ČITAONICA
LEGOSALONO

Hrvatska esperantska mrežna čitaonica
Kroata esperanta reta legosalono

"...libroj estas niaj monumentoj..."


HRVATSKA KNJIŽEVNOST i esperanto      KROATA LITERATURO kaj Esperanto

Prijevodi     Tradukoj
ORIGINALi 
     ORIGINALOJ
!!! Antologija "Kroatia Poezio",1983.     Antologio "Kroatia Poezio", 1983 !!!   



ESPERANTSKE NOVINE (iz Hrvatske)        ESPERANTAJ GAZETOJ (el Kroatio)



       
"tempo" - novine kel-a (PLENA KOLEKTO 1980. - 2016.)       "TEMPO" - LA GAZETO DE KEL (plena kolekto 1980 - 2016)

"Heliko" gazeto de esperantistoj el Rijeka - plena arkivo
    "Heliko" gazeto de esperantistoj el Rijeka - plena arkivo
         "Kroata Esperantisto" 1 / 1909. (prve hrv.esp.novine)      "Kroata Esperantisto" 1 / 1909 (la unua kroata esp.gazeto)
                        Osijeka Sonorilo [Osijek, 2008.]   1.dio    2.dio      Osijeka Sonorilo [Osijek, 2008.]   1.a parto    2-a parto      
      Kongresni bilten "Zagreba Albumo" - 2001. (komplet, 9 Mb)      Kongresa kuriero "Zagreba Albumo" - 2001 (kompleto, 9 Mb)   


OZBILJNO ili ZNANSTVENO       SERIOZE aŭ SCIENCE

 

Ozbiljniji ili znanstveni tekstovi o esperantu, njegovom pokretu i literaturi
Seriozaj a
ŭ sciencaj tekstoj pri Esperantu, ties movado kaj literaturo

 



NEOZBILJNO, ali ZABAVNO       NESERIOZE, sed AMUZE

 Vicevi i ostala zabava - na esperantu - na stranicama KEL-a
Ŝercoj kaj alia amuzo - en Esperanto - en la retejo de KEL 

 

 



IZ ESPERANTSKOG POKRETA       EL LA ESPERANTA MOVADO



    OSTALE ZEMLJE  i  ESPERANTSKI POKRET       ALIAJ LANDOJ  kaj ESPERANTA MOVADO 



"LA RONDO FAMILIA"         LA RONDO FAMILIA

Sociološka istraživanja esperantske zajednice.  Autor:  Nikola Rašić.  Izdanje: Edistudio, Pisa, Italija, 1994.
Jedinstvena knjiga hrvatskog (ali i nizozemskog) autora o njegovu sociološkom istraživanju i anketiranju esperantista po svijetu.
To je dotad najveće takvo istraživanje, a knjiga objedinjuje i rezultate (jedva nekolicine postojećih) prethodnih istraživanja. 
Nezaobilazna knjiga za sve buduće proučavatelje esperantskog pokreta, kao i njegove aktivne članove uopće.

        

Sociologiaj esploroj en esperanta komunumo. Aŭtoro:  Nikola Rašić.  Eldonis: Edistudio, Pisa, Italio, 1994.
Unika libro de la kroata (sed ankaŭ nederlanda) aŭtoro pri lia sociologia esplorado kaj enketado de esperantistoj tra la mondo.
Tio estis ĝis tiam la plej granda tia esplorado, kaj la libro entenas ankaŭ la rezultojn de (kelk(et)aj sole ekzistintaj) antaŭaj esploroj. 
Nepre leginda libro por ĉiuj estontaj esplorantoj de la esperanta movado, kaj por ĝiaj aktivaj membroj same.

                                                                                                                                             
Čitajte knjigu (klik lijevim mišem!)    ili je preuzmite na svoje računalo (klik desnim mišem!)  /  Veličina: 20 Mb
Legu la libron (per klako de la dekstra muso-butono!)   aŭ ĝin prenu al via komputilo (per la maldekstra muso-butono!) / Grandeco: 20 Mb)

   


ČASOPIS "ESPERANTO"       REVUO "ESPERANTO"



  
"ESPERANTO" (za UEA-članove)     "ESPERANTO"  (por UEA-membroj)  



HRVATI NA ESP. KONGRESIMA       KROATOJ EN UNIVERSALAJ KONGRESOJ



    USPOMENE HRVATSKIH SUDIONIKA SVJETSKIH KONGRESA     MEMOROJ de  KROATAJ  UK-PARTOPRENANTOJ 


                           


hrvatska esperantska književnica - SPOMENKA ŠTIMEC - kroata esperanta vekistino

   knjige, članci, tekstovi, recenzije, slike i ostalo      libroj, artikoloj, tekstoj, recenzoj, fotoj  ktp .            

 


RAZNO      DIVERSE

Knjižara Svjetskog esperantskog saveza u Rotterdamu 
   Libroservo de UEA en la Centra Oficejo en Rotterdam


RAZNE  ESPERANTSKE  KNJIŽEVNE  STRANICE DILJEM SVIJETA      ALIAJ ESPERANTAJ LITERATURAJ ADRESOJ  TUTMONDE        
               
          
RAZNOLIKI  TEKSTOVI     D I V E R S A J   T E K S T O J     

Svjetski kongres esperantista - Zagreb 2001. - kongresna knjižara       UK en Zagreb 2001 - libroservo


 






     

Književnost - Prijevodi  *  Literaturo - Tradukoj  


IZ HRVATSKE KNJIŽEVNOSTI...     EL LA KROATA LITERATURO


Baščanska ploča

"Slavonska šuma" (Josip Kozarac)  -  "Slavonia arbaro"  (Josip Kozarac)

"Začuđeni svatovi" (Eugen Kumičić)  -  "Surprizitaj nuptofestantoj"  (Eugen Kumičić)

 Nekoliko pjesama Dobriše Cesarića  -  Kelkaj poemoj de Dobriŝa Cesariĉ 



ANTOLOGIJA  "KROATIA POEZIO"         ANTOLOGIO "KROATIA POEZIO"


Čitaj ili preuzmi:  Antologija "Kroatia Poezio",1983.
          Legu aŭ elŝutu:  Antologio "Kroatia Poezio", 1983

 

Izdavač: Međunarodni centar za usluge u kulturi (MCUK / IKS), Zagreb, 1983.
Za izdavača odgovara: Zlatko Tišljar. Tisak: Srednja šola tiska in papirja, Ljubljana.
Odabrano 50 hrvatskih pjesnika iz prethodnih 150 godina, čije je pjesme 19 prevoditelja prevelo s hrvatskog na esperanto.

Eldonisto: Internacia Kultura Servo (IKS / MCUK), Zagreb, 1983
Respondeca persono: Zlatko Tišljar. Presis: Srednja šola tiska in papirja, Ljubljana.
Elektitaj poemoj de 50 kroat(i)aj poetoj el la pasintaj 150 jaroj, kiujn 19 esperantistoj tradukis el la kroata lingvo al Esperanto.




DJELA AUGUSTA ŠENOE na ESPERANTU         VERKOJ de AUGUST ŠENOA en ESPERANTO


August Šenoa

"Karanfil s pjesnikova groba" (August Šenoa)  -  "Dianto de la tombo de poeto"  (August Ŝenoa)
"Zlatarovo zlato" (August Šenoa)  -  "La trezoro de l'oraĵisto"  (August Ŝenoa)




DJEČJI ROMAN o ŠEGRTU HLAPIĆU na ESPERANTU      INFANROMANO pri METI-LERNANTO HLAPIĈ en ESPERANTO


Šegrt Hlapić

 "Čudnovate zgode šegrta Hlapića" (Ivana Mažuranić) (velika datoteka: 14,7 Mb)  (Dječja knjiga godine na esperantu 1998.)
Mirindaj aventuroj de metilernanto Hlapić (Ivana Mažuranić) (granda dosiero: 14.7 Mb) (Infanlibro de la jaro 1998 en Esperanto)
      

Projekt "Šegrt Hlapić" na esperantu i preko esperanta
      Projekto "Hlapić" en Esperanto kaj per Esperanto        

Spomenka Štimec: "Azijsko putovanje šegrta Hlapića", časopis za istraživanje dječje književnosti i kulture "Libri & Liberi", Zagreb 2013
Teksto de Spomenka Štimec: "Azia vojaĝo de la metilernanto Hlapić" (kroate), magazino "Libri & Liberi" pri infanliteraturo, Zagreb 2013


Hrvatska osvojila 4 svjetske nagrade za dječju knjigu na esperantu (2016.)    
Kroatio gajnis 4 premiojn por infanlibroj en Belartaj Konkursoj de UEA (2016)

 

 



IVAN MAŽURANIĆ i NJEGOV SMAIL-AGA  (1846.) - 4 puta na esperantu!
IVAN MAŽURANIĆ kaj LIA SMAIL-AGAO  (1846)  -  4 fojojn en Esperanto!


Ivan Mažuranić

 "Smrt Smail-age Čengića" (Ivan Mažuranić, 1846.) - biser hrvatske književnosti preveden na esperanto,
u čak 4 prijevoda: sve o tome u jednoj knjizi (5,3 Mb)
   
"La morto de Smail-agao Ĉengiĉ"  (Ivan Mažuranić) - perlo de la kroata literaturo tradukita al Esperanto,
en eĉ 4 tradukoj! Ĉion pri la fato de tiu libro trovu ĉi tie! (5,3 Mb)

 

(UVOD U PROJEKT "MAŽURANIĆ"  -  ENKONDUKO AL LA PROJEKTO "MAŽURANIĈ")

"Smrt Smail-age Čengića" (Ivan Mažuranić)  -  "La morto de Smail-agao Ĉengiĉ"  (Ivan Mažuranić)




"PRIČE ISPOD KREVETA"   "RAKONTOJ SUB LA LITO"

"Priče ispod kreveta" i "Trio zvan Grozota" (na hrvatskom)    "Rakontoj sub la lito" kaj "Triopo Terura" (en Esperanto)   
Hrvatska osvojila 3 svjetske nagrade za dječju knjigu na esperantu
    Kroatio gajnis 3 mondajn premiojn por infanlibroj en Esperanto    

 



OSTALO - RAZNO        DIVERSAJ TRADUKOJ

Članci o esperantskim prijevodima iz hrvatske književnosti     
Artikoloj pri esperantaj tradukoj el la kroata literaturo   

Razmjena dječje književnosti između Indije i Europe - projekt KEL-a    Reciproka tradukado de infanlibroj  Hindio-Eŭropo - projekto de KEL  
 

  Hrvatska osvojila 4 svjetske nagrade za dječju knjigu na esperantu (2016.)    Kroatio gajnis 4 mondajn premiojn por infanlibroj en Esperanto (2016)    

"Sol na koži" (Sonja Zubović, odabrane pjesme)  -  "Salo Surhaŭte"  (Sonja Zubović, elektitaj poemoj)

"Na ovo sam baš ponosna" - 62 hrvatske žene pričaju, urednik Olga Štajdohar-Pađen, 2 priče (od 62) prevedene na esperanto
"Na ovo sam baš ponosna" (Pri tio ĉi mi vere fieras) - 62 kroatiaj inoj rakontas pri si, redaktis Olga Štajdohar-Pađen, 2 rakontoj (el  62) tradukitaj esperanten
Prezentacija knjige u esperantskom društvu "Tibor Sekelj" u Zagrebu 2016.
Prezentado de la libro en esperantska societo "Tibor Sekelj" en Zagreb 2016



"ZAMENHOFOVA ULICA" prevodilački projekt KEL-a       "LA ZAMENHOF-STRATO" traduka projekto de KEL



Knjiga "Zamenhofova ulica" na esperantu i preko esperanta
  
 La libro "Zamenhofa strato" en Esperanto kaj per Esperanto      



JOŠ JEDNOM !     
ANKORAUX UNU FOJON !


