u širenju hrvatske kulture, umjetnosti i književnosti
12.10-12.30 Nikola Rašić
Doprinos Dalibora Brozovi
12.30-12.50 Rasprava
12.50-15.00 Stanka za ručak
6. sesija moderatorica: Spomenka Štimec
15.00-15.20 Danijela Drakula
Primjena teorije razložite
akcije u predikciji zalaganja za esperanto
15.20-15.40 Judita Rey-Hudeček
Međunarodni centar za usluge u
kulturi – Esperantski kulturni centar
15.40-16.00 Jozo Marević
Esperanto na tragovima
latinskoga
16.00-16.20 Rasprava
16.20-16.50 Stanka za kavu
7. sesija moderatorica: Judita Rey-Hudeček
16.50-17.10 Zlatko Hinšt
Interlingvistički pristup
ekonomskoj terminologiji s posebnim osvrtom na
semantiku pojmova
17.10-17.30 Petar Radosavljević
Esperanto i rumunjski
kontrastivno
17.30-17.50 Radenko Milošević
Latinskim jučer – esperantom danas u
borbi za hrvatski jezik i kulturu
17.50-18.10 Rasprava i zatvaranje skupa
Znanstveni skup "ESPERANTO I
HRVATSKI KULTURNI IDENTITET"
Hrvatski savez za esperanto i Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu
Vijećnica Filozofskoga fakulteta Sveučilišta u Zagrebu, Ivana Lučića 3, Zagreb 7. i 8. studenoga 2008.
SAŽETCI IZLAGANJA
prof. dr. Vinko Brešić
ŠPICEROVA ESPERANTSKA ANTOLOGIJA HRVATSKOG PJESNIŠTVA
Konstituiranje preporodne, ilirske književnosti kao nacionalne hrvatske književnosti od njenih početaka prati i antologičarska praksa kao jedan od oblika književne reprezentacije. Ta je reprezentacija u osnovi usmjerena na dvije strane: s jedne prema samoj sebi i ovjeri vlastite tradicije i slike, s druge prema drugim literaturama i kulturama od kojih očekuje verifikaciju za vlastiti identitet i pozicioniranje unutar europske matrice. U tome smislu nastale su obje Šenoine antologije – prva za svjetsku bečku izložbu (1873), druga po narudžbi Matice ne više ilirske, već hrvatske (1876), a potom i treća, Badalićeva Hrvatska antologija (1892) koja čini novi korak u kanonizaciji mlade nacionalne književnosti.
Prva antologija hrvatske književnosti u 20. stoljeću, i to na stranom jeziku, pojavit će se nakon što se proces konstruiranja nacionalne književnosti na preporodnoj matrici već bio okončao, a kanonizacija zahvatila sve razine književnoga sustava, pa se s modernizmom hrvatska književnost otvara novim procesima unutar kojih će dijeliti ključna obilježja recentnih europskih književnih kretanja. Pionirsko mjesto u toj fazi antologičarske prakse pripada danas manje poznatome Mavru Špiceru (Našice, 1862. – Zagreb, 1936.) i njegovoj antologiji na novome, planskome jeziku esperantu Kroataj poeziaĵoj (Zagreb, 1912). U radu se analizira struktura Špicerove antologije, odnos prema dotadašnjoj autorovoj srodnoj praksi i praksi dotadašnjih antologija na hrvatskome da bi se izveli zaključci o obilježjima i kriterijima modela hrvatskog pjesništva kojemu Špicer svojom antologijom pridaje status reprezentativnosti.
Danijela Drakula
Primjena teorije razložite akcije u predikciji zalaganja za esperanto
Glavni cilj istraživanja je bio pomoću osnovnog modela razložite akcije ispitati mogućnost predviđanja zalaganja za esperanto na uzorku esperantista. Ispitivanje modela je provedeno na uzorku 125 sudionika oba spola, starosti od 15-84 godine. Primijenjen je upitnik Esperanto-2001, konstruiran za potrebe ovog istraživanja. Model je istraživan pomoću varijabli: stavovi prema širenju esperanta, percepcija socijalne podrške (socijalna norma), bihevioralna namjera i ponašanje.
Unutar istraživanja za diplomski rad, ali ne i u samom prikazu rada, analizirano je osam varijabli koje karakteriziraju esperantsku zajednicu. One imaju više sociološki nego psihologijski karakter. To su četiri demografske varijable (spol, dob, zanimanje i obrazovanje) i četiri koje se tiču bavljenja esperantom (motivacija za bavljenje esperantom, stupanj aktivnosti, izvor i godina saznanja o esperantu).
István Ertl
Granice
neutralnosti
ili: je li esperanto nacionalno neutralno sredstvo međunarodne
komunikacije
Postoji li ili može li postojati sredstvo koje bi bilo neutralno za međunarodnu komunikaciju?
U prvom smislu, svakako. Ako sugovornici A i B razgovaraju jezikom N koji nije materinski nijednome od njih,
oni rabe neutralno sredstvo. Naravno, ako sugovornik A iz nekog razloga bolje vlada jezikom N od sugovornika B,
primjerice zato što je sugovornik A neko vrijeme živio u N-jezičnoj zemlji ili je materinski jezik sugovornika A
bliži jeziku N nego jezik sugovornika B, ta je neutralnost već relativna...
Ali: neutralnost, iz kojega očišta?
Je li komunikacija neutralna u smislu komunikacijske ravnopravnosti, dakle da sugovornik A nije u prednosti
pred sugovornikom B?
Je li komunikacija neutralna glede svjetonazora, načina mišljenja i izražavanja svojstvenih jeziku N?
Ako je tome tako, neutralnost je opet relativna jer nijedan jezik N ne može biti jednako udaljen od svih drugih jezika.
Je li neutralnost moguća s obzirom na posredovani kulturni sadržaj?
Ni to nije moguće, dijelom iz istoga razloga (nemoguća ekvidistantnost), dijelom stoga što je kulturni sadržaj
što nastaje ili se izražava u jeziku N pod utjecajem ishodišnih kultura govornikâ jezika N. Paradoksalno je da je samo
jezik bez sadržaja ujedno i neutralan – no to je onda nalik praznoj orahovoj ljusci.
Je li moguća politička neutralnost? Moguća je, ako je tumačimo kao jednaku razdaljinu od raznih velikih sila i
donositelja odluka – no jedva je moguća ako politiku razumijevamo kao specifičan način govornikâ jezika N
da se organiziraju i međusobno djeluju.
Neutralnost se može promatrati i iz drugih očišta, što ćemo i nastojati učiniti u našem izlaganju.
No glavni je cilj izlaganja konkretno ispitati kako se gore navedene tvrdnje mogu primijeniti na esperanto,
te kako tretirati tradicionalni argument što se uglavnom javlja kod neesperantista
da je esperanto sasvim ili ponajprije europski fenomen.
dr. sc. Eldi Grubišić Pulišelić
Tamni tipovi i vedra lica: Žena u tekstovima Mavra Špicera
Krajem 19. i početkom 20. stoljeća tzv. žensko pitanje postaje iznimno zanimljivo, pa dolazi do objavljivanja različitih studija i rasprava o ženama. U tom duhu Mavro Špicer 1911. godine objavljuje kulturno-povijesnu raspravu o ženama pod naslovom Das Weib im Kriege und in der Politik (Žena u ratu i politici). Nakon općih ocjena o važnoj ulozi ženskog roda, Špicer se bavi ženama koje su na direktan ili indirektan način ostvarile politički utjecaj u povijesti. Autor ističe požrtvovnost kao ženinu najvažniju karakteristiku i njenu ulogu definira isključivo unutar granica patrijarhata: žena je biće bez individualnosti, ona je vjerna družica, majka i odgajateljica, a u slučaju potrebe i borac za dobrobit čovječanstva. Inzistiranje na tzv. pravim ženskim vrlinama znači odmak od realnosti žene, ali otkriva i tipično mušku interpretaciju ženine stvarnosti.
Sadržaj ove knjižice u nešto nadopunjenom i promijenjenom izdanju Špicer objavljuje na hrvatskom jeziku 1936. godine pod naslovom Ženska duša u svjetlu povijesti. U svom povijesnom prikazu žene dijeli na tamne tipove i vedra lica, a pogovor posvećuje pitanju ženske emancipacije početkom 20. stoljeća. Iako načelno podržava ravnopravnost žena, prije svega na području akademskog obrazovanja, autor se kritički postavlja prema onim ženama koje u duhu emancipacije prekoračuju granice patrijarhata i krše građanski etički kodeks. Autor ističe radost žrtvovanja kao ključnu žensku karakteristiku i upravo u požrtvovnoj tj. pravoj ženstvenosti prepoznaju snagu koja može zaustaviti prijeteći svjetski rat.
U kratkoj priči Ženska duša Špicer žensku dušu pokazuje istovremeno kao izvor najuzvišenijih i najnižih poriva, pa njegova anti-junakinja usprkos svom zločinačkom karakteru, iskreno suosjeća u patnji jednog leptira. Kao i u njegovim raspravama o ženama, i u ovoj priči do izražaja dolazi negativan stav autora prema ženskoj spolnosti koju prikazuje isključivo kao destruktivnu snagu što prijeti narušiti harmoniju muškog svijeta.
dr. sc. Zlatko Hinšt
INTERLINGVISTIČKI PRISTUP
EKONOMSKOJ TERMINOLOGIJI
S POSEBNIM OSVRTOM NA SEMANTIKU POJMOVA
U članku-referatu autor izlaže osnovne probleme interlingvističkog pristupa u analizi ekonomske terminologije, od postojeće do prijedloga o njenom poboljšanju, koristeći uz esperanto istodobno značenja na više jezika. Jezična analiza u korištenju tzv. svjetskih jezika, ali i drugih europskih jezika, posebno hrvatskog, daje ishodište za područje semantike, tj. ispitavanja porijekla, biti i korištenja pojedinih pojmova u ekonomskom životu i teoriji. Bez jasnog određenja prema kvalitetnim semantičkim rješenjima i njihovom uvođenju u praksu jezika, od svakodnevnog do znanstvenostručne primjene, a sve u cilju preciznijeg izražavanja pojmova, u ovom slučaju ekonomske terminologije, jezik ne može postati dostatno precizan. Esperanto stječe veliku mogućnost kao planski jezik, koji već ima stoljetnu praksu komunikacije, da rezultatima istraživanja ukloni određene nedostatke i riješi probleme u većoj kvaliteti jasnih i nedvosmislenih značenja.
U tu svrhu napravljena je klasifikacija osnovnih problema u jezičnoj analizi koji su sporni ili predstavljaju barem poteškoće u jezičnoj praksi, a kao što su u prvom redu homonimi i sinonimi, ali i potreba je da se osvrne i na antonime i paronime. Poseban je naglasak na primjeni neologizama, kako u smislu adekvatne zamjene postojećih termina, tako i za one pojmove kada još ne postoje prikladni termini. Također je važan odnos prema engleskom jeziku, u smislu općeprihvaćenih termina, najčešće s obveznim korištenjem njegovih kratica u teoriji i praksi, posebice ekonomiji. Osim toga na kvalitetu jezika utječe i primjena gramatičkih pravila i mogućnosti koje daje jezik, a u sklopu esperanta nužna su određena preispitivanja/propitivanja.
Vlado Jurković
Esperantske emisije u programu Radio Zagreba 1953.-1992.
Tema izlaganja odnosi se na povijesnu činjenicu neprekidnog emitiranja esperantske emisije u programu Radio Zagreba od 25. svibnja 1953. do 14. srpnja 1992. godine.
Emisija je odobrena od tadašnje uprave Radio Zagreba na molbu Kongresnog odbora 38. Svjetskoga kongresa esperantista koji se trebao održavao u Zagrebu krajem srpnja iste godine u trajanju od osam dana. Nakon završetka kongresa emisija se i dalje odobrava jednom tjedno u trajanju od 15 minuta te ostaje u programu do srpnja mjeseca 1992. godine.
Davor Klobučar
OSJEČKA PETORKA IZ 1889. GODINE - PRVI ESPERANTISTI U HRVATSKOJ
U ovom tekstu se radi o prvim esperantistima u Hrvatskoj, koji su se oglasili 1889. u gradu Osijeku, gotovo 2 desetljeća prije organiziranog esperantskog pokreta i ostalih pojedinaca. Oni su bili prvi ne samo u Hrvatskoj, nego i u bivšoj Jugoslaviji, pa čak i u jugoistočnoj Europi. Hrvatska je tada bila dio Austro-Ugarske, a Osijek moderan i važan industrijski grad. Međunarodni jezik esperanto pojavio se 1887. g. u Rusiji, a njegov pokret je 1889. g. bio još malen i slabo poznat. Autor jezika L. L. Zamenhof objavio je 1890. imena i adrese prvih 1.000 esperantista na svijetu, među kojima je tek 81 bilo izvan Rusije. Od tih 81 bilo je čak 5 djevojaka iz grada Osijeka («Osječka petorka»). Tek 1979. je uočena ta zanimljivost, pa je osječki esperantist Antun Šimunić pronašao i objavio nekoliko najosnovnijih podataka o tim djevojkama.
Ovdje su predstavljene njihove biografije, koje je najvećim dijelom istražio Davor Klobučar. Spomenute esperantistice su: sestre Hradil (Ana, Augusta i Ema), Pilepić Marija i Hergović Natalija, čija je starost u 1889. g. iznosila redom: 24, 21, 18, 18 i 18 godina. One su živjele u osječkom Donjem gradu, na udaljenosti od najviše 200 m i sigurno su djelovale u dogovoru. Postoji šansa da će zahvaljujući ovim činjenicama u Osijeku uskoro biti proglašena Esperantska ulica, i to u neposrednoj blizini njihovih tadašnjih boravišta. Veoma je prihvatljiva pretpostavka da je Marija Pilepić bila prvi hrvatski esperantist, jer je njezina rođaka Marta Frollo (vjerojatno sestrična) bila iste godine prvi i jedini esperantist u Rumunjskoj, a Martin otac je bio istaknuti europski lingvist. Životne sudbine Ane, Auguste i naročito Marije sada su dobro poznate. Sudbina Eme poslije udaje nije poznata, a o Nataliji znamo sasvim malo. Klobučar ističe da su sasvim netočni podaci koje je o Nataliji pronašao i 1984. g. objavio osječki esperantist Antun Šimunić. Njih treba u potpunosti odbaciti.
Ovaj članak spominje za svaku članicu Petorke eventualno pronađena mjesta rođenja, fotografije, kuće i grobove. Grob Marije Pilepić je Klobučar pronašao 2007. u Opatiji. Esperantsko društvo u Rijeci je postiglo da Marija Pilepić uđe u spisak istaknutih lokalnih osoba, čiji grobovi su pod zaštitom grada Opatije. Članak na koncu spominje i tragove koje bi vrijedilo slijediti u mogućim budućim istraživanjima Petorke.
dr. Ulrich Lins
IVO LAPENNA
Ivo Lapenna (1909-1987) rođen je u Hrvatskoj, no veći je dio svog života nakon punoljetnosti proveo u inozemstvu. Od 1949. godine do smrti stalno je boravio izvan Jugoslavije. Profesionalno ga je u potpunosti apsorbirao rad na stručnoj karijeri u Parizu, zatim u Londonu, a vjerojatno je njegovu pozornost još više zauzimala briga o Svjetskom esperantskom savezu (Universala Esperanto-Asocio), u kojem je obnašao vodeće dužnosti više od trideset godina, a od 1964. do 1974. g. bio i njezin predsjednik. U ovom izlaganju nastojat će se prikazati u kojoj je mjeri Lapennino bavljenje esperantom imalo svoje korijene u političkoj klimi u Hrvatskoj tridesetih i četrdesetih godina 20. st. te u kojoj se mjeri to kasnije kasnije odražavalo na njegov znanstveni rad te poglavito na njegovo djelovanje u UEA. Posebna pozornost posvećuje se pitanju kako se Lapenna u egzilu odnosio spram političke situacije u Jugoslaviji.
dr. sci. Jozo Marević
Esperanto na tragovima latinskoga
Jezične zapreke bile su ljudima odvajkada velike i teško premostive teškoće, a najistaknutiji mudraci nastojali su to riješiti. Bilo je prije, kao što je to i danas, tzv. svjetskih jezika, ali oni nikada prije, kao što to nisu ni sada, nisu bili jezici na kojima bi se mogli baš svi ljudi sporazumijevati.
Latinski jezik bio je široko rasprostranjen pa je, prema tomu, i bio međunarodni jezik. Ipak je izgubio svoju nekadašnju ulogu. Ostao je samo, u nekom smislu, jezik Crkve i znanosti. U više navrata kroz povijest pokušavalo se je oživiti i obnoviti latinski te ga uzdignuti na razinu međunarodnog jezika. Ali najprivrženiji sljedbenici takve ideje morali su nakraju priznati da ipak valja tražiti neko drugo sredstvo, neki drugi jezik, na kojemu bi se mogli sporazumijevati baš svi ljudi.
Zbog teške gramatike i jezičnih teškoća u svakodnevnom govoru latinski je izgubio svoju važnu ulogu čak i u Katoličkoj crkvi, koja je stoljećima bila njegovo najjače uporište. A današnji čovjek, nasuprot tomu, hoće jezičnu jednostavnost i što veću udobnost, pa ne bi bio spreman prihvatiti takav jezik koji bi bio pretežak za većinu ljudi.
S druge strane, esperanto kao najlakši jezik, koji je zapravo čedo latinskog jezika pa se i razvio upravo na njegovim tragovima, gotovo bi se kazalo, na njegovim razvalinama, ne bi trebao imati nikakvih objektivnih poteškoća da se rasprostrani, da postane i ostane jedini međunarodni jezik za sve. Prepreke njegovom rasprostranjivanju jesu političke, financijske i ideološke.
Hrvati su živjeli u ozračju latinskog jezika. I naša književnost prožeta je tom kulturom. Možda je i to razlogom što su objeručke i u velikom broju prihvatili esperanto te tijekom jednog stoljeća djelatno doprinijeli njegovom uspjehu.
mr. sc. Radenko Milošević
Hrvati se brane od latinskoga glagoljaštvom u crkvenoj liturgiji, a drugi pak puta se brane pomoću latinskoga od njemačkoga i mađarskoga. Jezik se hrvatski dakle koristio u obrani hrvatskog državno-pravnoga kontinuiteta, kulture i pismenosti, ali je latinski jezik omogućavao da se bude u kontaktu s Europom.
Prvi početci korištenja latinskoga jezika vezani su uz hrvatsko katoličanstvo, a i uz državno-pravne dokumente. Prvi značajni tekst je državno priznanja pape Ivana VIII. napisano latinskim knezu Branimiru 7. lipnja 879. godine. Hrvatski latinisti ili rodom Hrvati ili vezani s prostorima Hrvatske, služeći se latinskim jezikom, kao europskim pomoćnim jezikom, ispisali su mnoge tekstove, koji su ugrađeni ne samo u hrvatsko, već i u europsko i svjetsko književno i kulturno naslijeđe. Bilo je tako od samog početka, od Hermana Dalmatinca i Ivana Česmičkoga do Marka Marulića i Ruđera Boškovića.
Esperanto je u hrvatsku kulturu, pisanu riječ i znanost ušao već 1891. godine izlaganjem akademika Tome Maretića na sjednici Akademije znanosti i umjetnosti. Slijede prvi tekstovi Mavre Špice na hrvatskom o esperantu 1908. godine. Od prve prevedene pjesme Petra Preradovića «Noćna pjesma», objavljene na esperantu u njemačkom udžbeniku esperanta 1907. i romana Augusta Šenoe «Zlatarovo zlato» 1911. godine, na esperantu je objavljen velik broj hrvatskih književnih djela (oko 300) i gotovo tisuću pjesama dvjestotinjak hrvatskih pjesnika. U najnovijim prijevodima na esperanto ovaj je jezik poslužio kao most-jezik za prevođenje s hrvatskoga na druge jezike.
Vjekoslav Morankić
POVIJEST ESPERANTSKOG POKRETA NA RIJECI
Prva esperantska udruga na Rijeci i u Hrvatskoj osnovana je 28. rujna 1907. godine. Bila je to «Adriatika Ligo Esperantista» sa svojom sekcijom «Fiumana Esperantista Grupo». Poznata su imena i adrese svih sudionika osnivačke skupštine, njih 37. Među njima izabrani su članovi uprave, a predsjednik je bio barun Lajos Orczy. Činjenica da je na osnivačkoj skupštini bilo nazočno 37 osoba ukazuje na mogućnost da je esperantista na Rijeci bilo i ranije, ali o tome nema povijesnih podataka. Osnivanje esperantske udruge na Rijeci utjecalo je kasnije na razvoj esperantskog pokreta kako na Rijeci tako i u regiji (Primorju, Istri i Gorskom Kotaru). Kako je između dva svjetska rata granica između Italije i Jugoslavije prolazila sredinom današnjeg grada Rijeke, esperantisti su između dva svjetska rata u toj regiji djelovali posebno u Italiji i posebno u Jugoslaviji odnosno u Hrvatskoj.
Nakon oslobođenja Rijeke i Istre u svibnju 1945. godine na Rijeci se već 8. siječnja 1946. godine osnovalo Društvo esperantista «A. Š. Turković», a skupštini je bilo nazočno 35 esperantista. Ovako velik broj esperantista na osnivačkoj skupštini odmah nakon završetka rata pokazuje da je esperantski pokret djelovao do tada i u kontinuitetu. Društvo i danas djeluje na Rijeci i Primorsko-goranskoj županiji pod imenom Esperanto društvo Rijeka. Od 1946. godine do danas procjenjuje se da je kroz tečajeve esperanta prošlo više od 4.000 osoba. Društvo je organiziralo značajne međunarodne kongrese i susrete, djeluje neprekidno, ima knjižnicu od oko 1400 knjiga. Društvo posjeduje u svom vlasništvu odmaralište «Esperanto Domo» pa je stoga jedno od najbogatijih u ovom dijelu Europe. Danas ima 61 člana.
Kristian Novak
MUZE POD ORUŽJEM. ESTETIZACIJA RATA U GOVORIMA MAVRA ŠPICERA
Mavro Špicer je u razdoblju od 1906. do 1911. g. u Vojnoznanstvenom društvu u Zagrebu održao niz predavanja na njemačkom jeziku, kojih su teme vezane uz ratovanje i vojnički poziv. Osim vrlo afirmativnog stava prema fenomenu rata, u navedenim govorima posebno su zanimljive filozofske refleksije o toj i srodnim temama, te prije svega ideja o neraskidivoj povezanosti i međudjelovanju umjetnosti i rata. U ovom će se radu analizirati teme i motivi koji se spominju u predavanjima. Osim toga pokušat ćemo ih smjestiti u povijesnopolitički kontekst i globalno odrediti kakav je javni diskurz omogućio prozvodnju takvih tekstova neposredno prije početka Prvoga svjetskog rata.
dr. sc. Velimir Piškorec, Aleksandra Ščukanec
HRVATSKI UDŽBENICI ESPERANTA
Godine 1909. pojavljuju se u hrvatskim knjižarama dva priručnika o esperantu, kojih su autori pioniri esperantizma u Hrvatskoj i osnivači Društva hrvatskih esperantista Danica pl. Bedeković te Mavro Špicer. U međuratnom razdoblju udžbenike esperanta objavljuju Stjepan Tomić (1919.), Dušan Maruzzi (1922., 1923. /u suradnji s N. Bubalom/, 1927. i 1937.) te Ivo Lapenna (1938., 1939.). Neposredno nakon Drugoga svjetskog rata izlazi iz tiska treće izdanje Lapenninog udžbenika (1946.), pedesetih se godina objavljuju udžbenici Frana Novljana (1953.) i Božidara Vančika (1958.) te četvrto izdanje Maruzzijeva udžbenika (1955.), dok su šezdesete potpuno u znaku daljnjih triju izdanja istoga udžbenika. Sedamdesetih se pojavljuje hrvatska adaptacija udžbenika esperanta Ferenca Szilágyja prema izravnoj metodi, a u suautorstvu s Josipom Velebitom (1976.) te prva vježbenica esperanta koja će najaviti tzv. Zagrebačku metodu učenja esperanta (1979.) i proslaviti njezine autore diljem svijeta prilagodbama zagrebačkoga udžbenika na tridesetak jezika.
U radu ćemo prikazati rezultate poredbene analize spomenutih udžbenika s obzirom na opseg, ustroje cjeline i dijelova te primijenjene metodičke postupke i tako pokušati dati sintetski prikaz gotovo stoljetne esperantske udžbeničke produkcije u Hrvatskoj.
Josip Pleadin
POVIJEST ESPERANTIZMA U HRVATSKOJ
Premda su se prvi esperantisti na području današnje Hrvatske pojavili 1889. godine u Osijeku, a prva organizirana grupa u Rijeci 1907., prekretnicom se smatra godina 1908., kada su u Zagrebu udareni temelji prvoj organizaciji koja je imala svenarodni karakter – Društvu hrvatskih esperantista. Od toga trenutka pokret za esperanto među Hrvatima gotovo je bez prekida postojao puno stoljeće, uspjevši nadvladati političke i društvene zapreke. Godine 2008., sažimljući cijelu povijest u kratkom predavanju, dobijamo barem površnu sliku o veličini ovoga pokreta i o njegovim sudionicima.
Josip Pleadin
ULOGA ČASOPISA LA SUDA STELO U ŠIRENJU HRVATSKE KULTURE, UMJETNOSTI I KNJIŽEVNOSTI
Počevši s izlaženjem u Slavonskom Brodu 1932. godine, a prestavši izlaziti u Beogradu 1972., časopis La Suda Stelo (= Južna zvijezda) smatran je prvenstveno informativnim glasilom, ali je imao i vrlo naglašenu književnu i kulturnu notu, posebice u 1960-tim godinama, kada je glavni informativni časopis u Jugoslaviji bio Jugoslavia Esperantisto (= Jugoslavenski esperantist, 1957.-1963.). U periodu 1957.-1961. časopis La Suda Stelo je predstavljao kulturna, umjetnička i književna dostignuća esperantista te prijevodnu međunarodnu književnost, ali je veliki naglasak bio stavljen i na širenje jugoslavenskih kulturnih vrednota međunarodnoj publici. U tom kontekstu, posebice je dobro bila zastupljena hrvatska kulturna sredina i njezini rezultati.
Petar Radosavljević
Esperanto i rumunjski kontrastivno
S obzirom na pretežitu zastupljenost romanskog vokabulara u esperantu, ovaj planski jezik i rumunjski kao pripadnik romanske jezične skupine mogu se smatrati posuđenički srodnima. U prvom dijelu izlaganja, na korpusu glosara esperanta u udžbeniku Zagrebačke metode analizirat će se leksičke podudarnosti između rumunjskoga i esperanta. U drugom dijelu izlaganja obratit ćemo pozornost na tvorbene obrasce, na razini rječotvorbenih i gramatičkih paradigmi.
mr. sc. Nikola Rašić
Doprinos Dalibora Brozovića esperantologiji i interlingvistici
Dalibor Brozović već je pedesetak godina aktivan esperantist: na esperantu je objavljivao i originalnu poeziju kojom je zastupljen u nekoliko antologija, a napisao je i više radova o makedonskome jeziku i književnosti te objavio niz prijevoda s hrvatskoga i makedonskoga jezika na esperanto. Brozović se esperantom bavio i kao profesionalni jezikoslovac, a neki od tih radova su nezaobilazni u esperantskoj lingvistici i interlingvistici. Naročito su važni radovi o mjestu esperanta u općoj tipologoškoj klasifikaciji jezika, te radovi o litavskim i slavenskim elementima u esperantu. U ovom radu riječ je o značaju tih radova i njihovim najvažnijim doprinosima znanstvenog proučavanju esperanta i planskih jezika uopće.
mr. sc. Nikola Rašić
Maretićeve Misli o umjetnom svjetskom jeziku iz 1891. godine
Tomo Maretić održao je 10. prosinca 1891. godine predavanje u Jugoslavenskoj akademiji znanosti i umjetnosti na temu Misli u umjetnom svjetskom jeziku, što se može smatrati prvim radom nekoga hrvatskoga lingvista na temu interlingvistike. U tome se radu Maretić osvrće na nekoliko umjetnih svjetskih jezika, između ostalih na volapük i esperanto, a posebnu naklonost pokazuje za Novlatin, projekt talijanskoga interlingvista Danila Rosse. U ovom radu Maretić se također iscrpno osvrće na neka opća mjesta interlingvistike kao discipline i područja lingvističkoga interesa. U tom smislu Maretić se svrstava uz lingviste kao što su H. Schuchardt i J. K. Baudouin de Courtenay, čije tragove kasnije kod nas slijedi Dalibor Brozović.
Judita Rey-Hudeček
MEĐUNARODNI CENTAR ZA USLUGE U KULTURI
ESPERANTSKI KULTURNI CENTAR
Zahvaljujući aktivnim i maštovitim esperantistima Zagreb je već 100 godina važan grad na esperantskoj karti svijeta. U njemu su djelovali ljudi koji su svojom aktivnošću obogatili esperanto jezično, idejno i kulturno. Jedan od njih je i Tibor Sekelj. Njegove ideje o radu «za i pomoću esperanta» snažno su utjecale na zagrebački esperantski pokret. Na njihovim zasada je osnovan i Internacia Pupteatra Festivalo (PIF) (Međunarodni festival kazališta lutaka) i Internacia Kultura Servo (Međunarodni centar za usluge u kulturi). Oba postoje i danas te obogaćuju zagrebački kulturni život. PIF je postao i najstarijim zagrebačkim festivalom, a IKS jedan od njegovih kulturnih centara.
Ali poslije desetljeća «za i pomoću esperantske aktivnosti», međunarodni jezik je prisutan u oba samo u imenima. Iako više ne vrše zadatak za koji su osnovani, oni ipak pokazuju da esperanto može biti stvarno sredstvo komunikacije u kulturi.
Judita Rey-Hudeček
ZAGREBAČKA METODA PODUČAVANJA ESPERANTA
Ideja stvaranja laganog i neutralnog jezika nije nova. Između mnogih projekata esperanto je do sada imao najviše uspjeha. Ali, iako je esperanto barem u početku daleko lakše naučiti nego bilo koji drugi jezik, on se ne širi koliko bi mogao. Razlozi za to su mnogi. Jedan od njih je nedostatak sposobnih nastavnika i pogodnih knjiga. Godine 1979. zagrebački tim vođen Zlatkom Tišljarom analizirao je govorni esperanto i na osnovu dobivenih rezultata napravio udžbenik u kome su bila zastupljena najčešće upotrebljavana gramatička pravila i riječi. Eksperiment je pokazao da se poslije samo 12 sati nastave po tom udžbeniku mogu izražavati jednostavne misli. Udžbenik je adaptiran na 30 jezika i time zacijelo postao najuspješniji hrvatski udžbenik za neki jezik.
Anđel Starčević, Renata Geld
Esperanto: što je to i kome to treba?
Kao planski jezik, esperanto je i među jezikoslovcima i u široj populaciji oduvijek izazivao paletu oprečnih stavova – od gorljivog entuzijazma do oštrog odbacivanja njegove uporabe. Da bismo saznali kako se trenutno u Hrvatskoj gleda na izum dr. Zamenhofa, proveli smo istraživanje među govornicima hrvatskoga jezika različitih dobi, obrazovanja i spola. Istraživanje je prvenstveno kvalitativnog karaktera, a ispitanike smo našli u dvjema glavnim skupinama: 1) studenti Filozofskog fakulteta u Zagrebu (anglistika, kroatistika, psihologija) i Fakulteta elektrotehnike i računarstva te 2) opća populacija Republike Hrvatske. Ispitanike smo podijelili u te dvije skupine s pretpostavkom da će studenti FF-a raspolagati potpunijim informacijama o esperantu i imati argumentiranije stavove o ulozi toga jezika u tvorbi hrvatskog kulturnog identiteta.
Spomenka Štimec
Prijevodi hrvatske književnosti s esperanta na druge jezike
Godine 1913. u Kostajnici učiteljica Antonija Jozičić objavila je, o svom trošku, esperantski prijevod djela Ispovijest tada popularne književnice Milke Pogačić. Ovo je esperantsko izdanje poslužilo uglednom književnom prevoditelju Wang Lu Yanu da 1931. objavi u Šangaju kineski prijevod tog djela. Knjiga se čuva u Pekingu, u Kineskoj državnoj biblioteci, i predstavlja vjerojatno prvi prijevod hrvatske književnosti na kineski jezik. Taj prvi kontakt hrvatske književnosti s kineskom ne posjeduje nijedna hrvatska biblioteka. Ista šangajska izdavačka kuća Shangiru, koja i danas djeluje u Pekingu, 1936. objavila je kineski prijevod Alkara Dinka Šimunovića. (Primjerak sačuvan u trezoru Sveučilišne i nacionalne knjižnice u Zagrebu.) Još dva djela esperanto je posredovao na kineski: 7000 dana u Sibiru Karla Štajnera 2004. i Waitapu Jože Horvata 2006.