Članci o esperantskim prijevodima iz hrvatske književnosti
     
Artikoloj pri esperantaj tradukoj el la kroata literaturo   

 





 

 

Književnost - ORIGINALi  *  Literaturo - ORIGINALOJ


   
 Originalne pjesme hrvatskih esperantista (na esperantu)      Originalaj poemoj de kroatiaj esperantistoj (en Esperanto)

     "Pulsas la viv'" - esperantska poezija Lucije Borčić (IKS, Zagreb, 2001.)     "Pulsas la viv'" - esperanta poezio de Lucija Borčić (IKS, Zagreb, 2001)    

     Slavko Ježić: "Se ci scius" (Kad bi znala) - Prva pjesma izvorno pisana na esperantu u Hrvatskoj (1909.)
     Slavko Ježić: "Se ci scius" (Kad bi znala) - La unua poemo originale verkita en Esperanto en Kroatio (1909)

"Ridu per Esperanto" (IKS, 1973.) - tekstovi i šale o esperantu       "Ridu per Esperanto" (IKS, 1973) - tekstoj + ŝercoj pri Esperanto

Poznatije pjesme istaknutih esperantskih pjesnika iz svijeta        Iuj poemoj de elstaraj esperantaj poetoj tra la mondo             

"Sayonara, Japanio", putopis po Japanu (na esperantu, PDF, 6 Mb)
      "Sayonara, Japanio", pri vojaĝo al Japanio (esperante, PDF, 6 Mb - tre granda)

 

 


 

   

      R A Z N O    *    D I V E R S A Ĵ O J 

    Tekstovi o esperantu, razni (na hrvatskom)     Tekstoj pri Esperanto, diversaj (en Esperanto)
    Još neke esperantske knjige u Hrvatskoj (=na esperantu)     Ankoraŭ kelkaj esperantaj libroj en Kroatio
                   
         Neki materijali za hrvatsku esperantsku povijest      Iuj tekstoj pri kaj por la kroata esperanta historio        
"La Espero" - esperantska himna i dva prijevoda na hrvatski      La Espero - esperanta himno kaj du tradukoj kroatlingven

 

 



TURISTIČKI PROSPEKTI       TURISMAJ PROSPEKTOJ

    Turistički prospekt grada Rijeke na esperantu (5 Mb)          Turisma prospekto de Rijeka en Esperanto (5 Mb)    

Turistički prospekt grada Opatije na esperantu 2015                   parto 1    parto 2    parto 3    parto 4   
Turisma prospekto de Opatija en Esp-o (2015, tradukis D.Klobučar)     parto 1    parto 2    parto 3    parto 4    

 


 

STARIJI UDŽBENICI ESPERANTA - DIGITALIZIRAO STANKO RUKELJ
MALNOVAJ ESPERANTAJ LERNOLIBROJ - DIĜITIGIS  STANKO RUKELJ


Stanko Rukelj

Udžbenik esperanta iz 1932. autor Fran Novljan  (1 Mb), digitalizirao Stanko Rukelj
Lernolibro de Esperanto el 1932, kroata, de Fran Novljan  (1 Mb), enkomputiligis Stanko Rukelj


 
Udžbenik esperanta iz 1958. autor Božidar Vančik (2,5 Mb), digitalizirao Stanko Rukelj
Lernolibro de Esperanto el 1958, kroata, de Božidar Vančik (2,5 Mb), enkomputiligis Stanko Rukelj



TRIXINI - NJEMAČKI ESPERANTIST, MAĐIONIČAR I PRIJATELJ HRVATSKE
TRIXINI - GERMANA ESPERANTISTO, MAGIISTO KAJ AMIKO DE KROATIO


Trixini

TRIXINI "Čarobnjak s plavim kamenom" - njemački esperantist Hansjörg Kindler 
(dojmove o njemu, povodom njegove smrti u 2015., piše Judita Rey Hudeček)

TRIXINI "La magiisto kun la blua ŝtono" - germana esperantisto Hansjörg Kindler 
(impresojn pri li, okaze de lia morto en 2015, skribis Judita Rey Hudeček)

 

 


 

      PRVI ESPERANTISTI U HRVATSKOJ (Osijek, 1889.)
 LA UNUAJ ESPERANTISTOJ EN KROATIO (Osijek, 1889)


Istraživanja Davor Klobučara iz Osijeka - o pet djevojaka iz Osijeka (Donji grad) iz prvog Zamenhofova adresara 1889.
Esploroj de Davor Klobučar el Osijek - pri kvin junulinoj el Osijek, menciitaj en la 1-a zamenhofa adresaro el 1889.


D.Klobučar

        

"Pet latica iz Osijeka" - knjiga Davora Klobučara         "Pet latica iz Osijeka" - kroatlingva libro de Davor Klobučar 
     Naslovnica "Pet latica iz Osijeka"                                   Titolpaĝo de "Pet latica iz Osijeka" (Kvin petaloj el Osijek)

 

 


 

OZBILJNIJI ILI ZNANSTVENI TEKSTOVI  *  SERIOZAJ AǓ SCIENCAJ TEKSTOJ  

 

       Prvi hrvatski esperantski časopis "Kroata esperantisto" (hrvatski)       La unua kroata esperanta gazeto "Kroata esperantisto" (kroatlingve)

Kliknite na sliku dolje da biste vidjeli cijeli prvi broj (travanj 1909.)
Klaku sur la foton sube por vidi la tutan unuan numeron (aprilo 1909.)

 

    Znanstveni članak (na hrvatskom) Velimira Piškoreca o prvim hrvatskim esperantskim novinama "Kroata Esperantisto" (1909.-1911.),
predstavljen na znanstvenoj konferenciji u Splitu 19-21.5.2005. organiziranoj od strane Hrvatske akademije znanosti i umjetnosti
Scienca artikolo (kroatlingva) de Velimir Piŝkorec pri la unua kroata esperanta gazeto "Kroata Esperantisto" (1909.-1911.)
prezentita
en
Scienca konferenco Split 19-21.5. 2005 organizita de  Kroata akademio de sciencoj kaj artoj

  
Velimir Piškorec


 

Iz života i djela Mavre Špicera (1862-1936)       El la vivo de Mavro Špicer (1862-1936)  (kroatlingve)


                  Mavro Špicer   
               

                    
Znanstveni članak Velimira Piškoreca objavljen u "Našičkom zborniku"     Scienca artikolo (kroatlingva) de Velimir Piŝkorec pri la kroata esperanta pioniro


 

O PRIJEVODIMA HRVATSKE KNJIŽEVNOSTI NA ESPERANTO  -  TEKST PRVI (do 1997.)
  PRI TRADUKOJ EL LA KROATA LITERATURO AL ESPERANTO  -  TEKSTO UNUA (ĝis 1997)


Ivo Borovečki

"Prijevodi djela hrvatskih književnika na esperanto"      "Tradukoj el la kroata literaturo en Esperanton"


Osvrt je Ivo Borovečki originalno pisan na esperantu 1997, u povodu 110. obljetnice utemeljenja tog međunarodnog jezika,
a povijesno govori o hrvatskom književnom stvaralaštvu na esperantu do 1997. godine.  Predstavljen je kao predavanje
na 1. Kongresu hrvatskih esperantista 1997. u Zagrebu.   ( Prijevod s esperanta: Domagoj Vidović)
La teksto Ivo Borovečki originale verkis en Esperanto 1997, okaze de 110-jariĝo de apero de tiu internacia lingvo,
kaj prezentas historion de kroata literatura kreado/tradukado al Esperanto ĝis la jaro 1997.
ĝi estas prezentita kiel prelego en la 1-a Kongreso de kroataj esperantistoj 1997 en Zagreb.


 

O PRIJEVODIMA HRVATSKE KNJIŽEVNOSTI NA ESPERANTO  -  TEKST DRUGI (1997.-2008.)
  PRI TRADUKOJ EL LA KROATA LITERATURO AL ESPERANTO  -  TEKSTO DUA (1997 - 2008)


Spomenka Štimec

Prijevodi hrvatske književnosti na esperanto od 1997. do 2008.      Tradukoj de la kroata literaturo en Esperanton inter 1997-2008

Ovaj tekst Spomenke Štimec  je nastavak na predavanje Ive Borovečkog, koji je o ovoj temi pisao zaključno s godinom 1997.

Ĉi tiu teksto de Spomenka Štimec estas aldono al la prelego de Ivo Borovečki, kiu priskribis la historion ĝis la jaro 1997

 

Spomenka Štimec: "Azijsko putovanje šegrta Hlapića", časopis za istraživanje dječje književnosti i kulture "Libri & Liberi", Zagreb 2013
Teksto de Spomenka Štimec: "Azia vojaĝo de la metilernanto Hlapić" (kroate), magazino "Libri & Liberi" pri infanliteraturo, Zagreb 2013

 


DOPRINOS HRVATSKIH ESPERANTISTA ESPERANTSKOJ LITERATURI 
  KONTRIBUO DE KROATAJ ESPERANTISTOJ AL LA ESPERANTA LITERATURO 


Josip Pleadin

Doprinos hrvatskih esperantista originalnoj i prevedenoj književnosti na esperantu (Esperantski tekst).
Kontribuo de kroataj esperantistoj al originala kaj traduka literaturo en Esperanto

Ovaj tekst Josipa Pleadina  je predavanje autora na OSIEK-konferenciji u Šempeteru (Slovenija) 16.7.2008.
Ĉi tiu teksto estas lia prelego en OSIEK-konferenco en Šempeter (Slovenio) 16an de julio 2008



DVA PREDAVANJA HRVATSKOG AKADEMIKA, LINGVISTA i ESPERANTISTA   DALIBORA BROZOVIĆA 
DU PRELEGOJ DE LA KROATA AKADEMIANO, LINGVISTO kaj ESPERANTISTO  DALIBOR BROZOVIĆ


Dalibor Brozović

 
                               O slavenskim elementima u esperantu      
Pri slavaj elementoj en Esperanto                                     
                       
Esej Dalibora Brozovića (na esperantu)      Eseo de Dalibor Brozović                                           

            Brozovićevo predavanje "Esperanto na kraju tisućljeća"        La prelego de Brozović "Esperanto fine de la jarmilo" (kroate)


U počast Daliboru Brozoviću (1927. - 1929.)  povodom njegove smrti
      Omaĝe al Dalibor Brozović (1927 - 1929)  okaze de lia morto    

 


"LA RONDO FAMILIA"         "LA RONDO FAMILIA"

Vrijedna knjiga o autorovu sociološkom istraživanju i anketiranju esperantske zajednice u svijetu
Valorega libro pri la sociologia esplorado kaj enketado de la esperanta komunumo tra la mondo (fare de la aŭtoro)

                

Vidu la libron kaj la komentojn!