Djelo Ivane Brlić Mažuranić Čudnovate zgode šegrta Hlapića hrvatska je knjiga koju je esperanto je najdalje odnio: esperanto je korišten za japanski prijevod (prvo izdanje 2002., drugo izdanje 2005.), za perzijski 2005., za bengalski (2005. i 2006.) i za vjetnamski 2008. u prijevodima Sekoguchi Kena, Achtar Etemadi, Probala Dashgupta. Vjetnamski su prijevod Hlapića pripremili i Phan Hong Vuong i Luong Ngoc Bao.
Esperanto je posredovao i u prevođenju hrvatske lirike na druge jezike (kineski, japanski, islandski, malteški), ali je poslužio i kod prevođenja originalne esperantske književnosti hrvatskih autora na druge jezike.
Ivan Špoljarec
PIF: KULTURNI FENOMEN - FENOMENALAN FESTIVAL
(40 godina ...usprkos svemu)
Međunarodni festival kazališta lutaka – PIF (Pupteatra Internacia Festivalo) – jedinstvena je kulturna manifestacija i svojevrsni je kulturni fenomen kako po svome nastanku tako i po svome sadržaju i trajanju.
Osnovali su ga i prvih nekoliko godina organizirali članovi Studentskog esperantskog kluba (SEK) iz Zagreba, s osnovnom idejom da se esperanto koristi u praksi kao komunikacijski i izvedbeni jezik međunarodnih kulturnih događanja na profesionalnom nivou. Prvi je festival održan u Zagrebu 1968. godine. Od 1972. godine organizira ga Međunarodni centar za usluge u kulturi (Internacia Kultura Servo – IKS).
Službeni je komunikacijski jezik festivala u početku bio esperanto na kojem su se predstave tada pretežno i izvodile, no, promjenama u organizacijskom timu početkom devedesetih godina, počinju se koristiti engleski i hrvatski, a predstave se izvode na nacionalnim jezicima. Od prvih dana PIF krasi veliki entuzijazam organizatora i sudionika, srdačno i prijateljsko ozračje te raznoliki popratni sadržaji. Festival se ističe i nagradom za najhumaniju poruku predstave, vjerojatno jedinstvenom u svijetu, a koja nosi ime Tibora Sekelja.
PIF je najstariji međunarodni kazališni festival u Hrvatskoj i jedan od najrenomiranijih međunarodnih lutkarskih festivala u svijetu. Tijekom 40 godina (1968. – 2008.) na njemu su sudjelovala 334 (uglavnom) profesionalna kazališta lutka iz 47 zemalja, održano je 660 nastupa (od kojih 147 na esperantu) s ukupno 1627 izvedbi predstava. Usprkos brojnim i velikim nedaćama koje su ga pratile festival živi i danas kao iznimno cijenjena i prestižna kulturna manifestacija na ponos svima koji su bili ili jesu uz njega vezani.
Zlatko Tišljar
EUROPSKE VRIJEDNOSTI
Europska komisija je sufinancirala projekt u kojem su sudjelovala 4 partnera iz Njemačke, Italije, Austrije i Slovenije "Prenošenje eŭropskih vrijednosti". Projekt je trajao 2 godine i između ostaloga je usporedio pravila Svetog Benedikta iz 6. stoljeća i današnji koncept evropskih vrijednosti. Ovdje sažimam rezultat projekta u kojem smo se složili da svedemo sve na desetak osnovnih pojmova. Moj koncept obuhvaća 12 vrijednosti koje bi morale postati osnovom za odgoj mladih generacija kako bismo postepeno razvili europski identitet kod Europljana. Detaljine informacije je moguće pronaći na www.e-l-v.eu . Riječ je o sljedećim vrijednostima: 1. Europa mira, 2. Europska ljudska prava, 3. Demokratska Europa, 4. Europa socijalnih prava, 5. Europa solidarnosti, 6. Subsidijarna Europa, 7. Europa jedinstva u različitosti, 8. Europa jednakih mogućnosti, 9. Europa održivog razvoja, 10. Europa doživotnog učenja i znanosti, 11. Europa slobodnog izbora vjere, 12. Europa odgovorna za sebe i za svijet.
Scienca simpozio
ESPERANTO KAJ KROATA KULTURA IDENTECO
Kroata Esperanto-Ligo kaj Filozofia fakultato de Universitato de Zagrebo
Konsilantarejo de Filozofia fakultato, Ivana Lučića 3, Zagreb
7an kaj 8an de novembro 2008
RESUMOJ DE PRELEGOJ
prof. d-ro Vinko Brešić
Esperanta antologio de kroata poezio de Mavro Špicer
Transformiĝo de ilira literaturo, ekzistanta antaŭ la periodo de la nacia renesanco en Kroatio dum la unua duono de la 19a jarcento, en la nacian kroatan literaturon estis akompanata de antologia praktiko kiel unu el formoj de literatura reprezentado. Tiu reprezentado estis baze dudirekta: unuflanke direktita al si mem kaj legitimiĝo de sia propra tradicio kaj bildo, kaj aliflanke direktita al aliaj literaturoj kaj kulturoj, de kiuj ĝi atendas agnoskon de la propra identeco kaj poziciigon kadre de eŭropa kunteksto. En tiu senco August Šenoa kompilis ambaŭ siajn antologiojn – la unuan por la Monda ekspozicio en Parizo (1873) kaj la duan (1876) laŭ la mendo de nacia kultura organizo Matica hrvatska (esp. Abelreĝino Kroata), kiu pli frue nomiĝis "ilira". La tria antologio de kroata literaturo kunmetita de Badalić (Kroata Antologio, 1892) estis la nova paŝo al kanonigo de la juna nacia literaturo.
La unua antologio de la kroata literaturo en la 20a jarcento, kiu samtempe estis fremdlingva, aperis kiam la konstruprocezo de la nacia literaturo bazita sur naci-renesanca matrico jam finiĝis, kaj la kanoniĝo jam atingis ĉiujn nivelojn de la literatura sistemo, tiel ke kun modernismo la kroata literaturo malfermiĝis por novaj procezoj, kadre de kiuj ĝi estis montronta ŝlosilajn trajtojn de novaj eŭropaj literaturaj tendencoj. La pioniran lokon en tiu ŝtupo de antologia praktiko okupas hodiaŭ la malpli konata Mavro Špicer (Našice, 1862 – Zagreb, 1936) kaj lia Esperantlingva antologio Kroataj poeziaĵoj (Zagreb, 1912). En nia laboraĵo estas analizataj la strukturo de la antologio, la rilato al ĝistiama simila antologia praktiko de la aŭtoro kaj la praktiko de ĝistiamaj kroatiaj antologioj kun la celo, starigi konkludojn pri trajtoj kaj kriterioj de la modelo de la kroata poezio, al kiu Špicer per sia antologio donas reprezentan statuson.
Danijela Drakula
APLIKO DE LA
TEORIO DE
REZONA AGADO
EN PROGNOZO DE ENGAĜIĜO
POR ESPERANTO
La ĉefa celo de la esplorado estis per la baza modelo de rezona agado ekzameni prognozeblecon de engaĝiĝo por Esperanto en la samplo de esperantistoj. La modelekzamenado estas farita en la samplo de 125 partoprenantoj, ambaŭ-seksaj, aĝaj inter 15 kaj 84 jaroj. Estas aplikita la demandilo Esperanto-2001 konstruita por la bezonoj de tiu ĉi esploro. La modelo estis esplorata per variabloj: sintenoj al disvastigado de Esperanto, percepto de socia subteno (socia normo), kondutintenco kaj konduto.
Enkadre de la esploro por diplomverko, sed ne en la skribita prezentaĵo mem, estas analizitaj ok variabloj karakterizaj por Esperanto komunumo. Ili enhavas pli sociologiajn ol psikologiajn trajtojn. Tiuj variabloj estas kvar demografiaj (sekso, aĝo, profesio kaj edukiteco) kaj kvar kiuj temas pri esperantisteco (motivaĵo por okupiĝi pri Esperanto, aktiveco en tiu okupiĝo, fonto kaj jaro de la ekscio pri Esperanto).
István Ertl
La limoj de neŭtraleco, aŭ: Esperanto, ĉu nacie neŭtrala ilo por internacia komunikado?
Ĉu ekzistas, povas ekzisti ilo kiu estas neŭtrala por internacie komuniki?
Je unuagrada senco, certe. Se A kaj B interparolas en lingvo N, denaska nek al A nek al B, la duopo uzas neŭtralan ilon. Kompreneble, se A ial pli bone regas la lingvon N ol B, ekzemple ĉar A pasigis tempon en N-lingva lando, aŭ ĉar la denaska lingvo de A estas pli simila al N ol tiu de B, tiu neŭtraleco estas jam tre relativa....
Sed: neŭtraleco, el kiu vidpunkto?
Ĉu neŭtrala en la senco de komunika egalrajteco, do ke A ne havas avantaĝon super B?
Ĉu neŭtrala rilate la mondrigardon, la pens- kaj esprimmanieron proprajn al lingvo N? Se tiel, la neŭtraleco estos denove relativa, ĉar neniu lingvo N povas situi egaldistance al ĉiuj aliaj lingvoj.
Ĉu rilate la kulturan enhavon peratan? Tio ankaŭ ne eblas, parte pro la sama kialo (malebla egaldistanco),
parte ĉar la kultura enhavo kiu kreiĝas/esprimiĝas en la lingvo N, estas influata de la fonaj kulturoj de la N-parolantoj. Paradokse, nur senenhava lingvo estas neŭrala – sed tio similas malplenan nuksoŝelon.
Ĉu neŭtraleco politika? Tio ja eblas, se ni interpretas ĝin kiel egaldistancon al diversaj grandpotencoj kaj decidantaroj –
sed apenaŭ eblas se ni komprenas politikon kiel specifan manieron de la N-parolantaro organiziĝi kaj interagi.
Al neŭtraleco eblas rigardi ankoraŭ el aliaj vidpunktoj, kaj tion la prelego celos. Sed ĝi ĉefe celos konkrete ekzameni kiel ĉio ĉi-supra aplikiĝas al Esperanto – kaj kiel trakti la tradician argumenton, aperantan ĉefe ĉe neesperantistoj, ke Esperanto estas tute, aŭ precipe, eŭropa fenomeno.
d-rino Eldi Grubišić Pulišelić
MALHELAJ TIPOJ
KAJ SERENAJ VIZAĜOJ:
VIRINO EN VERKARO DE MAVRO ŠPICER
Fine de la 19a kaj komence de la 20a jarcento la tiel-nomata virindemando fariĝis tiom interesa, ke tiatempe aperis multaj studoj kaj traktatoj pri virinoj. En tiu spirito Mavro Špicer publikigis en 1911 kultur-historian traktaton pri virinoj titolitan Das Weib im Kriege und in der Politik (Virino en milito kaj politiko). Post ĝeneralaj pritaksoj de la grava rolo de virina sekso, Špicer okupiĝas pri virinoj, kiuj rekte aŭ nerekte akiris politikan influon en la historio. La aŭtoro substrekas oferemon kiel la plej gravan trajton de virino kaj difinas ŝian rolon nur en la limoj de la patriarka socia ordo: laŭ li virino estas estaĵo sen individueco, ŝi estas fidela akompanantino, patrino kaj edukantino, kaj – se bezonate – luktantino por bonfarto de la homaro. Lia insistado je tiel nomataj aŭtentikaj virinaj virtoj signifas samtempe malproksimiĝon de virina realeco, sed malkovras ankaŭ specife viran interpretadon de virina realeco.
La iom plivastigitan kaj ŝanĝitan enhavon de la priparolata libreto el 1911 Špicer publikigis kroatlingve sub la titolo Ženska duša u svjetlu povijesti (Virina animo en la lumo de historio). En sia historia prezentado Špicer dividas virinojn je malhelaj tipoj kaj serenaj vizaĝoj, kaj en la postparolo li pritraktas la problemon de virina emancipiĝo komence de la 20a jarcento. Kvankam li principe subtenas egalrajtecon de virinoj, precipe sur la kampo de akademia edukado, la aŭtoro kritike observas tiujn virinojn, kiuj en spirito de emancipiĝo transpaŝas la limojn de la partiarka ordo malobeante burĝan etikan kodekson. La aŭtoro substrekas ĝojon je oferemo kiel ŝlosilan virinan trajton kaj ĝuste en tiu oferema t.e. aŭtentika virineco rekonas forton, kiu povas haltigi la minacantan mondmiliton.
En la rakonteto Ženska duša (Virina animo) Špicer prezentas virinan animon samtempte kiel fonton de la plej altaj kaj plej malaltaj impulsoj, tiel ke lia malheroino spite al sia krimeco, sincere kompatas la suferon de iu papilio. Same kiel en liaj traktatoj pri virinoj ankaŭ en tiu ĉi rakonto montriĝas la negativa sinteno de la aŭtoro al virina sekseco, kiun li prezentas sole kiel detruigan potencon minacantan harmonion de la vira mondo.
d-ro Zlatko Hinšt
INTERLINGVISTIKA ALIRO AL EKONOMIA TERMINOLOGIO
KUN SPECIALA RERIGARDO AL SEMANTIKO DE NOCIOJ
En artikolo-referato la aŭtoro ekspozas bazajn problemojn de interlingvistika aliro en analizo de ekonomi(k)a terminologio, de ekzistanta ĝis proponoj pri ĝia plibonigo, uzante krom Esperanto, samtempe signifojn en pluraj lingvoj. Lingva analizo en uzado de t.n. "mondaj lingvoj" kaj aliaj eŭropaj lingvoj, speciale kroatan, donas deirpunkton por kampo de semantiko, t.e. esploroj de origino, esenco kaj uzo de unuopaj nocioj en ekonomia vivo kaj teorio. Sen klaraj determinado laŭ kvalitaj semantikaj solvoj kaj ilia enkondukado en praktiko de la lingvo, de ĉiutaga ĝis sciencofaka apliko, ĉio en celo de preciza esprimado de nocioj, en ĉi-tiu kazo de ekonomia terminologio, lingvo ne povas ekesti sufiĉe preciza. Esperanto akiras grandan eblecon kiel planita lingvo, kiu jam havas jarcentan praktikon de komunikado, povas per rezultoj de esploroj elimini difinitajn mankojn kaj solvi problemojn de klareco kaj neambigueco de la terminoj. En ĉi-tiu celo estas farita klasifiko de bazaj problemoj en lingva analizo, kiuj estas kontesteblaj aŭ reprezentas almenaŭ malfacilaĵoj en lingva praktiko. Tio estas unuavice homonimoj kaj sinonimoj, sed ankaŭ antonimoj kaj paronimoj. Aparte estas akcento en uzado de neologismoj, kiel en senco de adekvata anstataŭigo de ekzistantaj terminoj, tiel eĉ por iuj nocioj kiam ankoraŭ ne ekzistas konvenaj terminoj. Ankaŭ estas grava rilato al la angla lingvo, en senco de ĝenerale akceptitaj terminoj, plej ofte kun deviga uzado de iliaj mallongigoj kaj originalaj terminoj en teorio kaj praktiko, aparte en ekonomio. Krom tio al kvalito de la lingvo influas ankaŭ apliko de gramatikaj reguloj kaj eblecoj de lingvo, aparte Esperanto bezonas certajn pridemandadojn.
Vlado Jurković
ESPERANTAJ ELSENDOJ EN LA PROGRAMO DE KROATA RADIO
(iama Radio Zagrebo)
La temo de la prelego rilatas pri la historio de Esperantaj elsendoj de Radio Zagrebo, kiu komenciĝis la 25an de majo 1953 okaze de la 38-a Universala Kongreso de Esperanto okazonta en Zagrebo samjare.
La elsendoj post plenaj 39 jaroj da kontinua funkciado finiĝis per arbitra decido de Kroata Radio estraro en la jaro 1992.
Davor Klobučar
OSIJEKA KVINOPO EL 1889 - LA UNUAJ ESPERANTISTOJ EN KROATIO
En tiu ĉi teksto temas pri la unuaj esperantistoj el Kroatio, kiuj anonciĝis en 1889 en la urbo Osijek, preskaŭ 2 jardekojn pli frue ol la organizita esperanta movado kaj aliaj unuopuloj. Ili estis la unuaj ne nur en Kroatio, sed ankaŭ en la eksa Jugoslavio, kaj eĉ en la sudorienta Eŭropo. Kroatio estis tiam parto de Aŭstro-Hungario, kaj Osijek moderna kaj grava industria urbo. La internacia lingvo Esperanto aperis en 1887, kaj ĝia movado en 1889 estis ankoraŭ malgranda kaj malbone konata. La aŭtoro de la lingvo L. L. Zamenhof publikigis en 1890 adresojn de la unuaj 1.000 esperantistoj en la mondo, inter kiuj nur 81 estis el ekster Rusio. Inter tiuj 81estis eĉ 5 junulinoj el la urbo Osijek (la "Osijeka Kvinopo"). Nur en 1979 oni rimarkis tiun informon, kaj la osijeka esperantisto Antun Šimunić trovis kaj publikigis nur kelkajn bazajn faktojn pri la junulinoj. Ĉi tie estas prezentataj biografioj de tiuj personoj, kiujn plejparte esploris Davor Klobučar.
La junulinoj estis: fratinoj Hradil (Ana, Augusta kaj Ema), Pilepić Marija kaj Hergović Natalija, kun respektivaj aĝoj en 1889: 24, 21, 18, 18 kaj 18. Ili loĝis en la osijeka parto Malsupra Urbo (Donji grad) en distanco de maksimimue 200 metroj, kaj certe agis en konsento. Espereble dank' al tiu fakto aperos baldaŭ Esperanto-strato en Osijek, tre proksime al iliaj loĝlokoj. Tre akceptebla estas la hipotezo, ke Marija Pilepić estis la unua esperantisto, ĉar ŝia parencino Marta Frollo (verŝajne kuzino) estis la sola esperantisto en tiama Rumanio, kaj la patro de Marta estis tre elstara eŭropa lingvisto. La sorto de Ana, Augusta kaj precipe de Marija estas nun bone konataj. La sorto de Ema post ŝia edziniĝo ankoraŭ ne estas konata, kaj pri Natalija estas trovitaj nur malmultaj informoj. Klobučar emfazas, ke la informoj, kiujn pri Natalija trovis en 1984 la osijeka esperantisto Antun Šimunić, estas ĉiuj eraraj kaj forĵetendaj.
La artikolo mencias, por ĉiu
membro de la Kvinopo, eventuale trovitajn naskiĝlokojn, fotojn, domojn kaj
tombojn. La tombo de Marija Pilepić estas trovita en 2007 en Opatija, kaj nun
la esperanta societo el Rijeka atingis, ke Marija Pilepić eniru la liston de
elstaraj lokaj personoj, kies tombojn protektas la urbo Opatija. La artikolo
fine mencias la spurojn, kiujn oni povas sekvi en eventualaj estontaj esploroj
pri la Kvinopo.
d-ro Ulrich Lins
Ivo Lapenna
Ivo Lapenna (1909-1987) estas naskita en Kroatio, sed pasigis
la pli grandan parton de sia plenaĝula vivo en eksterlando. De 1949 ĝis sia
morto li ĉiam restadis ekster Jugoslavio. Profesie lin plene absorbis la
konstruo de profesia kariero en Parizo, poste en Londono, kaj verŝajne lian
atenton eĉ pli okupis la zorgo pri Universala Esperanto-Asocio (UEA), en kiu li
havis gvidajn postenojn dum pli ol tridek jaroj, de 1964 ĝis 1974 kiel
Prezidanto. La referaĵo klopodas montri, kiugrade ĉe Lapenna la okupiĝo pri
Esperanto radikis en la politika klimato de Kroatio en la tridekaj kaj kvardekaj
jaroj kaj kiom tio postefikis en lia scienca aktivado kaj precipe en lia agado
por UEA. Aparta atento estos donita al la demando,
kiel Lapenna en sia
ekzilo rilatis al la politika evoluo en Jugoslavio.
d-ro Jozo Marević
ESPERANTO SUR SPUROJ DE LA LATINO
Lingvaj baroj por la homaro ĉiam estis grandega malfacilaĵo. La plej eminentaj saĝuloj klopodis solvi ĝin. Estis kaj estas la t. n. mondlingvoj, sed ili neniam estis kaj hodiaŭ same tiel ne estas internaciaj lingvaj interkompreniloj. La latino estis larĝe kaj internacinivele disvastigita. Tamen ĝi perdis sian rolon. Iusence restis ĝi kiel eklezia kaj scienca lingvo. Oni multfoje provadis revivigi kaj mondigi ĝin. Sed la plej sindonemaj adeptoj konfesis, ke endas serĉadi iun alian internacian lingvan komprenilon.
Pro gramatikaj kaj konversaciaj malfacilaĵoj la latino perdis sian rolon eĉ en Katolika eklezio, kiu vere estis ties apogcentro dum jarcentoj. La nuntempa homo, aliflanke, deziras lingvan simplecon kaj vivan komforton. Li tute ne pretas akcepti tiun lingvon, kiu estus tre malfacila por la plejparto da homoj.
Aliflanke, Esperanto, kiel la plej facila lingvo, ekzistinta sur spuroj de latino, havas nenian lingvan baron disvastiĝi kaj ekesti unika internacia lingva komprenilo. Obstakloj estas alispecaj: politikaj, financaj, ideologiaj.
Kroatoj vivis en la latina kulturo kaj
latinlingva literaturo. Tiaj akceptis kaj ĉirkaubrakis la internacian lingvon
Esperantan multnombre kaj dum unu jarcento kontribuadis al ĝia disvastigo.
magistro Radenko Milošević
Per la
latina hieraŭ - per la kroata hodiaŬ
en la batalo por la kroata lingvo kaj kulturo
Kroatoj defendiĝis kontraŭ la latina lingvo per la kroata glagolado en la liturgio, kaj alifoje oni defendis per la latina kontraŭ la germana kaj hungara lingvaj altrudoj. La lingvo kroata estis uzita kiel defendilo de la kroatia ŝtat-jura kontinueco, kulturo kaj skriboscio, sed la latina lingvo ebligis diversajn kontaktojn kun Eŭropo.
La unuaj komencoj de la uzado de la latina lingvo estas ligitaj al kroatia katolikismo, kaj ligitaj kun la ŝtat-juraj dokumentoj. La unua signifoplena teksto latinlingva estis la ŝtateca konfeso, skribita la 7-an de junio en la jaro 879 de la papo Johano la 8-a, donita la la duko Branimir. Kroatiaj latinistoj, naskitaj Kroatoj aŭ ligitaj kun la kroatia teritorio, uzitaj la latinan lingvon kiel "eŭropan helplingvon", skribis multajn tekstojn, kiuj estis enkonstruitaj ne nur en la kroata, sed ankaŭ en la eŭropa kaj monda literatura kaj kultura heredaĵo. Tiel estis ekde la unua komenco, de Herman Dalmato kaj Johano de Panonio ĝis Marko Marulić kaj Ruđer Bošković (= Ruĝer Boŝkoviĉ).
Esperanto eniris en la kroatan kulturon, verkadon kaj sciencon jam en la jaro 1891 per la parolado de la akademiano Tomo Maretić ĉe la kunsido de la Akademio de sciencoj kaj arto. Postsekvis la tekstoj kroatlingvaj de Mavro Špicer en kiuj li skribis pri Esperanto en la jaro 1908. De la unua tradukita poemo en esperanton de Petar Preradović "Nokta poemo", publikita en la germana lernolibro de Esperanto en 1907 kaj de la traduko en Esperanton de la romano "L'oraĵista trezoro" de August Šenoa en 1911, estas esperantigita granda nombro de kroatiaj literaturaj verkoj kaj preskaŭ mil poemoj de ducent kroataj poetoj. En la plej novaj tradukoj en Esperanton tiu lingvo estas uzata kiel ponto-lingvo por tradukado el la kroata en aliajn lingvojn.
Vjekoslav Morankić
RESUMO DE HISTORIO DE ESPERANTO-MOVADO EN URBO RIJEKA
La unua Esperanto-organizaĵo en urbo Rijeka kaj ankaŭ en Kroatio estis fondita la 28an de semptembro 1907 sub la nomo "Adratika Ligo Esperantista", kun la sekcio "Fiumana Esperantista Grupo" (Fiume estas itallingva nomo de Rijeka). Estas konataj nomoj kaj adresoj de ĉiuj 37 partoprenantoj de la fondkunveno. Inter ili estis elektitaj membroj de la gvidkomitato, ka prezidanto estis Lajos Orczy. La nura fakto ke 37 personoj ĉeestis la fondkunvenon indikas, ke ekzistas ebleco, ke esperantistoj aktivis en Rijeka antaŭ la fondkunveno. Ekde kiu jaro ili aktivis antaŭ la jaro 1907, pri tio ne ekzistas historiaj donitaĵoj. La ekzisto de la unua Esperanto-organizaĵo en Rijeka influis je disvolviĝo de Esperanto-movado en postaj jaroj en Rijeka kaj en la regiono de Rijeka. Inter la du mondmilitoj landlimo inter Jugoslavio kaj Italio trapasadis tra la centro de la nuna urbo Rijeka. Tial esperantistoj aparte agadis en jugoslavia respektive italia parto de la urbo.
Post liberigo de Rijeka (majo 1945) jam sekvontan jaron, la 8an de januaro 1946,
estis en Rijeka fondita Esperanto-Societo "A. Š. Turković". La fondkunvenon
ĉeestis 35 esperantistoj. La tioma nombro de esperantistoj ĉe la fondkunveno
montras, ke esperantistoj en la regiono de Rijeka aktivis senĉese inter la du
mondmilitoj. La societo aktivas ankaŭ nun en Rijeka kaj Departmento de Rijeka
(Primorsko-goranska županija) sub la nomo "Esperanto-Societo Rijeka". Oni taksas,
ke ekde la jaro 1946 ĝis nun tra kursoj en Rijeka trapasis pli ol 4.000 personoj.
La societo organizis plurajn gravajn internaciajn kaj landajn kongresojn kaj
renkontiĝojn. Aktivas ĝi senĉese, havas bibliotekon kun 1.400 libroj. Ĝi posedas
junularan ripozejon "Esperanto Domo" kaj tial ĝi estas unu inter la plej riĉaj
en tiu ĉi parto de Eŭropo. Hodiaŭ la societo havas 61 membrojn.
Kristian Novak
MUZOJ SUB ARMILOJ.
ESTETIKIGO DE MILITO EN PAROLADOJ DE MAVRO ŠPICER
Dum la periodo inter 1906 kaj 1911 Mavro Špicer faris en Militscienca Societo en Zagrebo kelkajn prelegojn pri militado kaj soldata profesio. Krom la tre jesiga sinteno de la aŭtoro al la fenomeno de milito, en tiuj paroladoj tre interesaj estas filozofiaj refleksioj pri tiuj kaj parencaj temoj, kaj precipe la ideo pri nerompebla ligo kaj interagado inter arto kaj milito. En ĉi tiu laboraĵo estos analizataj temoj kaj motivoj menciitaj en la prelegoj. Krome, ni provos situigi ilin en historian kaj politikan kuntekstojn kaj ĝenerale difini, kiaspeca publika diskurso ebligis estigon de tiaj tekstoj ĵus antaŭ la komenco de la Unua mondmilito.
d-ro Velimir Piškorec, Aleksandra Ščukanec
KROATAJ ESPERANTO-LERNOLIBROJ
En la jaro 1909 aperis en Kroatio du priesperantaj manlibroj, kies aŭtoroj estis pioniroj de kroata esperantismo kaj fondintoj de la Unuiĝo de kroataj esperantistoj Danica Bedeković kaj Mavro Špicer. Dum la periodo inter la du mondmilitoj Esperanto-lernolibroj estis verkitaj de Stjepan Tomić (1919), Dušan Maruzzi (1922, 1923 /kune kun N. Bubalo/, 1927 kaj 1937) kaj Ivo Lapenna (1938, 1939). Tuj post la Dua mondmilito aperis la tria eldono de la lernolibro de Lapenna (1946) kaj dum la kvindekaj jaros estis publikigitaj Esperanto-lernolibroj de Fran Novljan (1953) kaj Božidar Vančik (1958) kaj la kvara eldono de la lernolibro de Maruzzi. La sesdekaj jaroj estis karakterizataj de tri pliaj eldonoj de tiu, laste menciita lernolibro. Dum la sepdekaj jaroj aperis kroata versio de la lernolibro de Ferenc Szilágy laŭ la rekta metodo, verkita kune kun Josip Velebit (1976) kaj la unua Esperanto-lernolibro anoncinta la tiel nomatan Zagreban metodon de Esperanto-instruado (1979), kiu mondskale famigos siajn aŭtorojn per traduko en tridekon da lingvoj.
Josip Pleadin
HISTORIO DE ESPERANTISMO EN KROATIO
Kvankam la unuaj esperantistoj en la teritorio de la nuntempa Kroatio aperis jam en 1889 en Osijek, kaj la unua organizita grupo en Rijeka en 1907, kiel turnopunkto estas konsiderata la jaro 1908, kiam en Zagrebo fondiĝis la unua organizaĵo, kiu havis tutnacian karakteron – Unuiĝo de kroataj esperantistoj (Društvo hrvatskih esperantista). Ekde tiu momento la movado por Esperanto inter kroatoj, preskaŭ senĉese ekzistas plenan jarcenton, sukcesinte venki malfacilaĵojn politikajn kaj sociajn. En la jaro 2008, resumante la tutan buntan historion en mallonga prelego, ni ricevas almenaŭ spraĵan bildon pri la grandeco de tiu movado kaj pri ĝiaj partoprenintoj.
Josip Pleadin
LA ROLO DE LA GAZETO LA SUDA STELO
EN DISKONIGO
DE KROATAJ KULTURO, ARTO KAJ LITERATURO
Ekaperinta en Slavonski Brod en 1932 kaj malaperinta en Beogrado en 1972, la gazeto La Suda Stelo estis konsiderata ĉefe informa, sed ĝi havis ankaŭ tre akcentitan literaturan kaj kutluran notojn, speciale en 1960-aj jaroj, kiam la ĉefa informa gazeto de Jugoslavio estis Jugoslavia Esperantisto (1957-1963). En la periodo 1957-1961 La Suda Stelo reprezentis kulturajn, artajn kaj literaturajn atingaĵojn de esperantistoj kaj tradukan literaturon internacian, sed granda atento estis turnita ankaŭ al diskonigo de jugoslaviaj kulturaj valoraĵoj al internacia publiko. En tiu kunteksto, aparte bone estis prezentita kroata kultura medio kaj ĝiaj rezultoj.
Petar Radosavljević
ESPERANTO KAJ LA RUMANA KONSTRASTIVE
Rilate al la fakto, ke vortprovizo de Esperanto estas plejmulte latinidlingva, por tiu ĉi planlingvo kaj la rumana lingvo oni povas diri, ke ili estas parencaj lingvoj ligitaj per pruntvorta parenceco. En la unua parto de nia referaĵo estos analizataj leksikaj similaĵoj inter Esperanto kaj la rumana. En la dua parto ni pridiskutos kontrastive vortfaradajn kaj gramatikajn paradigmojn.
magistro Nikola Rašić
Kontribuo de Dalibor Brozović al esperantologio kaj interlingvistiko
Dalibor Brozović jam de kvindek jaroj estas aktiva esperantisto: Li eĉ verkis originalan poezion en Esperanto per kio li eniris kelkajn antologiojn. Li ankaŭ verkis plurajn eseojn pri la makedonaj lingvo kaj literaturo kaj publikigis aron da tradukoj de kroataj kaj makedonaj poeziaĵoj en Esperanto. Pri Esperanto Brozović okupiĝis ankau kiel profesia lingvosciencisto, kaj iuj el liaj verkoj estas nemalhaveblaj por esperantologio kaj interlingvisitiko. Aparte gravas liaj studoj pri la pozicio de Esperanto en tipologia klasifiko de lingvoj, kaj same verkoj pri litovaj kaj slavaj elementoj en Esperanto. En tiu ĉi kontribuaĵo temas pri la signifo te tiuj verkoj kaj ĝiaj plej gravaj kontribuoj al la sciencaj esploroj de esperanto kaj planlingvoj ĝenerale.
magistro Nikola Rašić
Pensoj pri artefarita mondlingvo de Tomo Maretić el 1891
Tomo Maretić faris la 10-an de decembro 1891 prelegon en la Jugoslava akademio en Zagreb titolitan Pensoj pri artefarita mondlingvo, kion oni povas konsideri unua interlingvistika verko de iu kroata lingvisto. En tiu verko Maretić analizas kelkajn artefaritajn mondlingvojn, inter kiuj ankau volapukon kaj Esperanton, sed specialan inklinon li montras por Novlatin, projekto de itala interlingvisto Danilo Rossa. En ĉi tiu prelegon Maretić ankau konsideras ankaŭ kelkajn ĝeneralajn bazajn temojn
de interlingvistiko kiel disciplino kaj temo de lingvistika intereso. En tiu senco Maretić viciĝas apud lingvistoj kiel Hugo Schuchardt kaj J. K. Baudouin de Courtenay, kies spurojn ĉe kroatoj sekvas Dalibro Brozović.