 


 

RAZNI  TEKSTOVI  NIKOLE RAŠIĆA         DIVERSAJ TEKSTOJ DE NIKOLA RAŠIĆ

Dalibor Brozović kao interlingvist, esperantolog i esperantist (2015. hrv., sažetak esp.)
Dalibor Brozović kiel interlingvisto, esperantologo kaj esperantisto (2015, kroate, resumo esp.)


Digrafija: Specijalni slučaj odnosa između jezika i pisma (esp., naknadna verzija)

Digrafio: Speciala kazo de rilato inter lingvo kaj skribo (esp., postfina versio)


Esperanto:  veliki jezik za male narode  (hrv.)
Esperanto:  granda lingvo por malgrandaj popoloj  (kroate)


Kako čitati i izgovarati esperanto (2008., hrv.)
Kiel legi kaj prononci Esperanton (2008, kroate)


Kongresi esperantista: put prema porastu?  (Anketno istraživanje o Svjetskim kongresima esperantista)  (esp.)

Kongresoj: vojo al kresko?  (Enketa esploro pri Universalaj Kongresoj)   (esp.)

Najveća knjiga na esperantu (recenzija knjige "Osmojezični medicinski enciklopedijski rječnik" Joze Marevića) (2016., esp.)
La plej granda libro en Esperanto (recenzo de "Oklingva medicina enciklopedia vortaro" de Jozo Marević) (2016, esp.)


Recenzija esperantskog prijevoda mađarskog romana "Zvijezde Egera" (Az Egri csilagok),  (2012., esp.)
Recenzo de esperanta traduko de la hungara historia romano "Steloj de Eger" (Az Egri csilagok),  (2012, esp.)


Tomo Maretić  - važan hrvatski lingvist, o planskim jezicima 1891. - recenzija (2015., esp.)

Tomo Maretić - grava kroata lingvisto, pri planlingvoj en 1891 - recenzo (2015, esp.)

 

"Nakon sto godina: Zamenhof danas"  (2016., esp.)
"Post cent jaroj: Zamenhof hodiaŭ"  (2016, esp.)

 

 

 


 

"DUNDO MAROJE" (1551.)         "ONKLO MAROJE" (1551)



Velimir Piškorec Dundo Maroje na mnogim jezicima 
(na dnu popisa je i esperantski ONKLO MAROJE)

O esperantskom prijevodu "Dunda Maroja" (Lucija Borčić) - analizira Zdravko Seleš (hrv.)
Pri  ONKLO MAROJE, esperantska traduko de "Dundo Maroje" (Lucija Borčić) - analizas Zdravko Seleš (esp., el "Literatura Foiro")


 

KRUNO PUŠKAR - članci o esperantu na drugim jezicima       KRUNO PUŠKAR - artikoloj pri Esperanto en aliaj lingvoj


Krunoslav Puškar - Common criticism of Esperanto: facts and fallacies (članak)     Impresum
Krunoslav Puškar - Common criticism of Esperanto: facts and fallacies (artikolo)    Kolofono

Izvor: poljski stručni časopis "Jêzyk. Komunikacja. Informacja" 10/2015  Izdavač: Wydawnictvo Rys, Poznanj
Članci su na engleskom jeziku, sa sažecima, sadržajem i uvodom na engleskom, poljskom i esperantu
Fonto: pola faka magazino "Jêzyk. Komunikacja. Informacja" (Lingvo. Komunikado. Informo) 10/2015  Eldonis: Wydawnictvo Rys, Poznano
La artikoloj estas anglalingvaj, kun resumoj, enhavolisto kaj enkonduko en tri lingvoj: la angla, pola kaj Esperanto

-  -  -  -  -  -  -  - -  -  -  -  -  -  -  - -  -  -  -  -  -  -  - -  -  -  -  -  -  -  - -  -  -  -  -  -  -  - -  -  -  -  -  -  -  - -  -  -  -  -  -  -  - -  -  -  -  -  -  -  - 

Krunoslav Puškar - Deutsche lexikalische Vorbilder im Esperanto (članak, Berlin, 23/2016.)  
o zastupljenosti njemačkog jezika u esperantu, izdanje interlingvističkog društva Gesellschaft für Interlinguistik e.V.

Krunoslav Puškar - Deutsche lexikalische Vorbilder im Esperanto (artikolo, Berlino, 23/2016)     
pri  influo de la germana lingvo al Esperanto, eldono de la interlingvistika societo Gesellschaft für Interlinguistik e.V.

 



O PRVIM ESPERANTISTIMA U HRVATSKOJ (OSIJEK, 1889,)   
PRI LA UNUAJ ESPERANTISTOJ EN KROATIO (OSIJEK, 1889)

(istraživanja Davor Klobučara iz Osijeka    esploroj de Davor Klobučar el Osijek)


D.Klobučar

DETALJE VIDI OVDJE!         LA DETALOJN  VIDU  TIE ĈI !

 

 


PRVI SLOVENSKI ESPERANTIST  (Osijek, 1895.)       LA UNUA SLOVENA ESPERANTISTO (Osijek, 1895)

Klobučar Davor:   "Egon Mosche – prvi esperantist iz Slovenije"   -   DIO 1    DIO 2  (na esperantu)
(članak objavljen u dva nastavka u mrežnom biltenu "Informacije" - Združenje za esperanto Slovenije, studeni 2012. i siječanj 2013.)

Klobučar Davor:   "Egon Mosche – la unua esperantisto el Slovenio"   -   PARTO 1    PARTO 2
(la artikolo aperis en du partoj en "Informoj" de Slovenia Esperanto-Ligo, novembro 2012 kaj januaro 2013)




 

"HISTORIO de ESPERANTO-MOVADO en JUGOSLAVIO"  (Povijest esperantskog pokreta u Jugoslaviji)
(pisao Marinko Gjivoje (1919-1982), u časopisu "Voĉo", na esperantu vrlo detaljna povijest do 1950-ih godina, dijelovi nedostaju)

HISTORIO de ESPERANTO-MOVADO en JUGOSLAVIO  
(verkis Marinko Gjivoje (1919.-1982.), publikigita en "Voĉo", esperantlngve tre detala historio gis 1950-aj jaroj, partoj mankantaj)

Povijest - 1. dio             Historio - parto 1
Povijest - 2. dio 
            Historio - parto 2
Povijest - 3. dio 
            Historio - parto 3
Povijest - 4. dio 
            Historio - parto 4
Povijest - 6. dio 
            Historio - parto 6
Povijest - 8. dio 
            Historio - parto 8


INDECS - Znanstveni časopis iz Hrvatske na engleskom jeziku - specijalni broj o esperantu (2014. internet, 2015. papirnato izdanje)
INDECS - Scienca magazino el Kroatio en la angla lingvo - speciala numero pri Esperanto (2014 interrete, 2015 papere)

  Specijalni broj o esperantu iz 2014. (PDF-datoteka)              Speciala numero pri Esperanto el 2014 (PDF-dosiero)

 

 

 


 

OSTALE ZEMLJE I ESPERANTSKI POKRET     *     ALIAJ LANDOJ  KAJ ESPERANTA MOVADO


                             "Sažeta biografija Zamenhofa" (sastavio A. Korženkov, "La Ondo de Esperanto", 12/2009)      

"Konciza biografio de Lazarj Markoviĉ Zamenhof" (A.Korĵenkov), "La Ondo de Esperanto", 12/2009) 


"Kion diris sinjoro Kabe?("Literatura Mondo", 7/1931; la tekston skanis kaj peris Aleksander Korĵenkov) 
 

                             "Bit i budućnost ideje o međunarodnom jeziku" (esp)       "Esenco kaj estonteco de la ideo de la lingvo internacia"  (Zamenhof, 1900)
         "Jezični odgovori" (esp)      
"Lingvaj respondoj" (Zamenhof)
 Zbirka poslovica i izraza (esp)     
"Proverbaro" (Zamenhof)           
   
A.S.Puškin: "Snježna oluja" (esp)   "La neĝa blovado" 
 (rakonto "Metelj" de la ruso A.S.Puškin, el lia libro "
Povesti pokoynogo Ivana Petrovicha Belkina" (Noveloj de Belkin),
 
tradukis Antoni Grabowski, 1888, la unua literatura teksto en Esperanto, kiam la lingvo estis en sia komenca stato!)         

Petõfi Sándor: "János Vitez" (esp)      "Johano la Brava" (Petõfi Sándor, Hungario, "János Vitez"; tradukis Kálmán Kalocsay)   
"Kruko i Baniko iz Bervala" (esp)      "Kruko kaj Baniko el Bervalo" (klasika kaj la plej malpruda humuro en Esperantujo)

Poznatije pjesme istaknutih esperantskih pjesnika           Iuj poemoj de elstaraj esperantaj poetoj
 

 

 


 

KNJIŽEVNE  STRANICE  DILJEM  SVIJETA     *     literaturaj  PAĜOJ   tutmonde

 

Esperantska književnost na mreži:         E-Literaturo sur la Reto

 
Malo zastarjela, ali bogata zbirka književnih tekstova iz cijelog svijeta
Iom malnova sed riĉa kolekto de literaturo el la tuta mondo

Elektronske knjige  eLibroj

 
Druga zbirka književnih tekstova iz cijelog svijeta
Alia kolekto de literaturo el la tuta mondo

 

Katalog knjiga UEA       Librokatalogo de UEA  


 

Sve, baš sve o originalnoj esperantskoj književnosti!
Ĉio, vere ĉio pri la originala esperanta literaturo!



KNJIŽARA UDRUGE ZAGREBAČKIH ESPERANTISTA

LIBROSERVO DE UNUIĜO DE ZAGREBAJ ESPERANTISTOJ


Povijest esperantske literature (s esperantske Vikipedije)
Historio de la esperanta literaturo (el la esperantlingva Vikio)


 

 

Zagreb 2001., prostorije FER-a, prigodna esperantska knjižara povodom Svjetskog kongresa esperantista:
Zagreb 2001, libroservo dum la Universala Kongreso en Zagreb 

 

 





LA MORTO DE SMAIL-AGAO ĈENGIĈ         Prenu / elŝutu de ĉi tie! (pdf, 5.3 Mb)         Enkonduko pri la verko / elŝutu de ĉi tie! (doc, 0.1 Mb)

Aŭtoro:  Ivan Mažuranić, 1846, la originala nomo:  "Smrt Smail-age Čengića", tradukis: Josip Velebit, 1972.
Granda poezia verko el la kroata literaturo tradukita esperanten.
Historia eposo, pri ribelo de montenegranoj (kristanoj) kontraŭ tirana regado de turkoj (otomanoj).
La verko kaj la aŭtoro tre famaj en Kroatio, deviga legaĵo en lernejoj.
Multaj kroataj esperantistoj tradukis la verkon al Esperanto, sed nur la 4-a provo, tiu de Josip Velebit (1972) estas vere kvalita. ĝin vi povas preni de ĉi tie!


SMRT SMAIL-AGE ČENGIĆA
         Preuzmite ovdje (pdf, 5.3Mb).         Uvod u Mažuranićevo djelo preuzmite ovdje (pdf, 0.1 Mb)

Autor:  Ivan Mažuranić, 1846.  (na esperantu prijevod: "La morto de Smail-agao Ĉengiĉ"). Preveo: Josip Velebit, 1972.
Veliki ep iz hrvatske književnosti koji je preveden na esperanto. Prevodili su ga u raznim vremenima mnogi esperantisti,
ali tek 1972. je Josip Velebit napravio pravi kvalitetni prijevod, kojeg možete pokupiti ovdje.



LA TREZORO DE L'ORAĵISTO         Prenu / elŝutu de ĉi tie! (pdf, 1.3 Mb)

Aŭtoro:  August Ŝenoa, 1871, la originala nomo:  "Zlatarovo zlato", tradukis: Fran Kolar-Krom, 1911.
La unua romano el la kroata literaturo tradukita esperanten.
Historia romano, pri la 16a jarcento en Kroato kaj precipe en Zagrebo.
La verko kaj la aŭtoro tre famaj en Kroatio, deviga legaĵo en lernejoj.


ZLATAROVO ZLATO
         Preuzmite ovdje (pdf, 1.3Mb).

Autor:  August Šenoa, 1871.  (na esperantu prijevod: "La trezoro de l'oraĵisto"). Preveo: Fran Kolar-Krom, Zagreb, 1911.
Prvi roman iz hrvatske književnosti koji je preveden na esperanto.
Povijesni roman, o 16. stoljeću u Hrvatskoj i posebice u Zagrebu.
Djelo i autor veoma poznati u Hrvatskoj, obavezna lektira u školama.



DIANTO DE LA TOMBO DE POETO         Prenu / elŝutu de ĉi tie! (pdf, 217 K)

Aŭtoro:  August Ŝenoa, 1878, la originala nomo:  "Karanfil s pjesnikova groba", tradukis: Stanko Rukelj kaj Božidar Vančik

Ĉi tiu romantika patriote-ama rakonto, kortuŝa rakonto pri amo al la popolo, nacia lingvo kaj tradicio, prezentas Ŝenoan kiel poeton de sia popolo por la popolo mem.

KARANFIL S PJESNIKOVA GROBA        Preuzmite ovdje (pdf, 217 K).

Autor:  August Šenoa, 1878.  (na esperantu prijevod: "La trezoro de l'oraĵisto"). Preveo: Stanko Rukelj
Ova romantična patriotsko-ljubavna pripovijest, pripovijest o ljubavi prema svom narodu, njegovom jeziku i tradiciji, predstavlja Šenou kao pjesnika svog naroda za svoj narod.



SLAVONIA ARBARO          Prenu / elŝutu de ĉi tie! (pdf, 1 Mb)

Aŭtoro:  Josip Kozarac, 1888, la originala nomo:  "Slavonska šuma", tradukis: Davor Klobučar  (Osijek, 1999).
En la oktobro 2006 aperis elektronika eldono - nur en la Interreto!  
La sama teksto aperis libroforme en la jaro 1999 en la eldono de KEL, sed nemultaj ekzempleroj restis.

Fama kroata verkisto rakontis pri la naturo kaj homo. La rakonto ne estas longa, sed estas la plej bona verko pri la naturo en la kroata literaturo, kaj verŝajne unu el la plej bonaj eĉ eksterlande.

Slavonio (orienta Kroatio) ankoraŭ hodiaŭ havas iom da famaj kverkaj arbaroj kun la mondkvalita kverka ligno.
 

SLAVONSKA ŠUMA           Preuzmite ovdje (pdf, 1 Mb).

Autor:  Josip Kozarac, 1888.  (na esperantu prijevod: "Slavonia arbaro"). Preveo: Davor Klobučar (Osijek, 1999.)
U listopadu 2006. objavljen je prijevod u elektronskom obliku na Internetu.  Isti tekst je objavljen i 1999. u obliku knjige
(dvojezično: hrvatski i esperanto) u izdanju Hrvatskog saveza za esperanto, ali nije mnogo primjeraka preostalo.

Slavni hrvatski književnik pripovijeda o prirodi i čovjeku.  Pripovijest (crtica) nije duga, ali predstavlja najboolje djelo o prirodi u hrvatsko jknjiževnosti, a vjerojatno i jedno od najboljih takvih i u svijetu.

Slavonija (istočna Hrvatska) i danas još ima slavnih hrastovih šuma s drvom svjetske kvalitete. 


SURPRIZITAJ NUPTOFESTANTOJ         Prenu / elŝutu de ĉi tie! (pdf, 1.6 Mb)

Aŭtoro:  Eugen Kumiĉiĉ, 1883, la originala nomo:  "Začuđeni svatovi", tradukis: Stanko Rukelj

Ĉi tiu romantika romano prezentas vivon de homoj en kroatia regiono Istra en la 19a jarcento.

ZAČUĐENI SVATOVI        Preuzmite ovdje (pdf, 1.6 Mb).

Autor:  Eugen Kumičić, 1883.  (na esperantu prijevod: "Surprizitaj nuptofestantoj"). Preveo: Stanko Rukelj
Ovaj romantični roman prikazuje život ljudi iz Istre u 19. stoljeću.


DOBRIŠA CESARIĆ - unu el la plej famaj kroataj poetoj     Legu aŭ prenu de ĉi tie (html, malgranda)

DOBRIŠA CESARIĆ - jedan od najpoznatijih hrvatskih pjesnika        Čitajte ili uzmite ovdje (html, nije velik)




Dr. Ivo Borovečki

Prijevodi djela hrvatskih književnika na esperanto

O

d svojih početaka, esperanto je bio i ostao snažno povezan s književnim stvaralaštvom, pa i 110 godina nakon njegova nastanka možemo s punim pravom ustvrditi da književnost na međunarodnom jeziku esperantu predstavlja jedinstveni književni fenomen u svjetskim razmjerima. Izvorno i prevoditeljsko stvaranje nedvojbeno predstavlja najvažnije kulturno postignuće u čitavoj esperantskoj povijesti. Tko od nas ne poznaje izvanrednu izvornu poeziju Grabowskoga i Mihalskoga, Baghyja i Kalocsaya, Hohlova i Hilde Dresden, Williama Aulda i Marjorie Boulton, Ragnarsona i Miyamota Masaoa? U esperantskome svijetu dobro su poznati, primjerice, Varankinovi, Baghyjevi, Engholmovi, Szahtmarijevi, Schwartzovi, Francisovi i Nemereovi izvorni romani. Kao novelisti se ističu pisci poput Kabea, Stuttarda, Rossettija, Rosbacha, Szilagyija, Line Gabrielli, Jorgea Camacha i Tibora Sekelja. Možemo s radošću i ponosom utvrditi da su mnogi hrvatski esperantisti stekli međunarodni ugled svojim izvornim stvaranjem na međunarodnom jeziku. Među desetoricom hrvatskih pisaca koji izvorno pišu na esperantu potrebno je istaknuti pjesnike Božidara Vančika iz Varaždina i Josipa Velebita iz Vrbovca. Spomenuti valja i izvornu pjesničku zbirku pod naslovom Kanto de telegrafisto (Telegrafistova pjesma), objavljenu u Kaliforniji. Prvi Hrvat koji je napisao izvornu pjesmu na esperantu bio je petnaestogodišnji gimnazijalac Slavko Ježić iz Zagreba, objavivši dopadljivu poemu Se ci scius (Kad bi ti znao) u 4. broju časopisa Kroata esperantisto (Hrvatski esperantist) godine 1910. Taj je dječak postao jedan od najsjajnijih hrvatskih intelektualaca, čiju je stogodišnjicu rođenja svečano obilježila čitava kulturna Hrvatska.

U inozemstvu su izvorno na esperantu pisale hrvatske pjesnikinje Vesna Skaljer-Race i Zora Heide. U izvornome proznom izrazu ističe se Spomenka Štimec iz Zagreba, koja je napisala već šest knjiga, od kojih dva izvorna romana. Njezina su djela prevođena na japanski, kineski i njemački jezik. Zbog doprinosa esperantskoj književnosti Spomenka Štimec primila je visokocijenjenu nagradu Zaklade FAME u Njemačkoj, a izabrana je i na mjesto tajnice Esperantlingva Verkista Asocio (Esperantske udruge pisaca). Kao spisateljica izvornih dramskih tekstova izdvaja se Emilija Lapenna. Izvan okvira lijepe književnosti djeluje nekoliko profesionalnih jezikoslovaca. Akademik Dalibor Brozović objavio je mnoge znanstvene tekstove o esperantologiji, mr. Zlatko Tišljar napisao je dvije knjige o svojim istraživanjima na području obrazovanja i esperantologije, a Nikola Rašić autor je zanimljivoga znanstvenog rada o sociološkim istraživanjima među esperantistima. Marinko Gjivoje, profesionalni arheolog, objavio je popularno-znanstvenu publikaciju Interesa Arkeologio (Zanimljiva arheologija). Najpoznatiji hrvatski esperantist, dr. Ivo Lapenna, koji je živio i djelovao kao politički emigrant od 1949. u Parizu i Londonu, napisao je ili uredio jedanaest knjiga na esperantu, od kojih su osobito vrijedne spomena: Retoriko (Retorika), Elektitaj paroladoj kaj prelegoj (Izabrani govori i predavanja), Esperanto en perspektivo (Esperanto u perspektivi); u suradnji s U. Linsom i T. Carlevarom, Aktualaj problemoj de la nuntempa internacia vivo (Aktualni problemi današnjega međunarodnog života) i Juraj terminologiaj problemoj (Pravni terminološki problemi).

Na esperanto je prevedeno stotine najsjajnijih bisera svjetske književnosti. Već je 1894. Zamenhof osobno preveo Hamleta, a i danas možemo uživati u tom izvrsnom prijevodu. Poznato je da je Zamenhof do pred svoju smrt u prosincu 1917. prevodio Stari zavjet s hebrejskoga originala. Na međunarodnome jeziku postoje visokokvalitetni prijevodi Eshila i Euripida, Vergilija i Horacija, Shakespearea, Roberta Burnsa, Goethea i Heinea, Dantea i Ungarettija, Voltairea i Baudelairea, Mickiewicza i Boleslava Prusa, Puškina, Dostojevskog i Bulgakova, Cervantesa i Lorce, Petöfija i Madacha, Vazova i Boteva, ali i prijevodi kineske klasične poezije, japanskog haiku pjesništva, finske Kalevale, knjigâ Bengalca Rabindranata Takura, Litavke Salomeje Neris te poznatih djela kao što su Sonetni vijenac Franca Prešerna, Derviš i smrt Meše Selimovića i Bijele zore Koče Racina. Nije stoga čudno da je na Općoj skupštini UNESCO-a u Montevideu 1954. g. prihvaćena rezolucija u kojoj se bilježe rezultati na polju međunarodnih intelektualnih razmjena i na zbližavanju različitih naroda diljem svijeta, postignuti zahvaljujući esperantu. UNESCO je priznao da ta postignuća odgovaraju njegovim ciljevima i idealima. Sličnu rezoluciju prihvatila je i Opća skupština Ujedinjenih naroda u Sofiji 1985. godine, a važan je događaj i ulazak Esperantskog PEN-kluba u Međunarodni PEN-klub, što samo po sebi znači formalno priznanje esperanta kao književnoga jezika na najvišoj razini.