Judita Rey-Hudeček
INTERNACIA KULTURA SERVO
Esperanta kultura centro
Dank al siaj aktivaj kaj ideoplenaj esperantistoj Zagrebo jam 100 jarojn estas grava urbo sur esperantista mondmapo. En ĝi aktivis homoj, kiuj per sia aktiveco pliriĉigis Esperanton lingve, idee kaj kulture. Unu de ili estis ankaŭ Tibor Sekelj. Liaj ideoj pri laboro "por kaj per Esperanto" forte influis zagreban Esperanto-movadon. Sur baze de ili fondiĝis Internacia Pupteatra Festivalo (PIF) kaj Internacia Kultura Servo (IKS). Ili ambaŭ ekzistas ankau hodiaŭ kaj pliriĉigas zagreban kulturan vivon. PIF estante la plej malnova zagreba festivalo kaj IKS unu de ĝiaj kulturaj centroj.
Sed post jardekoj de "por kaj per Esperanto-aktivado" internacia lingvo ĉeestas nur en iliaj nomoj. Kvankam ili ne plu plenumas celon pro kiu ili estis fonditaj, ili montris ke Esperanto kapablas esti vera kultura komunikilo.
Judita Rey-Hudeček
ZAGREBA METODO
La ideo krei facilan kaj neŭtralan lingvon ne novas. Inter multaj projektoj ĝis nun Esperanto plej multe sukcesis. Sed kvankam Esperanto komence estas pli facile lernebla ol aliaj lingvoj, ĝi ne disvastiĝas tiom simple kiom li povus. Kaŭzoj estas multaj. Unu de ili estas manko de kapablaj instruistoj kaj taŭgaj lernolibroj.
En la jaro 1979, zagreba teamo, gvidata de Zlatko Tišljar, analizis la parolatan Esperanton kaj sur baze de ricevitaj rezultoj faris lernolibron kun la plej ofte uzataj gramatikreguloj kaj vortoj. La eksperimento montris, ke post nur 12 horoj da lernado laŭ tiu libro oni povus esprimi siajn simplajn pensojn.
La libro estas adaptita al 30 lingvoj, kaj certe estas internacie la plej sukcesa kroata lernoliobro por iu lingvo.
Anđel Starčević, Renata Geld
ESPERANTO: KIO ĜI ESTAS KAJ KIU BEZONAS ĜIN?
Kiel planlingvo, Esperanto ekde ĉiam provokis kaj inter lingvistoj kaj en pli vastaj tavoloj de loĝantaro paletron da kontraŭaj sintenoj – de fervora entuziasmo ĝis akra malakceptado de ĝia uzado. Por ekscii, kiel ĉi-momente oni pensas en Kroatio pri la lingva inventaĵo de doktoro Zamenhof, ni faris esploron inter parolantoj de la kroata lingvo de diversaj aĝoj, edukniveloj kaj seksoj. La esploro estas precipe kvalitspeca, kaj niaj informantoj troviĝas en du ĉefaj grupoj: 1) studentoj de Filozofia fakultato (de anglaj studoj, de kroataj studoj kaj de psikologio) kaj de Fakultato pri elektrotekniko kaj komputilscienco (ambaŭ en Zagrebo) kaj 2) ĝenerala loĝantaro de Respubliko Kroatio. Ni decidis dividi la informantojn je tiuj du grupoj, supozinte, ke studentoj de la Filozofia fakultato estas informitaj pri Esperanto pli bone ol aliaj informantoj kaj disponas pri pli argumentplenaj sintenoj pri ĝia rolo en la kreado de kroata kultura identeco.
Spomenka Štimec
Tradukoj de la kroata literaturo per Esperanto al aliaj lingvoj
En la jaro 1913 en Kostajnica instruistino Antonija Jozičić proprakoste publikigis tradukon de romano Konfeso de tiam populara verkistino Milka Pogačić. Tiu Esperanta eldono servis al prestiĝa literatura tradukisto Wang Lu Yan por publikigo de la ĉina traduko de la verko en 1931 en Ŝanhajo. Verŝajne tio estas la unua traduko de iu kroata verko ĉinen. Ĝi estas konservata en Ĉina Nacia Biblioteko en Pekino, en Kroatio troviĝas neniu ekzemplero. La sama ŝanhaja eldonejo Ŝangira, kiu publikigis Konfeson, nuntempe aganta en Pekino, en la jaro 1936 publikigis la romanon Alkar (Ano de l' ringludo) de Dinko Šimunić. La ekzempleron posedas Universitata kaj nacia biblioteko en Zagrebo.
Esperanto peris pri tradukado de ankoraǔ du kroataj verkoj ĉinen: en 2004 aperis 7000 tagoj en Siberio de Karlo Štajner kaj en 2006 Wakajtapu de Joža Horvat.
La verko Mirindaj aventuroj de metilernanto Hlapić de Ivana Brlić Mažuranić estas la kroata libro kiun Esperanto plej malproksimen portis: per Esperanto estis kreita ties japana eldono (la unua eldono 2002, la dua 2005), persa eldono 2005, bengalaj eldonoj (2005 kaj 2006), vjetnama eldono 2008. Tradukis al respektivaj lingvoj Sekoguchi Ken, Achtar Etemadi, Probal Dashgupto kaj la duopo Phan Hong Vuong kaj Luong Ngoc Bao.
Esperanto peris krome ankaǔ pri tradukado de la kroata liriko al aliaj lingvoj (la ĉina, japana, islanda, malta) sed ĝi servis ankaǔ dum tradukado de la originala Esperanta literaturo, verkita de kroataj aǔtoroj, al la aliaj lingvoj.
Ivan Špoljarec
PIF: KULTURA FENOMENO - FENOMENA FESTIVALO
(40 jaroj ... spite al ĉio)
Pupteatra Internacia Festivalo (PIF) estas unika kultura evento kaj escepta kultura fenomeno laŭ sia ekesto, enhavo kaj daŭro.
La festivalon fondis kaj dum kelkaj unuaj jaroj organizis membroj de Studenta Esperanto-Klubo el Zagreb kun la baza motivo uzi Esperanton en praktiko kiel komunikan kaj plenuman lingvon en profesinivelaj internaciaj kulturaj eventoj. La unua festivalo okazis en Zagreb en 1968. De 1972 pri PIF zorgas tiucele fondita profesia institucio Internacia Kultura Servo (IKS).
La oficiala komunika festivala lingvo komence estis Esperanto en kiu ankaŭ la partoprenintaj teatroj plej ofte prezentis siajn teatraĵojn, sed, post la ŝanĝoj en la organiza teamo dum la 1990-aj jaroj, oni komencis pli kaj pli uzi la anglan kaj la kroatan kaj de tiam ankaŭ la prezentaĵoj okazas en la naciaj lingvoj. De la komenco la festivalon ornamas granda entuziasmo de la organizantoj samkiel de la partoprenantoj, agrabla kaj amikema etoso kaj multaj interesaj akompanantaj programeroj. PIF elstaras ankaŭ pro la premio por la plej homama mesaĝo en prezentaĵo, kiu verŝajne estas unika en la mondo, kaj kiu portas la nomon de Tibor Sekelj.
PIF estas la plej longdaŭra internacia teatra festivalo en Kroatio kaj unu el la plej rekonataj pupteatraj festivaloj en la mondo. Dum 40 jaroj (1968 – 2008) 334 pupteatroj el 47 landoj partoprenis la festivalon, okazis 660 diversaj teatraĵ-prezentoj (147 en Esperanto) kiuj estis luditaj entute 1627 foje. Spite al multaj kaj grandaj obstakloj kiujn PIF ĝis nun frontis ĝi ja plu vivas kaj iĝis alte taksata kaj prestiĝa kultura evento je fiero al ĉiuj kiuj estis aŭ/kaj estas ligitaj al ĝi.
Zlatko Tišljar
EŬROPAJ VALOROJ
Eŭropa komisiono kunfinancis projekton en kiu partoprenis 4 partneroj el Germanio, Italio, Aŭstrio kaj Slovenio "Eŭropajn valorojn peri". La projekto daŭris 2 jarojn kaj interalie komparis la regulojn de Sankta Benedikto el la 6-a jarcento kun la nunaj konceptoj de valoroj kaj konsentis pri difino de deko da eŭropaj valoroj. Mi resumas la rezulton de tiu projekto per difino de 12 eŭropaj valoroj baze de kiuj devus stari edukado de junaj eŭropaj generacioj, kiu interalie konduku al eŭropa identeco ĉe la Eŭropanoj. Pli detale eblas informiĝi ĉe www.e-l-v.eu. La eŭropaj valoroj estas: 1. Eŭropo de paco, 2. Eŭropo de homaj rajtoj, 3. Demokratia Eŭropo, 4. Eŭropo de socialaj rajtoj, 5. Solidareca Eŭropo, 6. Subsidiareca Eŭropo, 7. Eŭropo de unueco en diverseco, 8. Eŭropo de egalaj ŝancoj, 9. Eŭropo de daŭrpova evoluo, 10. Eŭropo de tutviva lernado kaj scienco, 11. Eŭropo de libera kredelekto, 12. Eŭropo respondeca por si mem kaj por la mondo.
KONTAKTO KONTAKT
Aleksandra Ščukanec, prof., tajnica Organizacijskog odbora, ascukane (at) ffzg.hr
Velimir Piškorec, izv.prof., programski koordinator skupa, vpiskor (at) ffzg.hr
PORUKA PREDSJEDNIKA RH
STJEPANA MESIĆA
POKROVITELJA OVOG ZNANSTVENOG SKUPA
(Hrvatski savez za esperanto)
Poštovani ,
Veliko mi je zadovoljstvo, kao pokrovitelju, pozdraviti sve sudionike svečanosti obilježavanja 100. obljetnice djelovanja Hrvatskog saveza za esperanto.
Zagreb je već nekoliko puta bio domaćin skupovima esperantista čiji je rad u Hrvatskoj obilježen brojnim stručnim seminarima, publikacijama i književnim prijevodima. Ono što je posebno važno , u sto godina svoga djelovanja Hrvatski savez za esperanto okupio je veliki broj ljudi koji su kroz učenje ovog jezika promicali ideju jednakosti i ravnopravnog dijaloga toliko potrebnog današnjem svijetu.
Svim sudionicima znanstvenog skupa i ovogodišnje proslave želim i dalje puno uspjeha u radu a članovima Hrvatskog esperanto saveza čestitam na ovom jubileju.
Srdačno,
Stjepan Mesić
Zagreb, 7. studenoga 2008.
MESAĜO
DE STJEPAN MESIĆ, PREZIDENTO DE RESPUBLIKO KROATIO
ALTA PROTEKTANTO DE LA SIMPOZIO
(al Kroata Esperanto-Ligo)
Estimataj ,
Estas por mi granda plezuro, estante alta protektanto, saluti ĉiujn partoprenantojn de la solenaĵo okazanta pro 100-jara jubileo de agado de Kroata Esperanto-Ligo.
Zagreb jam plurfoje estis gastiganto de kunvenoj de esperantistoj, kies laboro en Kroatio videblis en grandnombraj fakaj seminarioj, publikaĵoj kaj literaturaj tradukoj. Aparte gravas, ke en sia 100-jara agado Kroata Esperanto-Ligo kunigis grandan nombron da homoj, kiuj per lernado de tiu
ĉi lingvo antaŭenigis la ideon de egaleco kaj de egalrajta dialogo, kio estas tre bezonata en la hodiaŭa mondo.Al ĉiuj partoprenantoj de la scienca simpozio kaj de la ĉi-jara festo mi deziras multan sukceson en la laboro, kaj al membroj de Kroata Esperanto-Ligo mi gratulas pro tiu ĉi jubileo.
Kore,
Stjepan Mesić
Zagreb, la 7-an de
novembro 2008
Pozdravni govor
prodekana za nastavu i međunarodne odnose Filozofskog fakulteta Sveučilišta u
Zagrebu
prof. dr. Damira Borasa na otvaranju znanstvenog simpozija
"Esperanto i hrvatski kulturni identitet"
7. studenog 2008. u vijećnici Filozofskog fakulteta
(govor je pročitao na esperantu)
Parolado
de vicdekano por scienco kaj internaciaj rilatoj de Filozofia fakultato de
Universitato de Zagrebo
profesoro doktoro Damir Boras dum malferma ceremonio
de scienca simpozio "Esperanto kaj kroata kultura identeco"
la 7an de novembro 2008 en Konsilantarejo de Filozofia fakultato
(legita en Esperanto fare de la vicdekano mem)
Estimataj gesinjoroj, karaj gastoj kaj studentoj, esperantistoj kaj amikoj de esperanto,
Estas por mi aparta honoro kaj granda plezuro bonvenigi vin nome de la Organiza komitato de la simpozio Esperanto kaj kroata kultura identeco, okaziganta hodiaŭ kaj morgaŭ far de nia fakultato kaj Kroata Esperanto-Ligo.
Ekzistas diversaj difinoj de la nocio kulturo, sed en la kroata ĝenerala lingvouzo tri el ili estas aparte menciindaj. En vasta senco de la nocio, kulturo de iu komunumo entenas ĉiujn rezultojn de korpa kaj mensa agadoj de ĝiaj membroj, inkluzive tradiciojn, morojn, lingvon, literaturon kaj arton. En elitista senco kulturo rilatas nur al kreivaj, artaj atingaĵoj de iu komunumo. Krom tiuj du signifoj, en la kroata ĉiutaga lingvo ni havas ankoraŭ alian specifan signifon, kaj tiu estas: bona konduto.
Kultura identeco de iu komunumo rilatas al la fakto, ke ĉiu komunumo estas sinkrone kaj diakrone specifa, neripetebla kaj unueca fenomeno. Pro tio la historio kaj nuntempo de la homaro estas nenio alia ol la historio kaj nuntempo de diversaj kulturaj identecoj, kiuj tempe kaj loke ade ŝanĝiĝas, interplektiĝas kaj komplementiĝas, sed bedaŭrinde ankaŭ inter si konkuras kaj konfliktas.
Kiam ni parolas pri la kroata kultura identeco, kaj la samo validas ĝenerale por ĉiu nacia identeco, ni pensas precipe pri la kultura specifeco de Kroatoj kaj membroj de aliaj etnaj grupoj en la teritorio de Kroatio, sen rilato al etna deveno de iliaj prauloj, ĉar – montris al ni la historio kaj montras ankaŭ la nuntempo – apartenado al nacia korpuso fakte ne estas kategorio mezurebla per ies kvanto de tiel nomataj sangeroj, sed unuavice ĝi havas sian spiritan, psikologian kaj kulturan dimension. Pro tio ne estas oksimoro, se ni diras, ke homogeneco de la kroata kulturo – kaj tio validas por multaj aliaj naciaj kulturoj – speguliĝas en ĝia heterogeneco.
Kultura kaj lingva diverseco estas historia fenomeno de la homaro, same kiel la fakto ke inter ili ekzistas gravaj diferencoj rilate al kvanto de iliaj membroj kaj ilia ekonomika kaj politika forto. La dorsflanko de tiu diverseco bedaŭrinde speguliĝis kaj ankaŭ hodiaŭ speguliĝas en diversaj formoj de politika, ekonomia, lingva kaj kultura imperiismo. Sed la genia lingva inventaĵo de Ludvig Lazar Zamehof jam pli od cent dudek jarojn servas kiel alternativa modelo de internaciaj kontaktado kaj komunikado, ebligante al membroj de malgrandaj popoloj kaj kulturoj komunikan egalrajtecon kun membroj de grandaj popoloj kaj kulturoj. Jam cent jarojn Esperanto servas ankaŭ al Kroatoj kiel ilo por kultura interŝanĝo, kion montras multnombraj atingaĵoj sur la kampo de esperantigo de kroata literaturo kaj teatra arto, sed ankaŭ rilate al originala esperanta literaturo skribita kaj skribata de kroataj aŭtoroj. En nia simpozio okaze de centjariĝo de la fondiĝo de la unua tutnacia Esperanto-organizo Unuiĝo de kroataj esperantistoj, el diversaj vidpunktoj estos lumigitaj la kontribuo de Esperanto al prezentado de kroata kulturo internacinivele, sed ankaŭ rezultoj de kroataj esperantistoj en ilia perado de aliaj kulturoj en Kroatio.