O esperantskoj književnosti, njezinoj povijesti, opsegu i značenju svjedoče činjenice predočene u mnogim analitičkim djelima, među kojima valja spomenuti Panoramo de Esperanta literaturo (Panorama esperantske književnosti) i Konsultlibro pri Esperantaj bibliotekoj kaj muzeoj (Vodič po esperantskim knjižnicama i muzejima) koje je objavio naš zemljak Marinko Gjivoje, esperantolog i leksikograf, poznat široj međunarodnoj zajednici. Treba istaknuti da postoji i prijevod Svetoga pisma kao i Kurana časnog na esperanto. Također, postoje i mnogi prijevodi budističkih, konfucionističkih i bahaističkih knjiga.

Napuštajući slavensku zakarpatsku pradomovinu, Hrvati su početkom stoljeća pristigli u svoju novu domovinu između Drave i Jadranske obale. Donijeli su sa sobom usmenu kulturnu tradiciju na starohrvatskom jeziku, koji je pripadao južnoslavenskoj grani slavenskih jezika. Zbog geopolitičkoga položaja nove domovine na razmeđu Istoka i Zapada, na hrvatsku su književnost stoljećima utjecale kulture susjednih naroda. Ovdje su Hrvati našli već pokrštene romanizirane Ilire i Bizantince, a u slijedećim stoljećima u hrvatskoj književnosti nalazimo odraze mediteranskoga, srednjoeuropskog, panonskog i balkanskog civilizacijskog kruga. U književnom stvaranju Hrvati su se služili, kroz različita povijesna razdoblja, trima književnim jezicima i trima pismima: staroslavenskim odnosno crkvenoslavenskim jezikom, zatim latinskim, međunarodnim jezikom srednjovjekovne europske elite, i hrvatskim jezikom sa svoja tri narječja. Na kraju je štokavsko narječje hrvatskoga jezika postalo glavnim, standardnim hrvatskim jezikom. Za pisanje na svojim književnim jezicima služili smo se trima različitim pismima: glagoljicom, hrvatskom ćirilicom i latinicom. Ta tri književna jezika i njihovi dijalekti bili su i ostali neraskidivim dijelom kulturnoga identiteta hrvatskoga naroda. Ulazak u Gutenbergovu galaksiju, tj. posjedovanje tiska i tiskane knjige, važna je prekretnica u svakoj književnosti. Prva tiskana hrvatska knjiga na staroslavenskome jeziku izašla je 1483. godine. Radi se o poznatome Misalu složenom vjerojatno u Istri i otisnutom u Veneciji. Prva knjiga na hrvatskom jeziku, na čakavskom narječju, tiskana je u Senju 1496. godine, a bilo je to nabožno djelo Spovid općena. Zanimljivo je spomenuti da je prvo hrvatsko tiskano djelo bilo objavljeno na latinskom već 1477. godine. Radi se o zbirci pjesama Elegiae et carmina Jurja Šižgorića, tiskanoj u Veneciji.

Prevođenje služi za upoznavanje s književnim djelima preko granica nacionalnih jezika već više od 2000 godina. Rimljanin Livije Andronik prevodio je Homerovu Odiseju na latinski, a Ciceron je s grčkoga preveo Demostenove govore. Otprilike 250 godina pr. Kr. 72 židovska jezikoznanca prevela su na grčki Stari zavjet i njihov je prijevod ostao poznat kao Septuaginta. Novi zavjet je preveden već na prijelazu iz 3. u 4. st. na ge’ez (jezik etiopskih kršćana), armenski i gotski. Naš drevni zemljak Sofronije Aurelije Jeronim, rođen kao sin staroga ilirskoga plemena, jedan je od najvećih prevoditelja. Danas ga poznajemo kao sv. Jeronima, a povijest je obilježio prevodeći Bibliju na latinski jezik. Njegova Vulgata ostala je do Drugoga vatikanskog koncila jedinim vjerodostojnim latinskim prijevodom Biblije. Jedan drugi sin naše domovine, benediktinac Herman Dalmatin, rođen u okolici Pazina, djelovao je sredinom 12. st. u arapskom prevoditeljskom središtu u Toledu (današnja Španjolska), prevodeći s Robertom iz Kenta Kuran s arapskoga jezika na latinski. U 18. je stoljeću Rajmund Kunić preveo čitavu Ilijadu na latinski, a Brno Džamanjić je to isto učinio s Odisejom. Sredinom 19. st. Đuro Hidža, liječnik iz Dubrovnika, prevodi sve Horacijeve Ode na hrvatski. I na kraju ovoga osvrta na naše slavne prevoditelje, podsjetimo se i na msgr. Giuseppea Deltona iz Vodnjana, jednog od najpoznatijih latinista 20. stoljeća. Bio je 20-tih godina profesor grčkoga i latinskoga u porečkom sjemeništu, a poslije je služio u Vatikanu kao glavni savjetnik za latinski jezik kod šestorice papa.

Povijest hrvatske književnosti poznaje mnoge načine pisanoga izražavanja, od teksta uklesanog na kamenu ploču u Baškoj, preko srednjovjekovnih rukopisa, pa do tiskanih knjiga. Više od 500 godina stara, hrvatska književnost posjeduje u svakoj književnoj epohi vrsna djela koja su visoko cijenjena ne samo od njihovih suvremenika nego i od današnjega naraštaja. Djelo na latinskom jeziku našega uglednog humanista Marka Marulića De institutione bene vivendi per exempla sanctorum iz 1506. godine prevedeno je, svojevremeno, na mnoge europske jezike. Godine 1862. Wladislaw Syrokomla prevodi na poljski Smrt Smail-age Čengića Ivana Mažuranića. Roman Zlatarovo zlato Augusta Šenoe objavljen je već na trinaest jezika. Hrvatskim esperantistima poznati istomišljenik i prevoditelj Mavro Špicer preveo je na njemački pjesme Petra Preradovića i njegova je zbirka pjesama Ausgewaehlte Gedichte (Izabrane pjesme) izišla u Leipzigu 1895. godine.

U 20. st. na strane su jezike prevedena mnoga hrvatska književna djela. Evo nekih: 1921. na engleskom je jeziku tiskana Dubrovačka trilogija dramatičara Ive Vojnovića. Djela Miroslava Krleže objavljena su na 28 jezika. Poznata poema Jama Ivana Gorana Kovačića ugledala je svjetlo dana na šest jezika. Govoreći o prijevodima hrvatskih književnih djela treba obratiti pozornost na činjenicu da se ona, s jedne strane, objavljuju u inozemstvu, a s druge se strane prevode i objavljuju u Hrvatskoj. U inozemstvu su objelodanjene mnoge antologije hrvatskoga pjesništva, osobito na njemačkom, talijanskom, francuskom, poljskom i ruskom jeziku. U časopisu Most (tiska se u Zagrebu) objavljeno je 20-tak vrlo dobrih prijevoda, ponajviše pjesama Tina Ujevića, Vesne Parun, I. G. Kovačića, na engleski, francuski, njemački i talijanski. U Poljskoj je, primjerice, otisnuta nova antologija hrvatske poezije. Antologija U ovom strašnom času, koja opisuje ratnu tragediju u Hrvatskoj i kojoj su priređivači bili Ivo Sanader i Ante Stamać, prevedena je na 12 stranih jezika i odlično prihvaćena u međunarodnim književnim krugovima, a prevedena je i na esperanto. Kako su to pokazali brojni međunarodni književni skupovi, u inozemstvu se dosta učinilo na popularizaciji hrvatske književnosti, ali je ipak naša književnost i dalje slabo poznata izvan svojih granica, pa stoga pred prevoditeljima i izdavačima stoje važni zadaci.

Esperanto je najmlađi književni jezik na svijetu, ali se u proteklih stotinu godina u uporabi pokazao kao vrlo prikladno sredstvo za književno prevođenje i odličan posrednik za popularizaciju književnih djela. Osobito se dobrim i podesnim pokazao za prevođenje književnih djela malih naroda. Unatoč tome što su prvi hrvatski esperantisti djelovali tek od prvih godina 20. stoljeća, za esperanto se čulo u najvišoj hrvatskoj kulturnoj instituciji čak 16 godina prije osnivanja prvoga esperantskoga društva. Svakako je spomena vrijedna činjenica da je već 10. prosinca 1891. godine, na svečanoj sjednici Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti, akademik i istaknuti hrvatski jezikoslovac Tomo Maretić održao predavanje, pod naslovom Misli o umjetnom svjetskom jeziku, u kojem je detaljno i sa simpatijama pristupio problemu međunarodnoga jezika i prikazao brojne pojedinosti vezane za esperanto. Njegovo predavanje je objavljeno kao separat u izdanju Akademije, u čijim je prostorijama održano prvo službeno predavanje na esperantu.

Među prve esperantiste u Hrvatskoj ubraja se poznati pjesnik Vladimir Vidrić, no on je, nažalost, umro vrlo mlad. Prvo esperantsko društvo u našoj zemlji osnovano je u lučkome gradu Rijeci koncem 1907. godine. Imalo je 37 članova iz redova četiriju naroda. Krajem 1908. osnovan je u Zagrebu esperantski klub, a u siječnju 1909. Unuiĝo de Kroataj Esperantistoj (Društvo hrvatskih esperantista). Već u travnju iste godine izlazio je časopis Kroata esperantisto (Hrvatski esperantist). Mjesec dana nakon objave prvoga broja, jedan je mladi hrvatski student na esperantu objavio članak o smrti pjesnika Silvija Strahimira Kranjčevića. Članak je objavljen u međunarodnom književnom mjesečniku La revuo u Parizu, u broju za ožujak 1909. godine. Taj je student bio Metodije Brajša, sin glasovitoga istarskog skladatelja Matka Brajše Rašana. Metodije Brajša preminuo je, nažalost, već 1910. Njegov članak je prvi koji je na esperantu objavio neki hrvatski pisac. Osnivači esperantskoga pokreta i glavni urednici i suradnici u časopisu bili su Danica Bedeković i pukovnik Mavro Špicer. Od prvih brojeva u časopisu su objavljivani prijevodi pjesama Stanka Vraza, Augusta Šenoe, Petra Preradovića, Ljudevita Gaja, Ivana Mažuranića i Ivana Trnskog, te crtice Rikarda Katalinića Jeretova. Glavni su prevoditelji bili Mavro Špicer, Franjo Kolar, Danica Bedeković, Ivan Stalzer i gimnazijalac Slavko Ježić. Upravo je taj mladi Slavko Ježić poslije postao jednim od najuglednijih hrvatskih intelektualaca. I osnivač hrvatskoga Akademia Esperanto Societo (Akademskoga esperantskog društva), student Josip Badalić, postao je izvrstan slavist i hrvatski akademik.

Godine 1911. objavljen je esperantski prijevod La trezoro de l’ oraĵisto (Zlatarovo zlato) Augusta Šenoe, koje je preveo Fran Kolar iz Bjelovara. Prijevod na esperanto bio je treći od 13 prijevoda toga romana na strane jezike. Antologio Kroataj poeziaĵoj (Hrvatska poezija) izdana je 1912. i sadrži 28 pjesama 21 autora. Već je slijedeće godine objavljen roman Konfeso (Ispovijest) spisateljice Milke Pogačić, u prijevodu Antonije Jozičić iz Hrvatske Kostajnice. Ta tri prijevoda jezično su dovoljno dobra, korektna i odražavaju tadašnju razinu esperantskoga književnog prevođenja. To je bilo, dakle, pionirsko razdoblje u prevođenju djela hrvatske književnosti na esperanto. Kada retrospektivno sagledamo čitavo prevodilačko djelovanje od 1909. godine, dolazimo do sljedećih rezultata: na esperantu je objavljeno do 1997. godine 659 pjesama 112 pjesnika i 264 proznih cjelina, fragmenata i dramskih djela 113 autora. Sve je to prevelo 79 prevoditelja. Prijevodi su izašli u 36 knjiga, ali ih je velik dio tiskan u 9 domaćih i 9 stranih glasila i književnih časopisa. S dosadašnjim prevođenjem hrvatskih književnih djela na esperanto moramo biti zadovoljni, tim više ako u obzir uzmemo činjenicu da se radi o razmjerno malom narodu koji je kroz to povijesno razdoblje živio u pet različitih država i državnih sustava i koji je preživio tri krvava rata.

Poslije raspada Austro-Ugarske Monarhije esperantski je pokret malo-pomalo oživljavao u Kraljevini Jugoslaviji, a na području te države najsnažniji je bio upravo u Hrvatskoj. Godine 1926. objelodanjen je prijevod romana Dinka Šimunovića Ano de l’ringludo (Alkar), koji je djelo Frana Janjića. Mavro Špicer preveo je poznati nacionalni ep Ivana Mažuranića La morto de Smail-agao Čengić (Smrt Smailage Čengića), objavljen 1933. godine. Godinu dana poslije u čitavom esperantskom svijetu proslavio se Zagrepčanin Ivo Rotkvić svojim čudesnim, uistinu majstorskim prijevodom Cezaro (Cezar), djela Mirka Jelušića, austrijskoga pisca hrvatskih korijena. Već 1936. izlazi jednako kvalitetni prijevod Josipa Velebita Kanto al mia koro (Pjesme mome srcu), pjesničke zbirke koja sadrži 34 pjesme Dragutina Tadijanovića, a bila je to tada prva knjiga prijevoda njegove poezije. Kroz više od 20 godina u našim glasilima i književnim časopisima, među kojima valja izdvojiti domaći La Suda Stelo (Južna zvijezda) i mađarski (ali zapravo istinski međunarodni) Literatura mondo (Književni svijet), objavljeni su prijevodi proznih djela i pjesama brojnih hrvatskih autora U njima su objavljena djela Ivana Mažuranića, Augusta Cesareca, Miroslava Krleže, Ive Andrića, Eugena Kumičića i drugih književnika, a tiskane su i mnoge pjesme Silvija Strahimira Kranjčevića, Miroslava Krleže, Antuna Gustava Matoša, Vladimira Nazora, Tina Ujevića i Dobriše Cesarića, u vrlo dobrim prijevodima Ive Rotkvića, Božidara Vančika, Josipa Grandje, Dušana Puhala, Josipa Velebita i Franje Homara.

U Drugom svjetskom ratu i u doba NDH (1941.– 1945.) svako je djelovanje za esperanto i pomoću njega bilo nemoguće. Mnogi su hrvatski esperantisti sudjelovali u antifašističkom pokretu, a 65 ih je poginulo u ratu. Poslije rata pokret je oživio na razini tadašnje države, a u Hrvatskoj je polučio zavidne rezultate i na književnom polju. Jedan je od najvažnijih uspjeha zasigurno bilo održavanje Svjetskoga esperantskog kongresa u Zagrebu 1953. godine. U početku su književni prijevodi tiskani i ponovno objavljivani u časopisu La Suda Stelo, a poslije u časopisima Voĉo, Tempo, Koko i Zelano. Mnogi su prijevodi objavljeni u časopisima Norda Prismo i Nica Literatura Revuo. Časopis Koko koji je izlazio u Đurđevcu, a kojega je uređivao Zdravko Seleš, bio je jedini hrvatski književni časopis. Glavni su prevoditelji u tim časopisima bili Josip Velebit, Božidar Vančik, Lucija Borčić, Dalibor Brozović, Nikola Rašić, Ladislav Režek, Emilija Lapenna, Josip Pleadin, Zlatko Tišljar, Zdravko Seleš i Ivo Borovečki. U obliku knjige je 1946. izdan Krležin esej Adriatika temo (Jadranska tema), u prijevodu Marka Demetrovića. Godine 1954. objavljena je knjiga Elektitaj poemoj (Izabrane pjesme) Bore Pavlovića, koju su preveli Demetrović, Mamužić i Takač. Godine 1972. tiskan je novi, vrsni prijevod La morto de Smail-agao Čengić (Smrt Smail-age Čengića), iz pera Josipa Velebita. Iznimno važnu stepenicu na književnom polju predstavlja osnivanje Međunarodnoga centra za kulturu (Internacia Kultura Servo – IKS) u Zagrebu, koji je pod umješnim vodstvom profesionalnoga jezikoslovca Zlatka Tišljara postao prva profesionalna esperantistička kulturna institucija u Hrvatskoj, u čijem su izdanju izašla mnoga vrijedna književna i jezikoslovna djela. Njihov spisak je podugačak, no spomenimo one najvažnije prijevode. Godine 1979. tiskana je odlična antologija Moderna kroatia prozo (Suvremena hrvatska proza) s 21 proznim djelom devetnaestorice autora. Preveo ih je Francuz Roger Imbert. Prozu je odabrao prof. Ivan Krtalić. Mala antologija Renkonte al Krleža (U susret Krleži) bila je izdana 1982. Vrlo opsežna i dobro uređena antologija Kroatia poezio (Hrvatsko pjesništvo) objavljena je 1983. i u njoj se može pročitati oko 174 stihova od 68 hrvatskih pjesnika koji su stvarali od sredine 19. st. do danas. Najvažniji je prijevod hrvatskoga proznog djela zasigurno Tišljarov prijevod Krležina romana Rande de l’prudento (Na rubu pameti), objavljen 1987. godine. Djelovanje IKS-a predstavlja vrhunac esperantističkoga književnog izdavaštva u Hrvatskoj.

Zagrebački esperantski savez izdao je nekoliko književnih djela, a između njih izdvaja se zbirka poezije Dragutina Domjanića Sub suno kaj ombro (V suncu i senci), koju je Zvonko Rehorić preveo s kajkavskoga narječja. U gradu Varaždinu, u obliku knjige, tiskana je glasovita Kavo (Jama) Ivana Gorana Kovačića, u izvrsnome prijevodu Božidara Vančika. Savez za esperanto Bosne i Hercegovine objavio je 1989. vrlo vrijedan prijevod Jovana Zarkovića, pjesničke zbirke bosansko-hrvatskog pjesnika Ŝtona dormanto (Kameni spavač) Maka Dizdara.

 Poslije pada komunizma u Europi i poslije raspada socijalističke Jugoslavije, utemeljena je slobodna, neovisna Republika Hrvatska, na koju je izvršena agresija i koja je iskusila okrutni rat. Među više od trinaest tisuća ratnih stradalnika nalazimo i mnoge hrvatske esperantiste. Rat je dobrano potresao esperantski pokret u Hrvatskoj, ali ga nije uništio. Čak ni u ratno doba ljubitelji pisane riječi među esperantistima nisu se primirili, nego su marno prevodili. Godine 1992. Hrvatsko esperantističko udruženje (Kroata Esperantista Unuiĝo – KEU) izdalo je pjesmaricu Hrvata iz Mađarske s 61 pjesmom dvanaestero autora. Jedinstveno i vrlo interesantno djelo izašlo je u izdanju IKS-a 1993. godine. Radi se o zbirci pjesama Izolulo (Osamljenik), u kojoj su objavljene 23 hrvatske pjesme na 15 jezika, a svi su prijevodi učinjeni prema esperantskome prijevodu svake od pjesama. Znatan dio tih esperantskih prijevoda i prijevoda na druge jezike, prije je izašao u hrvatskom književnom časopisu Most. Vrijedna spomena je i Antologio de kroataj unuaktaj dramoj (Antologija hrvatskih jednočinki) koju je izdao Hrvatski savez za esperanto (Kroatia Esperanto-Ligo – KEL), a u njoj su tiskane drame desetero autora. U izdanju IKS-a izašla je antologija hrvatske moderne novele Barkoj el akvo (Barka od vode), u kojoj su objavljene uratci dvanaestero novelista. Mnogi prijevodi pjesama objavljeni su u časopisu Tempo koji izdaje KEL i u obnovljenome časopisu Kroata esperantisto, koji izlazi kao glasilo KEU-a. Vrijedi istaknuti i prijevode hrvatskih pjesama u međunarodnom književnom listu Fonto (Izvor), koje su uglavnom prepjevavali Lucija Borčić i Josip Velebit.

Iz niske objavljenih prijevoda, izdvaja se i skromna knjižica Rakontoj el Vukovar (Priče iz Vukovara) koju je napisao novinar Radio Vukovara Siniša Glavašević za tromjesečne opsade grada. Također, tu su i brojni drugi prijevodi. Esperantski savez Bosne i Hercegovine objavio je 1975. bosanski muslimanski spjev Hasanagaino (Hasanaginica), u prijevodu Frana Janjića. U Biblioteci Albatros izišla je Poemaro (Pjesmarica) šestorice mladih hrvatskih pjesnika koju je preveo Nikola Rašić, djelo objavljeno 1982. godine. Josip Pleadin iz Đurđevca izdao je Novelaro (Novele) Grgura Karlovčana, a početkom 80-tih godina preveo je novelu Tena (Tena) Josipa Kozarca. U Parizu je otisnuto poznato djelo Karla Štajnera 7000 tagoj en Siberio (7000 dana u Sibiru), u prijevodu Krešimira Barkovića. Djelo je izdala Sennacieca Asocio Tutmonda (Anacionalno svjetsko udruženje – SAT). U Varaždinu je 1987.objavljen prijevod La dianto de sur la poeta tombo (Karanfila s pjesnikova groba). IKS je 1988. izdao prijevod znanstveno-fantastičnih priča Damira Mikuličića, koje je preveo Jovan Zarković. Tišljarov prijevod romana Wakajtapu (Waitapu) Jože Horvata tiskan je 1989. Godine 1993. tiskana je trojezična poema Mile Prpe Kralj vjekova, koja je izašla na tri jezika: hrvatskom, talijanskom i na esperantu. Poemu je na esperanto prevela Lucija Borčić. U Njemačkoj je 1995. objavljeno zanimljivo djelo o mucanju, iz pera hrvatskoga novinara Pere Čimbura, pod nazivom Mi resanigis PPPetron (Izliječio sam PPPetra). Prijevod je pripremila Lucija Borčić. Zagrebačka esperantistica Ana Kušić objavila je 1997. dvojezično djelo japanskih haikua i hajbuna. Autorica je sama prevela svoje djelo na esperanto.