Nia fakultato senhezite apogas kaj instruadon de Esperanto kaj ĝian sciencan esploradon – ni menciu ekzemple la ĉi jaran gastadon de la fama germana interlingvisto Detlev Blanke kadre de internacia kunlaboro kun universitato Humboldt el Berlino, kaj la fakton, ke nia Germana fako ofertas al studentoj de germana lingvo kaj de la tuta fakultato seminariojn nomatajn Planlingvoj kaj Interlingvistiko kaj strukturo de Esperanto. Menciinde estas ankaŭ, ke nia nova grandega biblioteko, dank al la donacitaĵo de nia profesoro August Kovačec, havos estonte ankaŭ librokolekton pri interlingvistiko.
Kiel vicdekano pri scienco kaj internaciaj rilatoj de Filozofia fakultato mi deziras al vi ĉiuj fruktodonan laboron dum la simpozio kaj esprimas mian senhezitan apogon al viaj peresperantaj klopodoj, por ankaŭ en estonteco esti ambasadoroj de la kroata kulturo eksterlande kaj perantoj de aliaj kulturoj en Kroatio.
Vivu!
Riječ nakon skupa Esperanto i hrvatski kulturni identitet
(organizator skupa, prof. Velimir Piškorec)
Poštovane dame i gospodo, dragi kolege i prijatelji,
Budući da nisam bio u mogućnosti zatvoriti skup i osobno Vam se obratiti te zahvaliti Vam se na darovanom trudu i vremenu, dopustite mi da kao programski koordinator znanstvenoga skupa Esperanto i hrvatski kulturni identitet, održanoga u organizaciji Filozofskoga fakulteta i Hrvatskoga saveza za esperanto 7. i 8. studenoga o. g. u Vijećnici Filozofskoga fakulteta, učinim to ovim putem. Ujedno koristim prigodu da izrazim i nekoliko svojih misli i zaključaka glede samoga skupa te odnosa između esperantizma i znanosti.
Zahvala
1. Najljepše se zahvaljujem svim izlagačima i izlagačicama što su se odazvali pozivu organizatora da sudjeluju na skupu te odvojili vrijeme i energiju da pripreme izlaganja i predstave ih. To su abecednim redom: prof. dr. sc. Vinko Brešić, Danijela Drakula, István Ertl, Renata Geld, dr. sc. Eldi Grubišić Pulišelić, dr. sc. Zlatko Hinšt, Vlado Jurković, Davor Klobučar, dr. Ulrich Lins, dr. sc. Jozo Marević, Vjekoslav Morankić, mr. sc. Radenko Milošević, Kristian Novak, Josip Pleadin, Petar Radosavljević, mr. sc. Nikola Rašić, Judita Rey-Hudeček, Anđel Starčević, Aleksandra Ščukanec, Ivica Špoljarec, Spomenka Štimec i Zlatko Tišljar.
2. Zahvaljujem se Filozofskom fakultetu Sveučilišta u Zagrebu što je prihvatio prijedlog Hrvatskoga saveza za esperanto da bude suorganizator i domaćin skupa te tako dade podršku i doprinos obilježavanju stoljetnice utemeljenja prve hrvatske nacionalne udruge Društvo hrvatskih esperantista. Posebno se zahvaljujem vodstvu Filozofskoga fakulteta koje mi je riječju i djelom iskazalo nesebičnu i bezrezervnu podršku u ostvarivanju ovoga projekta: poglavito dekanu prof. dr. Miljenku Jurkoviću te prodekanu za znanost i međunarodne odnose prof. dr. Damiru Borasu. Gospodinu Borasu hvala što je tijekom priprema skupa i samoga održavanja skupa bio uz mene i kao čovjek i kao stručnjak, bodreći me da ne posustanem u provedbi i okončanju ove velike manifestacije. Zahvaljujem se na ljubaznosti, profesionalnosti i tehničkoj pomoći oko organizacije skupa i filatelističke tehničkoj voditeljici zgrade Filozofskoga fakulteta gospođi Đurđici Skender. Gospodinu ton-majstoru Slavku Ribiću hvala na spremnosti da naš skup zvučno snimi te pripremi odgovarajući zvučni zapis i prigodni dokumentarni film. Zahvaljujem se i portirskoj ekipi Filozofskoga fakulteta koja je pripomogla u tehničkoj realizaciji projekta te spremačicama koje su pospremale prostor u kojem se održavao skup. Najtoplija hvala gospodinu portiru Goranu Poluniću na pruženoj prvoj pomoći.
3. Zahvaljujem se svim članovima Počasnoga savjeta skupa. Navodim ih abecednim redom: akademik Dalibor Brozović, dr. Ivo Borovečki, dr. sc. habil. Detlev Blanke, prof. dr. Ivan Golub, prof. dr. Zrinjka Glovacki-Bernardi, akademik prof. dr. Mislav Ježić, akademik prof. dr. August Kovačec, prof. dr. Miljenko Jurković i prof. dr. Josip Silić. Njihova ljudska i stručna podrška kao uglednih svjetskih stručnjaka te njihovo povjerenje u smislenost manifestacije i moj organizacijski angažman, bili su mi od neprocjenjive važnosti.
4. Zahvaljujem se gospodinu mr. sc. Radenku Miloševiću kao članu Organizacijskoga odbora našega skupa na uloženom trudu i vremenu oko kontakata s predsjednikom Republike Hrvatske Stjepanom Mesićem te činjenicom da je zaslužan što je Predsjednik prihvatio visoko pokroviteljstvo proslave naše stoljetnice i samoga skupa. Zahvaljujem mu se i na kontaktiranju Ministarstva kulture te što je njegovim zalaganjem dobivena financijska potpora istoga ministarstva. Hvala mu i na konceptualnom te organizacijskom angažmanu oko realizacije prve hrvatske samostalne izložbe esperantskih maraka, koja je tijekom održavanja skupa bila postavljena u reprezentativnom prostoru aule Filozofskoga fakulteta.
5. Gospodinu Nikoli Turku iz Hrvatskog filatelističkog saveza hvala na osmišljavanju i organizaciji spomenute filatelističke izložbe. Hvala i članovima Studentskoga esperantskoga kluba i Esperantskoga društva Bude Borjan iz Zagreba što su odvojili svoje vrijeme i dežurali uz izložene eksponate.
6. Gospođi Spomenki Štimec, tajnici Hrvatskoga saveza za esperanto posebno se zahvaljujem na organizacijskoj, tehničkoj i savjetodavnoj pomoći u finalizaciji i provedbi skupa. Hvala i gospođi Jadranki Pavici Farski na besprijekornoj suradnji u realizaciji financijsko-tehničkih poslova.
7. Gospodinu Josipu Pleadinu zahvaljujem se na pomoći oko prevođenja sažetaka izlaganja na esperanto, lekturi esperantskih sažetaka, tiskarskim poslovima i stručno-organizacijskim savjetima. Najtoplija mu i posebna hvala na ljudskom angažmanu i bodrenju kada sam se suočavao s organizacijskim i međuljudskim problemima u svezi sa skupom.
8. Zahvaljujem se kolegama esperantistima Nevenu Kovačiću, Nikoli Rašiću, Ankici Jagnjić i Juditi Rey-Hudeček na besprijekornom simultanom tumačenju tijekom održavanja skupa.
9. Hvala djelatnicima Ministarstva kulture gospođi Dubravki Đurić Nemec i gospodinu Čedomiru Višnjiću te djelatnici Ministarstva znanosti, obrazovanja i športa gospođi Astrid Horvat što su imali povjerenja u smisao našega skupa i svojim osobnim zalaganjem prodonijeli osiguranju financijske potpore neophodne za njegovu realizaciju.
10. Zahvaljujem Hrvatskoj izvještajnoj novinskoj agenciji, Drugom programu Hrvatskoga radija i televizijskim kućama OTV i Z1 što su objektivno i dobronamjereno izvijestili javnost o našemu skupu. Napose hvala novinarkama Matei Damjanović (OTV) i gospođi Farkaš (2. program Hrvatskoga radija).
11. Uglednoj glumici i esperantistici gospođi Vidi Jerman najtoplije se zahvaljujem na darovanom vremenu, bodrenju i ljudskoj toplini u trenucima zdvojnosti i malodušnosti.
12. Od srca se zahvaljujem znanstvenoj novakinji Odsjeka za germanistiku Filozofskoga fakulteta Aleksandri Ščukanec, tajnici našega skupa, što je svojom mladenačkom energijom, stručnim, tehničkim i emocionalnim angažmanom bila uz mene tijekom priprema skupa i njegove provedbe.
13. Hvala na prijateljskoj podršci gospođi Eldi Grubišić Pulišelić sa Sveučilišta u Splitu te gospodi Kristianu Novaku, Petru Radosavljeviću i Anđelu Starčeviću, znanstvenim novacima Filozofskoga fakulteta Sveučilišta u Zagrebu. Hvala Nikoli Rašiću na prijateljskim savjetima i otvorenom srcu.
14. Iskrena hvala i svim ostalim ovdje imenom nespomenutim esperantistima, filatelistima, kolegama s Odsjeka za germanistiku i Filozofskoga fakulteta te studentima, koji su bilo savjetima, angažmanom ili pak sudjelovanjem na skupu prodonijeli njegovoj uspješnoj realizaciji.
Realizacija skupa
1. Na međunarodnom znanstvenom skupu Esperanto i hrvatski kultuni identitet od ukupno predviđena 24 izlaganja održana su ukupno 23. Zbog opravdane spriječenosti jednoga sudionika skupa njegovo izlaganje nije održano, no ono će u pismenom obliku biti dostavljeno za zbornik radova sa skupa.
2. Ostvarena je osnova zamisao organizatora da se na skupu predstavi povijest hrvatskoga esperantizma, uloga esperanta kao jezika mosta za prezentaciju hrvatskih kulturnih dostignuća u svijetu te djelatnost hrvatskih esperantista u domaćem i inozemnom kontekstu. Tematizirana su i neka opća pitanja kao što su odnos esperanta i različitih individualnih i kolektivnih identiteta.
3. Na skupu su sudjelovali esperantisti i neesperantisti stručnjaci, tako da se skup – kako je i bilo planirano – održavao na hrvatskome i esperantu. Uz iznimku naših uglednih inozemnih gostiju Istvána Ertla i dr. Ulricha Linsa, čija su izlaganja bila isključivo na esperantu, ostali su sudionici skupa govorili ili samo hrvatski ili i na hrvatskom i esperantu. Zahvaljujući angažmanu tumača spomenutih u zahvali, svi su nazočni bez ikakvih poteškoća mogli pratiti sadržaj izlaganja, bez obzira na korišteni jezik. Posebnu pohvalu zaslužuje prodekan za znanost i međunarodne odnose Filozofskoga fakulteta i predsjednik Organizacijskog odbora skupa prof. dr. Damir Boras, koji je svoj pozdravni govor – usprkos tome što nije esperantist – pročitao na besprijekornom esperantu.
4. Izlagači su se uglavnom držali zadanog vremena izlaganja, a rasprave koje su slijedile bile su zanimljive i plodne.
5. Posebno značenje skupu daje činjenica da su se na njemu susreli esperantisti – kako stručnjaci tako i laici – te stručnjaci i studenti neesperantisti. Hrvatskoj esperantskoj zajednici tako se pružila jedinstvena prigoda da u najvećoj, najvažnijoj i najuglednijoj znanstveno-nastavnoj instituciji iz područja društveno-humanističkih znanosti u Republici Hrvatskoj na dostojan način obilježi svoju stoljetnicu i predstavi se njoj i javnosti. S pak druge strane, Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu iskazao je – da citiram riječi prodekana prof. dr. Damira Borasa – bezrezervnu podršku poučavanju i znanstvenom proučavanju esperanta u sklopu svojih djelatnosti, dokazujući time ne samo razumijevanje za esperanto kao jezik i esperantizam kao pokret, nego se svojom otvorenošću te širinom svrstao u jedno od rijetkih visokih učilišta u svijetu koje bez predrasuda pristupaju spomenutim dvama fenomenima.
6. Prema riječima dekana Filozofskoga fakulteta prof. dr. Miljenka Jurkovića izgovorenima na svečanosti otvaranja fakultet je spreman objaviti ne samo zbornik radova prezenziranih na skupu, nego i druge znanstvene publikacije s esperantološkom i interlingvističkom problematikom, a u sklopu djelatnosti izdavačke kuće Filozofskoga fakulteta FF-pressa kao jednog od najvećih izdavača stručnih knjiga s područja društveno-humanističkih znanosti u Hrvatskoj. Ovo obećanje veliko je priznanje ne samo visokoj kvaliteti našega skupa, nego i općenito znanstvenim disciplinama esperantologiji i interlingvistici.
7. U tom smislu kao programskom koordinatoru skupa čast mi je i dužnost preuzeti obvezu prikupljanja tekstova za zbornik radova sa skupa i njegovo uređivanje. Budući da će biti riječ o znanstvenoj knjizi, izdavanje koje bi iz posebnoga fonda za financiranje znanstvenih publikacija financijski poduprlo Ministarstvo znanosti, obrazovanja i športa Republike Hrvatske, svi će dostavljeni radovi ići u postupak anonimnoga recenziranja, što će zajamčiti visoku kvalitetu planirane publikacije.
8. Kako bi se osigurala recepcija tog zbornika ne samo u hrvatskoj, nego i u inozemnoj stručnoj javnosti, svi će pozitivno recenzirani prilozi biti objavljeni na hrvatskom i esperantu. Tehnički detalji oko duljine i formatiranja priloga bit će izlagačima poslani do 15. studenoga 2008. Rok za predaju bit će 31. siječnja 2009. godine. Prilozi dostavljeni nakon toga roka neće se uzimati u obzir.
Kako dalje?
Održavanje skupa Esperanto i hrvatski kulturni identitet na Filozofskom fakultetu u Zagrebu, a u sklopu proslave stoljetnice utemeljenja prve nacionalne esperantske udruge u Hrvatskoj, značajan je korak kako u približavanju esperantske zajednice akademskoj tako i u priznavanju esperanta i esperantizma od strane hrvatske znanstvene i akademske javnosti. U sadržajno-stručnom smislu skup je pokazao da povijest hrvatskoga esperantizma te djelatnosti i dostignuća hrvatskih esperantista na esperantskom i neesperantskom planu predstavljaju neiscrpan izvor za buduća istraživanja. U tom svjetlu hrvatska esperantska zajednica, bez obzira na međuljuske konstelacije i osobne naklonosti ili animozitete, treba učiniti sve što je u njezinoj moći da budućim istraživačima – ne samo esperantistima, nego u prvom redu zainteresiranim znanstvenicima neesperantistima – učini dostupnima sve postojeće publikacije, dokumente te ljudske i tehničke resurse.
Stoga upućujem apel svim hrvatskim esperantistima da poklanjanjem ili ustupanjem na kopiranje esperantskih publikacija i ostalih materijala vezanih uz svoje bavljenje esperantom podrže inicijativu Josipa Pleadina glede utemeljenja hrvatskoga esperantskoga dokumentacijskoga centra u Đurđevcu. Posebno je bitno da se mnogi materijali koji za vlasnike imaju emocionalnu vrijednost ne moraju fizički predati, nego samo ustupiti na kopiranje ili skeniranje.
Naime, kao esperantist i znanstvenik redovit sam korisnik zbirke o planskim jezicima Austrijske nacionalne knjižnice u Beču i znam što znači kada su znanstvenicima na jednom mjestu dostupni potrebni izvori. Isto tako, lani sam u Berlinu nazočio konferenciji njemačkoga Društva za interlingvistiku, što ga uzorno vodi vrhunski svjetski esperantolog i interlingvist dr. Detlev Blanke, gdje je glavna tema bila upravo zaštita i čuvanje esperantske dokumentacije za buduće naraštaje! U tom smislu sugeriram inicijatoru i njegovim suradnicima – a to bi, kako sam duboko uvjeren, trebali biti svi hrvatski esperantisti – povezivanje s arhivističkom i dokumentalističkom strukom, što nam ne bi smio biti problem s obzirom na stručnjake i institucije koji su nam skloni.