Godine 1996. cijeli je esperantski svijet obilježavao stogodišnjicu esperantskoga teatra. Sve je počelo 1896. kad je amaterska dramska skupina izvela u Smolensku komediju Lava Tolstoja Jedan pecar. Uskoro su na pozornici izvedena Moliereova i Shakespeareova djela. Mnogi su profesionalni glumci, esperantisti, sudjelovali u predstavama na međunarodnom jeziku za vrijeme kulturnih događanja i, osobito, za vrijeme svjetskih esperantskih kongresa. Mnogi istaknuti hrvatski glumci pridonijeli su 40-tih godina uspjehu esperantskoga teatra. Hrvatski glumac Srđan Flego, koji je od 1947. živio u Parizu, 1957. godine osnovao je Međunarodni umjetnički teatar u kojem su gostovali mnogi glumci – pripadnici različitih naroda. Ne smije se prešutjeti činjenica da je taj teatar na Svjetskom esperantskome kongresu u Kopenhagenu 1962. izveo komediju Marina Držića Dundo Maroje i da su u njoj glumili najpoznatiji glumci Zagrebačkoga dramskog teatra, koji su u tu svrhu napamet naučili svoje uloge na esperantu Godine 1968. teatar je u Madridu odigrao na pozornici Krležinu Maskeratu. Međunarodna je publika često aplaudirala tijekom nastupa naših slavnih glumaca, Mladena Šermenta i Ete Bertolazzi. Već više od dvadeset godina s velikim uspjehom svoj briljantni glumački talent iskazuje istaknuta zagrebačka glumica Vida Jerman kojoj se divila međunarodna publika u Parizu, Pekingu i Seulu, Valenciji, Varšavi i Havani.

Dramska skupina Studentskoga esperantskog kluba (Studenta Esperanto-klubo – SEK) u Zagrebu, pod stručnim vodstvom Mladena Šermenta, vrlo je aktivna i dobro poznata u svijetu. Osobito je uspješna bila izvedba drame Marijana Matkovića Smrt njegove ekscelencije i Maturanata Ivice Ivanca. SEK je potaknuo Međunarodni lutkarski festival (Pupteatra Internacia Festivalo – PIF) u Zagrebu, koji je potom više od 30 godina organizirao IKS. Festival je uživao veliki ugled kako u stručnim, tako i u esperantskim krugovima. Na PIF-ovima su izvođene i hrvatske lutkarske drame U povijesti esperantskoga teatra u Hrvatskoj zabilježen je i podatak da je 1968. Zlatko Tišljar, uz pomoć lokalnih esperantista, organizirao Pulski esperantski kazališni festival na kojemu su sudjelovale profesionalne skupine iz tadašnje Čehoslovačke i Poljske. Svojedobno je i Radio Zagreb, a poslije Hrvatski radio, emitirao program na esperantu, što je trajalo gotovo 40 godina. Slušatelji iz čitave Europe često su u programu slušali različite emisije vezane za hrvatsku književnost.

I na kraju, slobodno se može ustvrditi da prijevodi hrvatske književnosti na esperanto nimalo ne zaostaju za prijevodima na druge važne jezike. Također, činjenica je da u povijesti esperantske prevoditeljske književnosti, hrvatska književnost ima mjesto prikladno njezinoj važnosti. Esperantske knjige i književnost postale su odavno sastavnim dijelom svjetske književnosti. Iskoristimo sva suvremena tehnička sredstva ne bismo li popularizirali esperanto i njegovu književnost, jer i u današnjem informatičkom društvu knjiga ipak ostaje vjerni čovjekov prijatelj, iz koje će i ubuduće crpiti duhovnu hranu i ćutjeti ljepotu.

 

Osvrt je originalno pisan na esperantu 1997, u povodu 110. obljetnice utemeljenja tog međunarodnog jezika, a povijesno govori o hrvatskom književnom stvaralaštvu na esperantu do 1997. godine.

 Prijevod s esperanta: Domagoj Vidović


Dr. Ivo Borovečki 

Tradukoj el la kroata literaturo en Esperanton 

E

kde la komenco Esperanto estis kaj restis firme ligita al literatura kreado kaj nun, 110 jarojn post ĝia apero, ni povas plenrajte konstati ke la literaturo en la internacia lingvo Esperanto prezentas unikan literaturan fenomenon en la mondo. La originala kaj traduka literatura kreado en Esperanto prezentas sendube la plej gravan kulturan atingon en la tuta historio de Esperanto. Kiu el ni ne konas la altkvalitan originalan poezion de Grabowski kaj Miĥalski, de Baghy kaja Kalocsay, de Hohlov kaj Hilda Dresen, de William Auld kaj Marjorie Boulton, de Ragnarson kaj Miyamoto Masao? En la esperantista mondo estas bone konataj originalaj romanoj de, ekzemple, Varankin, Baghy, Engholm kaj Szathmari, de Schwarz, Francis kaj Nemere. En la kampo de novel-arto elstaras verkistoj kiel ekzemple Kabe, Stuttard, Rossetti, Rosbach, Szilagyi, Lina Gabrielli, Georgo Kamaĉo kaj Tibor Sekelj. Ni povas kun ĝojo kaj fiero konstati ke pluraj kroataj esperantistoj akiris internacian reputacion per sia originala verkado en Esperanto. Inter la deko da kroataj originalaj verkistoj en Esperanto mi deziras aparte mencii la poetojn Božidar Vančik el Varaždin kaj Josip Velebit el Vrbovec. Menciendas la originala poemlibro titolita Kanto de telegrafisto, publikigita en Kalifornio. La unua kroato kiu verkis originalajn versaĵojn en Esperanto estis la 15-jara gimnaziano Slavko Ježić el Zagreb, kiu publikigis plaĉan poemeton Se ci scius en la 4-a numero de Kroata esperantisto en la jaro 1910. Tiu knabo fariĝis unu el la plej brilaj kroataj intelektuloj, kies centjaran naskiĝtagon rememoris solene antaǔ du jaroj la tuta kultura Kroatio.

En eksterlando verkas originale en Esperanto la kroataj poetinoj Vesna Skaljer-Race kaj Zora Heide. En la originala proza verkado elstaras Spomenka Štimec el Zagreb, kiu verkis jam ses librojn, el kiuj du originalajn romanojn. Ĝiaj verkoj estas tradukitaj en la japanan, ĉinan kaj germanan. Por sia kontribuo al la Esperanta literaturo Spomenka Štimec ricevis altprestiĝan premion de la FAME fondaĵo en Germanio kaj estas elektita kiel sekretaro de Esperantlingva Verkista Asocio. Kiel verkistino de originalaj dramaj tekstoj elstaras Emilija Lapenna. Ekster la kadro de la beletro aktivas kelkaj profesiaj lingvistoj esperantistoj. Akademiano Dalibor Brozović publikigis plurajn sciencajn tekstojn pri esperantologio, mag. Zlatko Tišljar verkis du librojn pri siaj esploroj en la kampoj de edukado kaj esperantologio, kaj Nikola Rašić estas aǔtoro de interesa verko pri sociologiaj esploroj en Esperanto. Marinko Gjivoje, profesia arkeologo, publikigis popular-sciencan verkon Interesa arkeologio. La plej konata kroata esperantisto, d-ro Ivo Lapenna, ku vivis kaj laboris kiel politika elmigrinto ekde 1949 en eksterlando (Parizo kaj Londono), verkis kaj redaktis originale en Esperanto dekunu librojn el kiuj aparte menciindas: Retoriko, Elektitaj paroladoj kaj prelegoj, Esperanto en perspektivo (kunlabore kun d-roj U. Lins kaj T. Carlevaro), Aktualaj problemoj de la nuntempa internacia vivo kaj Juraj terminologiaj problemoj.

En la traduka literaturo en Esperanto troviĝas centoj da plej brilaj juveloj de la monda literaturo. Jam en 1894 Zamenhof mem tradukis Hamleton kaj ni povas eĉ hodiaǔ ĝui tiun bonegan tradukon. Estas konate ke Zamenhof ĝis sia lasta spiro en decembro de 1917 tradukadis Malnovan testamenton el la hebrea originalo. En la Internacia Lingvo ekzistas altkvalitaj tradukoj el la verkoj de Eshilo kaj Euripido, de Vergilio kaj Horaco, de Shakespeare, Robert Burns, de Goethe kaj Heine, de Dante kaj Ungaretti, de Voltero kaj Baudelaire, de Mickiewicz kaj Boleslav Prus, de Puŝkin, Dostojevski kaj Bulgakov, de Cervantes kaj Lorca, de Petöffi kaj Madach, de Vazov kaj Botev, sed ankaǔ tradukoj de la ĉina klasika poezio, de la japanaj hajkoj, de la finna Kalevala, de la bengalo Rabindranat Takur, de la litovanino Salomeja Neris, kaj ankaǔ la konataj verkoj kiel Girlando de sonetoj de France Prešern, Derviŝo kaj la morto de Meša Selimović, kaj Blankaj aǔroroj de Kočo Racin. Ne estas tial mirige ke la Ĝenerala konferenco de UNESCO en Montevideo akceptis en 1954 la Rezolucion en kiu ĝi notas la rezultojn atingitajn per Esperanto sur la kampo de la internaciaj intelektaj interŝanĝoj kaj por la proksimigo de la popoloj de la mondo. UNESCO rekonis ankaǔ ke tiu rezultoj respondas al la celoj kaj idealoj de UNESCO. Similan rezolucion akceptis ankaǔ la Ĝenerala konferenco de UNESCO en Sofio, en la jaro 1985. kaj gravas ke la Esperanta sekcio de PEN estis akceptita en la Internacian PEN-organizaĵon, kio per si mem signifas la plej altan formalan rekonon de Esperanto kiel literatura lingvo.

Pri Esperanta literaturo, pri ĝiaj historio, amplekso kaj signifo ekzistas pluraj verkoj inter kiuj menciindas la verkoj Panoramo de Esperanto literaturo kaj Konsultlibro pri Esperantaj bibliotekoj kaj muzeoj kiujn publikigis nia samlandano Marinko Gjivoje, la internacie konata esperantologo kaj leksikografo. Estas nepre akcentinde ke Esperanto posedas la tradukon de la tuta Sankta Biblio kaj de la Nobla Kurano. Ekzistas ankaǔ pluraj verkoj pri la budhismo, konfuceismo kaj bahaismo.

Forlasinte sian transkarpatan slavan prapatrujon la kroatoj alvenis komence de la sepa jarcento en sian novan patrolandon inter la rivero Drava kaj la bordoj de la Adriatika maro. Ili alportis kun si sian buŝe transdonatan popolan kulturan tradicion en la malnova kroata lingvo apartenanta al la sudslava branĉo de la slavaj lingvoj. Pro la geopolitika situo de la nova patrolando ĉe la vojkruciĝo de la Okcidento kaj Oriento, la kroatan literaturon influis tra la jarcentoj la kulturo de iliaj najbaroj. Ĉi tie la kroatoj trovis la jam kristanigitan romian Ilirikon kaj la bizancan kulturon, kaj dum la sekvontaj jarcentoj oni trovos en ilia literaturo la reeĥojn mediteraneajn, mezeǔropajn, panoniajn kaj balkanajn. Por sia literatura kreado la kroatoj uzis tra la historio tri literaturajn lingvojn kaj tri skribojn. Ili uzis la malnovslavan aǔ eklezislavan lingvon, poste la latinan, la internacian lingvon de la mezepoka eǔropa elito, kaj la kroatan lingvon kun ĝiaj tri dialektoj. Fine la ŝtokava dialekto de la kroata iĝis la ĉefa, standardigita kroata literatura lingvo. Por niaj literaturaj lingvoj ni uzis tri diversajn skribmanierojn: la glagolicon, la kroatan kirilan skribon kaj la latinan alfabeton. Tiuj tri literaturaj lingvoj kaj iliaj dialektoj estis kaj restis nedisigebla parto de la kultura identeco de la kroata popolo. La eniro en la Gutenbergan galaksion, t.e. la posedo de presejoj kaj presitaj libroj signas tre gravan epokon de ĉiu literaturo. La unua presita kroata libro en la malnovslava lingvo aperis en 1483-a jaro. Temas pri la konata Misalo, kompostita verŝajne en Istrio kaj presita verŝajne en Venecio. La unua libro en la kroata lingvo, en la ĉakava dialekto, estis presita en Senj en la jaro 1496 kaj ĝi estis religia verko Spovid općena. Estas tre interese konstati ke la unua presita verko kroata estis publikigita en la latina, jam en la jaro 1477. Temas pri la poemlibro far Juraj Šižgorić Elegiae et carmina, Ankaǔ ĝi estis presita en Venecio. La tradukado de literarturaj verkoj estas jam pli ol du mil jarojn uzata por la diskonigo de literaturaĵoj ekster la limo de la nacia lingvo. Jam la romiano Livio Androniko tradukis la Homeran Odiseon en la latinan, kaj Cicerono tradukis paroladojn de Demosteno el la greka. Proksimume 250 jarojn antaǔ la nova erao 72 judaj fakuloj tradukis en la grekan la Malnovan Testamenton kaj ilia traduko famiĝis sub la nomo de Septuaginta. La Nova Testamento estis tradukita jam inter la tria kaj la kvara jarcentoj en la etiopian, armenan kaj gotan. Nia praa samlandano Sofronio Aurelio Hieronimo, naskita kiel filo de malnova ilira gento, estas unu el la plej konataj tradukintoj. Pli bone konata kiel Sankta Hieronimo li famiĝis tradukinte la Biblion en la latinan lingvon. Lia Vulgata restis ĝis la dua vatikana Koncilio la sola aǔtentika latinlingva traduko de la Biblio. Unu alia filo de nia lando, la benediktano Hermano Dalmato, naskita apud Pazin, aktivis meze de la 12-a jarcento en la araba tradukcentro en Toledo (Hispanio) tradukante kune kun Roberto el Kent la Koranon el la araba en la latinan. En la 18-a jarcento Rajmundo Kunić tradukis la tutan Iliadon en la latinan kaj Brno Džamanjić latinigis la Odiseon. Meze de la 19-a jarcento Đuro Hidža, kuracisto el Dubrovnik tradukis ĉiujn Odojn de Horaco en la kroatan. Kaj finante pri niaj famaj tradukantoj mi deziras sciigi vin ke antaǔ nelonge mortis monsinjoro Giusseppe Delton el Vodnjan, unu el la plej konataj latinistoj de nia jarcento. Li estis en dudekaj jaroj profesoro pri la greka kaj latina en la Seminario en Poreč, kaj poste li servis en Vatikano kiel ĉefa konsilanto por latina lingvo al ses papoj.

La historio de la kroata literaturo ampleksas vastan diapazonon de skriba verkado, ekde la enĉizita teksto sur la ŝtona tabulo de Baška, tra la mezepokaj manuskriptoj ĝis la presitaj libroj, kaj tiu pli ol 500- jara riĉa kroata literaturo enhavas tra ĉiuj epokoj multajn altvalorajn verkojn, kiujn alte aprezis ne nur la samtempuloj, sed ankaǔ la nuna generacio. La latinlingvan verkon de nia eminenta humanisto Marko Marulić De institutione bene vivendi per exempla sanctorum el la jaro 1506 oni tiutempe tradukis al pluraj eǔropaj lingvoj. En 1862 Wladislaw Syrokomla tradukis en la polan Smrt Smail-age Čengića de Ivan Mažuranić. La romano Zlatarovo zlato de August Šenoa aperis jam en dektri aliaj lingvoj. Al la kroataj esperantistoj konata samideano kaj tradukanto Mavro Špicer tradukis al la germana poemojn de Petar Preradović, kaj lia poemlibro Ausgewaehlte Gedichte aperis en Leipzig en la jaro 1895.

En la dudeka jarcento estis tradukitaj al fremdaj lingvoj multaj kroataj literaturaĵoj. Jen kelkaj: en 1921 estis presita en la angla Dubrovačka trilogija de la dramverkisto Ivo Vojnović. La verkoj de Miroslav Krleža estis publikigitaj en dudek ok lingvoj. La konata poemo Kavo de Ivan Goran Kovačić estis publikigita en ses lingvoj. Parolante pri la tradukoj de la kroata literaturo oni devas diri ke, unuflanke, ili aperis en eksterlando, kaj aliflanke, ili estis tradukitaj kaj eldonitaj en Kroatio. En eksterlando aperis pluraj antologioj de la kroata poezio, precipe en la germana, itala, franca, pola kaj rusa lingvoj. En la eldonejo Most en Zagreb estis publikigita dudeko da tre bonaj tradukoj precipe de la poetoj Tin Ujević, Vesna Parun, I. G. Kovačić, Mak Dizdar, Slavko Mihalić kaj Miroslav Krleža en la angla, franca, germana, itala. En Pollando ekzemple estis presita nova antologio de la kroata poezio. La poem-antologio En tiu terura momento, priskribanta la tragikon de la milito en Kroatio kiun redaktis Ivo Sanader kaj Ante Stamać estas tradukita al 12 fremdaj lingvoj kaj bonege akceptita en la literaturaj rondoj internaciaj. Ĝi estas publikigita ankaǔ en Esperanto. Kiel montris multaj internaciaj literaturaj kunvenoj, oni multon faris por la diskonigo de la kroata literaturo en eksterlando, sed tamen nia literaturo estas tro malmulte konata al eksterlandano kaj tiurilate antaǔ niaj kaj fremdaj tradukantoj kaj eldonejoj staras gravaj taskoj.

Esperanto estas la plej juna literatura lingvo en la mondo kaj dum la pasintaj jarcentoj ĝi montriĝis en la praktiko kiel tre taǔga ilo por literatura tradukado kaj bonega peranto por la diskonigo de literaturaj verkoj. Precipe bona ĝi montriĝis por la tradukado de la literaturo de malgrandaj popoloj. Malgraǔ ke la unuaj esperantistoj kroataj aktivis nur ekde la unuaj jaroj de nia jarcento, pri Esperanto aǔdiĝis la voĉo ĉe la plej altranga kultura institucio kroata dekses jarojn antaǔ la fondiĝo de la unua Esperanto-societo en Kroatio. Estas nepre menciinda la fakto ke jam la 10-an de decembro 1891, dum la solena kunsido de la Sudslava Akademio de Artoj kaj Sciencoj en Zagreb, la akademiano kaj elstara lingvisto kroata Tomo Maretić prezentis prelegon sub la titolo Misli o umjetnom svjetskom jeziku (Pensoj pri artefarita mondlingvo), en kiu li detale kaj kun simpatio pritraktis la problemon de internacia lingvo kaj prezentis ankaǔ multajn detalojn pri Esperanto. Lia prelego aperis en 1892 kiel aparta broŝuro en la eldono de la Akademio, en kies sidejo okazis la unua oficiala prelego pri Esperanto.

Inter la unuaj esperantistoj en Kroatio estias la kroata poeto Vladimir Vidrić, sed li tre frue mortis. La unua Esperanto-societo en nia lando estis fondita en la havenurbo Rijeka fine de 1907. Ŝi havis 37 membrojn apartenantaj al kvar nacioj. Fine de 1908 fondiĝis Esperanto-klubo en Zagreb kaj en januaro de 1909 la Unuiĝo de Kroataj Esperantistoj. Jam en aprilo de la sama jaro aperis la revuo Kroata esperantisto Unu monaton antaǔ la apero de la unua numero de Kroata esperantisto unu juna kroata studento kiu ellernis Espranton en Vieno publikigis en Esperanto artikolon pri la morto de la poeto Silvije Strahimir Kranjčević. La artikolo aperis en la internacia monata literatura gazeto La revuo en Parizo, en la marta numero de la jaro 1909. Tiu studento estis 21-jara Metodio Brajša, filo de la elstara kroata kaj istria komponisto Matko Brajša Rašan. Metodio Brajša, bedaǔrinde, mortis jam en 1910. Lia artikolo estas la unua artikolo en Esperanto pri iu kroata verkisto. La fondintoj de la Movado kaj la ĉefaj redaktoroj kaj kunlaborantoj de la revuo Kroata esperantisto estis Danica Bedeković kaj kolonelo Mavro Špicer. Ekde la unuaj numeroj en la revuo aperadis tradukoj de versaĵoj far la poetoj Stanko Vraz, August Šenoa, Petar Preradović, Ljudevit Gaj, Ivan Mažuranić, Ivan Trnski kaj mallongaj poeziaĵoj de Rikard Katalinić- Jeretov. La ĉefaj tradukintoj estis Mavro Špicer, Franjo Kolar, Danica Bedeković, Ivan Stalzer kaj gimnaziano Slavko Ježić. Kaj ĝuste tiu juna Slavko Ježić fariĝis poste unu el la plej eminentaj kroataj intelektuloj. Ankaǔ la fondinto de la kroata Akademia Esperanto- Societo en 1910, la studento Josip Badalić, iĝis elstara slavisto kaj akademiano kroata.

En 1911 aperis en Zagreb la Esperanta traduko de La trezoro de l’ oraĵisto far August Šenoa, kiun tradukis Fran Kolar el Bjelovar. El la dektri fremdlingvaj tradukoj de tiu romano la Esperanta estis la tria laǔorde. Antologio Kroataj poeziaĵoj estis eldonita en 1912 kaj enhavis 28 versaĵojn de 21 aǔtoroj. Jam la sekvan jaron estis publikigita la romano Konfeso far la verkistino Milka Pogačić en la traduko de Antonija Jozičić el Hrvatska Kostajnica. Tiuj tri tradukoj estis lingve sufiĉe bonaj, korektaj kaj spegulis la tiaman nivelon de la Esperanta literatura tradukado. Tia do estis la pionira epoko de la tradukado de la kroata literaturo en Esperanton. Kiam ni retrospektive rigardas la tutan tradukan agadon ekde 1909 ĝis 1997 ni venas al jenaj rezultoj. En Esperanto aperis 659 poemoj de 112 poetoj kaj 264 prozaj tutaĵoj, fragmentoj kaj teatraĵoj de 113 verkistoj. Ĉion ĉi tradukis 79 tradukintoj. Tiuj tradukoj aperis en 36 libroj, sed granda parto de la tradukoj estis rpesita en 9 enlandaj kaj 9 eksterlandaj gazetoj kaj literaturaj revuoj. Pri la ĝisnuna Esperanta tradukado de la kroata literaturo oni povas esti kontenta, despli se oni konsideras la fakton ke temas pri relative malgranda popolo, kiu dum tiuj okdek ok jaroj vivis en kvin diversaj ŝtatoj kaj ŝtatsistemoj kaj travivis tri kruelajn militojn.

Post la disfalo de Aǔstro-hungara imperio la movado iom post iom reviviĝis en la reĝlando Jugoslavio, en kiu ĝuste la movado en Kroatio estis plej forta. En 1926 aperis la traduko de la romano Ano de l’ ringludo far