Nadalje, pokazalo se da je ovaj skup bio više od uobičajenoga znanstvenoga skupa kakvima sam dosada uglavnom nazočio: osim spomenutog povezivanja esperantizma i akademske zajednice te ulaska esperantizma na velika vrata u hrvatsku znanstvenu javnost, stekao sam dojam da je hrvatskoj esperantskoj zajednici ovaj skup poslužio kao prigoda za svojevrsnu rekapitulaciju i katalizaciju vlastite prošlosti, što je – bez obzira na različite kontroverze ideološke i osobne naravi – čin od neprocjenjivoga značenja za utvrđivanje i jačanje kolektivnog identiteta te nužan preduvjet za nastavljanje hrvatske esperantske tradicije koju smo baštinili i koje smo sada akteri.
Najsrdačnije Vas pozdravljam, ispričavam se svima koje sam nenamjerno uvrijedio, opraštam onima koji su mi gdjekada u dobroj namjeri otežavali posao i zahvaljujem od srca svima koji su zdušno pridonijeli pripremama te uspješnom ostvarenju našega skupa.
U Zagrebu, 9. studenoga 2008.
Velimir Piškorec
Konklude post la simpozio "Esperanto kaj kroata kultura
identeco"
(skribis organizanto de la simpozio, prof. Velimir Piškorec)
Estimataj gesinjoroj, karaj gekolegoj kaj geamikoj, pro la fakto, ke mi ne povis fermi la simpozion kaj persone Vin alparoli kaj danki al Vi pro la donacitaj klopodoj kaj tempo, permesu al mi kiel programkunordiganto de la scienca simpozio “Esperanto kaj kroata kultura identeco”, kunorganizita de Filozofia fakultato kaj Kroata Esperanto-Ligo la 7-an kaj 8-an de novembro en la Konsilantarejo de Filozofia fakultato, ke mi faru tion ĉi-maniere. Samtempe mi uzas la okazon esprimi ankaŭ kelkajn opiniojn pri la simpozio mem kaj pri la rilatoj inter esperantismo kaj scienco.
Danko
1. Plej varme mi dankas al ĉiuj geprelegantoj kiuj akceptis la inviton de la organizantoj partopreni en la simpozio, kaj kiuj uzis siajn tempon kaj energion por prepari la prelegojn kaj prezenti ilin. Laŭ la alfabeta ordo ili estas: prof. dr. sc. Vinko Brešić, Danijela Drakula, István Ertl, Renata Geld, dr. sc. Eldi Grubišić Pulišelić, dr. sc. Zlatko Hinšt, Vlado Jurković, Davor Klobučar, dr. Ulrich Lins, dr. sc. Jozo Marević, Vjekoslav Morankić, mr. sc. Radenko Milošević, Kristian Novak, Josip Pleadin, Petar Radosavljević, mr. sc. Nikola Rašić, Judita Rey-Hudeček, Anđel Starčević, Aleksandra Ščukanec, Ivica Špoljarec, Spomenka Štimec kaj Zlatko Tišljar.
2.
Mi dankas al Filozofia fakutlato de la Universitato de Zagrebo kiu akceptis la
proponon de Kroata Esperanto-Ligo esti kunorganizanto kaj gastiganto de la
simpozio kaj kiu tiamaniere donis subtenon kaj kontribuon al la festado de la
centjariĝo de fondo de la unua kroatia nacia organizaĵo Unuiĝo de Kroataj
Esperantistoj. Aparte mi dankas al la estraro de Filozofia fakultato, kiu per
vortoj kaj faroj montris al mi senrezervan helpon en la realigo de ĉi-tiu
projekto: speciale al la dekano prof. dr. Miljenko Jurković kaj vicdekano pri
scienco kaj internaciaj rilatoj prof. dr. Damir Boras. Al sinjoro Boras dankon,
ke dum la preparoj kaj dum la simpozio mem li estis mia apoganto kiel homo kaj
fakulo, kuraĝigante min por ne halti en la realigo kaj fino de ĉi tiu granda
manifestacio. Mi dankas la afablecon, profesiecon kaj teknikan helpon ĉe la
organizado de la simpozio ankaŭ al la teknika gvidantino de la konstruaĵo de
Filozofia fakultato, sinjorino Đurđica Skender. Al sinjoro sonmajstro Slavko
Ribić mi dankas la pretecon nian simpozion sone registri kaj pretigi respektivan
sonregistraĵon kaj porokazan dokumentan filmon. Mi dankas ankaŭ al la pordista
teamo de Filozofia fakultato kiu helpis ĉe la teknika realigo de la projekto,
kaj al la purigistinoj kiuj ordigis la simpoziejon. Plej varman dankon al
sinjoro pordisto Goran Polunić pro la farita unua helpo.
3. Mi dankas al ĉiuj membroj de la Honora komitato de la simpozio. Mi mencias
ilin laŭ la alfabeta ordo: akademiano Dalibor Brozović, dr. Ivo Borovečki, dr.
sc. habil. Detlev Blanke, prof. dr. Ivan Golub, prof. dr. Zrinjka Glovacki-Bernardi,
akademiano prof. dr. Mislav Ježić, akademiano prof. dr. August Kovačec, prof.
dr. Miljenko Jurković kaj prof. dr. Josip Silić. Ilia homa kaj faka subteno,
subteno de renomaj mondaj fakuloj, kaj ilia fido pri la senco de la manifestacio
kaj mia organiza engaĝiĝo, estis por mi netakseble gravaj.
4. Mi dankas al sinjoro mr. sc. Radenko Milošević, membro de la Organiza
komitato de nia simpozio, pro la investita laboro kaj tempo rilate la kontaktojn
kun la prezidanto de Respubliko Kroatio s-ro Stjepan Mesić, kaj pro la fakto ke
li meritiĝis ke la prezidento akceptis la altan aŭspicion de nia festado de la
centjariĝo kaj de la simpozio mem. Mi dankas al li ankaŭ pro la kontaktoj kun
Ministerio pri kulturo, per kio estis akirita financa subteno de la menciita
institucio. Dankon al li ankaŭ pro la koncepta kaj organiza engaĝiĝo pri
realigo de la unua memstara ekspozicio de Esperantaj filatelaĵoj, kiu dum la
simpozio estis prezentita en la reprezenta aŭlo de Filozofia fakultato.
5. Al sinjoro Nikola Turk el Kroata filatela asocio mi dankas pro la planado kaj
organizado de la menciita filatela ekspozicio. Dankon ankaŭ al membroj de
Studenta Esperanto-klubo kaj Esperanto-societo “Bude Borjan” el Zagrebo pro la
tempo dum kiu ili deĵoris apud la prezentitaj eksponaĵoj.
6. Al sinjorino Spomenka Štimec, sekretariino de Kroata Esperanto-Ligo aparte mi
dankas pro la organiza, teknika kaj konsila helpo en la fina realigo de la
simpozio. Dankon ankaŭ al sinjorino Jadranka Pavica Farszky pro la perfekta
kunlaboro en la realigo de finance-teknikaj laboroj.
7. Al sinjoro Josip Pleadin mi dankas pro la helpo per tradukado de
prelegresumoj al Esperanto, lektorado de la resumoj, presaj laboroj kaj fake-organizaj
konsiloj. Plej varme kaj aparte mi dankas lin pro la homa engaĝiĝo kaj kuraĝigo
en la momentoj kiam min alfrontis organizaj kaj interhomaj problemoj ligitaj al
la simpozio.
8. Mi dankas al kolegoj esperantistoj Neven Kovačić, Nikola Rašić, Ankica
Jagnjić kaj Judita Rey-Hudeček pro la korektaj simultanaj interpretadoj dum
daŭro de la simpozio.
9. Dankon al la oficistoj de Ministerio pri kulturo, sinjorino Dubravka Đurić
Nemec kaj sinjoro Čedomir Višnjić kaj al la oficistino de Minsterio pri scienco,
klerigo kaj sporto, sinjorino Astrid Horvat, kiuj havis fidon pri la senco de
nia simpozio kaj kiuj per sia persona engaĝiĝo kontribuis al ricevo de financca
subteno bezonata por ĝia realigo.
10. Mi dankas al HINA, kroata informa novaĵagentejo, al la dua programo de
Kroata radio kaj al televidaj kanaloj OTV kaj Z1, kiuj objektive kaj bonintence
informis la publikon pri nia simpozio. Apartan dankon al la ĵuralistinoj Matea
Damjanović (OTV) kaj sinjorino Farkaš (dua programo de Kroata radio).
11. Al la fama aktorino kaj esperantistino sinjorino Vida Jerman plej varme mi
dankas pro la donacita tempo, kuraĝigo kaj homvarmo en la momentoj da senespero
kaj malkuraĝo.
12. Plenkore mi dankas al la scienca novicino de la Germana fako de Filozofia
fakultato Aleksandra Ščukanec, sekretariino de la simpozio, kiu per sia junaĝa
energio, per faka, teknika kaj emocia engaĝiĝo estis apud mi dum la preparoj
kaj dum la realigo de la simpozio.
13. Dankon pro la amika subteno al sinjorino Eldi Grubišić Pulišelić en la
Universitato de Split, kaj al sinjoroj Kristian Novak, Petar Radosavljević kaj
Anđel Starčević, sciencaj novicoj de Filozofia fakultato en Zagrebo. Dankon al
Nikola Rašić pro la amikaj konsiloj kaj malferma koro.
14. Sinceran dankon ankaŭ al ĉiuj ceteraj, kiuj ne estas per nomo menciitaj,
esperantistoj, filatelistoj, kolegoj el la Germana fako kaj Filozofia fakultato
kaj al studentoj, kiuj ĉu per konsiloj ĉu per partopreno kontribuis al sukcesa
religo de la simpozio.
1. En la internacia scienca simpozio “Esperanto kaj kroata kultura identeco” el
la antaŭviditaj 24 prelegoj, estis prezentitaj 23. Pro la pravigita neveno de
unu preleganto, lia prelego ne okazis, sed ĝi estos en skriba formo sendita por
simpozia libro.
2. Estis realigita la baza ideo de la organizantoj, ke la simpozio prezentu
historion de la kroata esperantismo, la rolon de Esperanto kiel pontlingvo por
prezentedo de kroataj kulturaj atingaĵoj en la mondo kaj aktivecoj de kroatiaj
esprantistoj en la landa kaj eksterlanda kuntekstoj. Pritraktitaj estis ankaŭ
iuj ĝeneralaj demandoj, ekz. rilato de Esperanto kaj diversaj individuaj kaj
kolektivaj identecoj.
3. En la simpozio partoprenis esperantistoj kaj neesperantistaj fakuloj, kaj la
simpozio - kiel planite - okazadis en la kroata kaj en Esperanto. Escepte de
niaj renomaj eksterlandaj gastoj István Ertl kaj dr. Ulrich Lins, kies prelegeoj
estis en Esperanto, la aliaj partoprenintoj prelegis ĉu nur kroate ĉu kroate kaj
Esprante. Dank’ al engaĝiĝo de interpretistoj antaŭe menciitaj, ĉiuj
partoprenintoj senprobleme povis sekvi la prelegojn, senkonsidere pri lingvo
uzita. Apartan dankon meritas la vicdekano pri scienco kaj internaciaj rilatoj
de Filozofia fakultato kaj prezidanto de la Organiza komitato prof. dr. Damir
Boras, kiu sian salutparoladon - malgraŭ la fakto ke li ne estas esperantisto -
legis en senerara Esperanto.
4. La prelegantoj ĝenerale obeis la tempon planitan por siaj prelegoj, kaj la
diskutoj kiuj sekvis estis ineresaj kaj fruktodonaj.
5. Apartan signifon al la simpozio donas la fakto, ke en ĝi renkontiĝis
esperantistoj - fakuloj kaj nefakuloj - kun fakuloj kaj studentoj
neesperantistoj. Al la kroatia Esperanta komunumo per tio estis prezentita unika
okazo por en la plej granda, plej grava kaj plej renoma science-kleriga
institucio el la kampo de sociaj-humanismaj sciencoj en Respubliko Koratio,
dignamaniere festi sian centjariĝon kaj prezenti sin per ĝi al la publiko.
Aliflanke, Filozofia fakultato de la Universitato de Zagrebo montris - mi citu
la vortojn de la vicdekano prof. dr. Damir Boras - senrezervan subtenon al
instruado kaj scienca esplorado de Esperanto enkadre de siaj aktivecoj, pruvante
per tio ne nur komprenemon pri Esperanto kiel lingvo kaj pri esperantismo kiel
movado, sed per sia malfermiteco kaj vasteco ĝi fariĝis unu el maloftaj
universitatoj en la mondo kiuj sen antaŭjuĝoj aliras la menciitajn du fenomenojn.
6. Laŭ vortoj de la dekano de Filozofia fakultato, prof. dr. Miljenko Jurković,
diritaj en la solena malfermo, la fakultato pretas publikigi ne nur simpozian
preleglibron, sed ankaŭ aliajn sciencajn publikaĵojn kun esperantologiaj kaj
interlingvistikaj problemaroj, enkadre de la aktivecoj de la eldonejo de
Filozofia fakultato FF-pres kiel unu el la plej grandaj eldonistoj de fakaj
libroj pri sociaj-humanismaj sciencoj en Kroatio. Ĉi tiu promeso estas granda
rekono ne nur de la alta kvalito de nia simpozio, sed ankaŭ de ĝenerale sciencaj
disciplinoj de esperantologio kaj interlingvistiko.
7. Tiusence, kiel programkunordiganto, mi havas la honoron transpreni la devon
kolekti la tekstojn por la simpozia libro kaj ĝian redaktadon. Ĉar temos pri
scienca libro, eldonon de kiu el speciala fonduso por financado de sciencaj
publikaĵoj subtenus Ministerio pri scienco, klerigo kaj sporto de Respubliko
Kroatio, ĉiuj senditaj tekstoj estos submetitaj al procedo de anonima recenzado,
kio garantios altan kvaliton de la planita publikaĵo.
8. Por certigi bonan reeĥon de tiu simpozia libro ne nur en la kroatia, sed
ankaŭ en la internacia faka publiko, ĉiuj pozitive recenzitaj kontribuaĵoj estos
publikigitaj en la kroata kaj en Esperanto. Teknikaj detaloj rilate longecon kaj
formatigon de kontribuaĵoj estos senditaj ĝis la 15-a de novembro 2008. Limdato
por sendo estos la 31-a de januaro 2009. Kontribuaĵoj sendotaj post tiu dato ne
estos konsiderataj.
Kiel
plue?
La okazigo de la
simpozio “Esperanto kaj kroata kultura identeco” en Filozofia fakultato en
Zagrebo, enkadre de la festado de la centjariĝo de fondo de la unua nacia
Esperanto-organizaĵo en Kroatio, estas unuflanke grava paŝo en proksimigo de la
Esperanta komunumo al la akademia, kaj aliflanke en rekono de Espranto kaj
esperantismo flanke de kroatia scienca kaj akademia publiko. En la enhave-faka
senco, la simpozio montris, ke la historio de la kroatia esperantismo kaj
aktivecoj kaj atingaĵoj de kroatiaj esperantistoj en la Esperanta kaj en
neesperanta plano prezentas neelĉerpeblan fonton por estontaj esploroj. En tiu
lumo la kroatia Esperanta komunumo, senkonsidere pri interhomaj konstelacioj kaj
personaj inklinoj kaj malinklinoj, devas fari ĉion eblan por ebligi al estontaj
esplorantoj - ne nur esperantistoj, sed unuavice al interesiĝantaj sciencistoj
neesperantistoj - alireblon al ĉiuj ekzistantaj publikaĵoj, dokumentoj kaj homaj
kaj teknikaj kapacitoj.
Pro tio mi sendas mian inviton al
ĉiuj kroatiaj esperantistoj, ke ili per donacado kaj prunto por kopiado de
Esperantaj publikaĵoj kaj aliaj materialoj ligitaj al sia okupiĝo pri Esperanto,
subtenu la iniciaton de Josip Pleadin, rilate la fondon de kroatia Dokumenta
Esperanto-Centro en Đurđevac. Aparte gravas, ke multaj materialoj kiuj por la
posedanto havas emocian valoron, ne devas esti fizike transdonitaj, sed nur
pruntitaj por kopiado kaj skanado.
Nome, kiel esperantisto kaj
sciencisto, mi estas regula uzanto de la planlingva kolekto de Aŭstria nacia
biblioteko en Vieno, kaj mi scias kion signifas por sciencistoj unuloke havi je
dispono la necesajn fontojn. Samtiel, pasintjare en Berlino mi partoprenis la
konferencon de la germana Societo por interlingvistiko, kiun modele gvidas la
renoma monda esperantologo kaj interlingvisto dr. Detlev Blanke, kie la ĉefa
temo estis ĝuste la protekto kaj konservado de Esperanta dokumentaro por postaj
generacioj! En tia lumo mi sugestas al la iniciatinto kaj liaj kunlaborantoj -
kaj tiuj, mi profunde kredas, devus esti ĉiuj kroatiaj esperantistoj -
komunikadon kun arkivista kaj dokumentista profesioj, kio ne devus esti problemo,
se ni konsideras fakulojn kaj instituciojn kiuj nin favoras.
Plue, montriĝis, ke ĉi tiu simpozio
esti pli ol kutima scienca kunveno kiajn ĝis nun plejparte mi partoprenis: krom
la menciita kunligado de esperantismo kaj akademia komunumo kaj enpaŝo de
esperantismo tra granda pordo en la kroatian sciencan publikon, mi havis la
impreson, ke por la kroatia Esperanta komunumo la simpozio servis kiel okazo por
iaspeca finkalkulo kaj katalizado de la propra pasinteco, kio - senkonsidere
pri diversaj kontraŭdiroj ideologiaj kaj personaj - estas akto de netaksebla
graveco por firmigo kaj fortigo de la kolektiva identeco kaj necesa antaŭkondiĉo
por daŭrigo de la kroatia Esperanta tradicio kiun ni heredis kaj kies
partoprenantoj ni nun estas.
Kore mi salutas Vin, pardonpetante
ĉiujn kiujn mi senintence ofendis, pardonante ĉiujn kiuj fojfoje bonintence
malfaciligis mian laboron kaj dankante plenkore al ĉiuj kiuj grave kontribuis al
preparoj kaj sukcesa okazigo de nia simpozio.
En Zagrebo, la 9-an de novembro 2008
Velimir Piškorec
PRIGODNA POŠTANSKA DOPISNICA
PO
Lijeva strana dopisnice je naslovnica prvih hrvatskih esperantskih novina "Kroata esperantisto", i to prvi broj iz travnja 1909. Poštanska marka predstavlja esperantski spomenik "Futuro" (Budućnost), koji se nalazi ispred Ekonomskog fakulteta u Zagrebu i nosi na sebi esperantski tekst. (O spomeniku pogledajte više na www.esperanto.hr/bildoj_futuro.htm )
La maldekstra flanko de la poŝtkarto estas titolpaĝo de la unua kroata esperanta gazeto "Kroata esperantisto" el la aprilo 1909. La poŝtmarko prezentas la esperantan monumenton "Futuro", kiu staras antaǔ Ekonomia fakultato en Zagreb kaj surhavas esperantan tekston. (Pri la monumento legu pli en www.esperanto.hr/bildoj_futuro.htm )
PRVA HRVATSKA IZLOŽBA
ESPERANTSKE FILATELIJE
FILOZOFSKI FAKULTET U ZAGREBU, 7-8.11.2008
(povodom znanstvenog skupa "Esperanto i hrvatski kulturni
identitet")
LA UNUA KROATIA ESPERANTA FILATELA EKSPOZICIO
FILOZOFIA FAKULTATO EN ZAGREB, 7-8 -an de novembro 2008
(kadre de la scienca simpozio "Esperanto kaj kroata kultura
identeco")
Povodom simpozija "Esperanto i hrvatski kulturni identitet", istovremeno je (7-8. studenog 2008.) u reprezentativnoj vijećnici Filozofskog fakulteta u Zagrebu održana i prva hrvatska izložba esperantske filatelije, koju su zajednički organizirali Hrvatski filatelistički savez i Hrvatski savez za esperanto. Filateliste su svojim eksponatima zastupali Nikola Turk, Marijan Šegedin i Ljubinko Šapurić, a esperantiste Radenko Milošević, Josip Pleadin i Spomenka Štimec. Izložba se sastojala od 20 vitrina, a u dodatnim vitrinama su izlagane i esperantske knjige (koje su posudili Hrvatski savez za esperanto, Radenko Milošević i Velimir Piškorec). Tehnički posao obavio je uglavnom Nikola Turk (koji je i otvorio izložbu), uz pomoć Radenka Miloševića.
Među brojnim posjetiteljima izložbe bili su filatelisti, esperantisti, sudionici simpozija, ali i brojni studenti i profesori Filozofskog fakulteta. Brojnost izložaka iznenadila je čak i dobre poznavaoce esperantske filatelije. Pokazalo se da bi slične izložbe valjalo organizirati i češće, jer esperanto je česta tema u zbirkama filatelista, čak i ako se ne bave esperantom.
Slike dijela izloženih maraka pogledajte ovdje
dodatne detalje
o hrvatskim esperantskim markama pogledajte ovdje
Okaze de la simpozio "Esperanto kaj kroata kultura identeco", dum la samaj tagoj, la 7-an kaj 8-an de novembro, en la reprezenta aŭlo de Filozofia fakultato en Zagrebo okazis ankaŭ la unua ekspozicio de Esperantaj filatelaĵoj, kiun kunorganizis Kroata Filatelista Asocio (Hrvatski filatelistički savez) kaj Kroata Esperanto-Ligo. Ekspoziciis po tri reprezentantoj de ambaŭ organizaĵoj. La filatelistojn per siaj eksponaĵoj reprezentis Nikola Turk, Marijan Šegedin kaj Ljubinko Šapurić, kaj la esperantistojn Radenko Milošević, Josip Pleadin kaj Spomenka Štimec. La ekspozicio konsistis el 20 vitrinoj, kaj en aldonaj vitrinoj estis ekspoziciitaj Esperantaj libroj (pruntitaj de Kroata Esperanto-Ligo, Radenko Milošević kaj Velimir Piškorec). La teknikan laboron faris plejparte Nikola Turk (kiu ankaŭ malfermis la ekspzicion), helpita de Radenko Milošević.
Inter multnombraj vizitantoj de la ekspozicio troviĝis filatelistoj, esperantistoj, partoprenantoj de la simpozio, sed ankaŭ multnombraj studentoj kaj profesoroj de Filozofia fakultato. Per abundeco de eksponaĵoj la ekspozicio surprizis eĉ bonajn konantojn de Esperanta filatelo. Ĝi montris ankaŭ, ke estonte oni devas pli ofte organizi similajn ekspoziciojn, ĉar la temo de Esperanto estas ofta kolektotemo ankaŭ ĉe neesperantistaj filatelistoj.
Fotojn de kelkaj ekspoziciitaj poŝtmarkoj
aldonaj detaloj
pri kroataj esperantaj markoj
FOTO-ALBUMO FOTO-ALBUM
Prelego de Nikola Rašić
Predavanje Nikole Rašića
Parto de la publiko kaj prelegantoj Manji dio publike i predavača
Ekspozicio de esperantaj filatelaĵoj
Izložba esperantske filatelije
En la mezo: prof.VelimirPiškorec, estro de germanistiko kaj
organizanto kaj gvidanto de la simpozio
Maldekstre: Vladimir Jurković, multjara kunlaboranto por E-elsendo de
Radio-Zagreb
Dekstre: Vida Jerman, kroata kaj esperanta aktorino
U sredini: prof.VelimirPiškorec, šef Odsjeka
za germanistiku na Filozofskom fakultetu u Zagrebu, organizator i voditelj ovog
skupa
Lijevo: Vladimir Jurković, dugogodišnji suradnik na esperantskom programu
Radio-Zagreba
Desno Vida Jerman, hrvatska i esperantska glumica
Ekspozicio de esperantaj filatelaĵoj
Izložba esperantske filatelije
R A P O R T O
La 7-an kaj
8-an de novembro okazis en Zagreba Filozofia fakultato internacia scienca
simpozio
"Esperanto
kaj la kroata identeco"
dediĉita al
100-jariĝo de E-movado en Kroatio (en 1908 estis fondita unua kroatia E-societo
en Zagrebo). La simpozion organizis Katedro por Germanistiko de la Filozofia
fakultato en Zagrebo sub la gvido de prof. Velimir Piškorec. Dum la du tagoj
okazis 22 prelegoj. La plej multaj estis de esperantistoj
sed kelkajn prezentis neesperantistaj sciencistoj el Zagrebo. Tiusence la plej
interesa kaj laŭ mi la plej valora estis prezento de la enketa esploro pri
interesiĝo pri Esperanto en Zagrebo. La esploron efektivigis helpe de pluraj
studentoj Anđel Starčević kaj Renata Geld. La esploro konsistis el pluraj
demandoj al kiuj necesis amplekse respondi. Oni enketis 191 homojn kaj dividis
ilin al du kategorioj: ĝenerala popolo kaj studentoj. La rezultoj estis surprize
pozitivaj. En Zagrebo en la ĝenerala popolo ĉirkaŭ 30% de la homoj scias sufiĉe
multe pri Esperanto kaj pretus ĝin lerni. Inter la studentoj la priinformadikaj
studentoj tre malmulte scias (94% nenion scias pri ĝi), dum surprize ne nur ke
la studentoj de la angla lingvo 100% scias kio estas Esperanto sed eĉ 65% lernus
ĝin. Ekzistas multaj diraĵoj de la enketitoj en la esploro, kiujn indus detale
prikonsideri. Tiu esploro estas tre interesa por ĉiu esperantisto kaj mi esperas
ke oni havos ĝin baldaŭ en Esperanta traduko.
Aliaj prelegoj estis tre variaj. Sendube elstaris tiuj de Nikola Rašić pri la signifo por Esperanto de doktoro Dalibor Brozović kaj pri Interlingvistika laboro de Tomo Maretić kaj tiu de Ulrich Lins pri Ivo Lapenna. Istvan Ertl prelegis pri »Limoj de neŭtraleco«. Oni aŭdis multajn interesajn prelegojn pri la historio de E-movado en Kroatio pri uzo de lerniloj en Kroatio, komparo inter Esperanto kaj la rumana kaj aliaj. Mi esperas ke almenaŭ resume eblos baldaŭ havi skribitan libron pri la prezentita materialo.
Dum la simpozio en aŭlo de la Fakultato oni povis vidi imponan filatelian ekspozicion pri E-filatelaĵoj.
Dum la tuta simpozio la prelegoj estis abunde vizititaj de la publiko kaj variis inter 40 kaj 70 partoprenintoj. La simpozion aŭspiciis mem la ŝtatprezidanto de Kroatio Stipe Mesić, kiu sendis salutleteron. Dum la malfermo parolis la dekano de la fakultato profesoro Jurković kaj la vicdekano profesoro Boras (kiu parolis en Esperanto). Oni devas danki antaŭ ĉio al profesoro Velimir Piškorec, estro de la germanistika apartaĵo de la fakultato kiu efektive organizis la tuton kaj ankaŭ iniciatis plurajn esplorojn kiujn efektivigis li kaj kolegoj kaj ankaŭ pluraj studentoj de germanistiko por la simpozio. Lia iniciato estis ankaŭ tio ke nun ĉe germanistiko studentoj interalie aŭskultas la studobjekton pri interlingvistiko kaj esperantologio. Ĉio tio estas rezulto de la fakto ke en Kroatio 100 jarojn kontinue agas esperantuistoj kaj ekde 1929 kiam la unuan fojon estis fondita Studenta Esperanto-klubo agas junaj intelektuloj inter kiuj multaj studis ĉe la Zagreba Filozofia fakultato, gvidis E-kursojn kaj organizis multajn E-aranĝojn.
I Z V J E Š Ć E
Dana 7.
i 8. studenog održan je na zagrebačkom
Filozofskom fakultetu
međunarodni znanstveni simpozij
"Esperanto
i hrvatski
kulturni
identitet"
posvećen 100-godišnjigi
esperantskog pokreta u Hrvatskoj (godine
1908. osnovano je prvo hrvatsko esperantsko društvo u Zagrebu).
Simpozij je organizirala
Katedra za germanistiku Filozofskog
fakulteta u Zagrebu pod vodstvom
prof. Velimira Piškoreca.
Tijekom dva dana održana su 22 predavanja.
Najveći dio održali su esperantisti, ali nekoliko su održali
neesperantski znanstvenici iz Zagreba. U tom smislu je, prema mojem mišljenju,
najzanimljivije bilo predstavljanje ankete o interesu za esperanto u Zagrebu.
Istraživanje su bili proveli, uz pomoć nekoliko studenata, Anđel
Starčević i Renata Geld. Postavljeno je nekoliko
pitanja, na koja je trebalo dosta opširno odgovoriti. Ispitane su 191 osobe,
podijeljene u dvije kategorije: opća populacija i studenti. Rezultati su bili
iznenađujuće pozitivni. U Zagrebu je od opće populacjie oko 30% znalo dosta toga
o esperantu i bili bi ga spremni učiti. Studenti informatike na FER-u vrlo
malo znaju (94% ne zna ništa o esperanto), dok nasuprot tome studenti engleskog
jezika 100% znaju što je esperanto, a čak 65% bi ga učili. Bilo je mnogo izjava
i komentara ispitanika, nad kojima bi se vrijedilo zamisliti. Ovo istraživanje
je veoma zanimljivo za svakog esperantista i nadam se da će se uskoro pojaviti u
esperantskom prijevodu.
Ostala predavanja bila su veoma raznovrsna. Bez sumnje se ističu predavanja Nikole Rašića o značenju esperanta u životu i radu dr-a Dalibora Brozovića, i o interingvističkom radu Tome Maretića, kao i predavanje Ulricha Linsa o Ivi Lapenni. Istvan Ertl predavao je o "granicama neutralnosti". Čulo se dosta zanimljivih predavanja o povijesti esperantskog pokreta u Hrvatskoj, o upotrebi udžbenika esperanta u Hrvatskoj, o usporedbi esperanta i rumunjskog jezika itd. Nadam se da će se barem u sažetcima materijali s ovog simpozija pojaviti u obliku knjige.
Tijekom simpozija u auli fakulteta moglo se razgledati impozantnu izložbu esperantske filatelije.
Za vrijeme cijelog simpozija predavanja su bila obilno posjećivana, a broj slušalaca varirao je između 40 i 70. Pokrovitelj simpozija bio je osobno predsjednik Hrvatske Stjepan Mesić, koji je poslao pozdravno pismo. Na otvaranju skupa govorio je dekan fakulteta profesor Jurković i prodekan profesor Boras (koji je pročitao govor na esperantu). Zahvaliti treba prije svega profesoru Velimiru Piškorecu, šefu Odsjeka za germanistiku ovog fakulteta, koji je zapravo obavio glavni organizacijski posao, a potaknuo je i nekoliko istraživanja koja su proveli on sam, njegovi kolege i veći broj studenata germanistike za ovaj simpozij. Njegova inicijativa jest i to što će se od sada studenti germanistike moći slušati i predmet interlingvistika i esperantologija. To je rezultat činjenice da u Hrvatskoj već 100 godina neprekidno djeluju esperantisti. A od 1929, kada je osnovan Studentski esperantski klub, djeluju u esperantkom pokretu i mladi studenti, od kojih su mnogi studirali upravo na zagrebačkom Filozofskom fakultetu i organizirali mnoge esperantske manifestacije.
ALIAJ ESPERANTAJ JUBILEOJ EN KROATIO 2007-2009
2008 - 100-jara jubileo de kroata esperanta movado
- Festo en la koncertejo "Lisinski"
2008. - 100 godina hrvatskog esperantskog pokreta -
Spektakl u dvorani "Lisinski"
2007 - 50 godina Studentskog esperantskog kluba u
Zagrebu
2007 - 100 godina esperanta
u Rijeci (prvi klub u Hrvatskoj) - Proslava u Rijeci
(Por la oktobro 2009 en Osijek estas planata 120-jara jubileo rilate al la unuaj personoj en Kroatio, kiuj parolis Esperanton. Temas pri 5 junulinoj el la urbo Osijek en la jaro 1889. Tamen ili estis nur neorganizitaj unuopuloj.)
(U listopadu 2009. planira se u Osijeku svečanost povodom 120 godina od pojave prvih osoba koje su govorile esperanto na tlu današnje Hrvatske. Riječ je o 5 djevojaka iz 1889.. To je bilo u Osijeku i nije predstavljalo organizirani pokret.)
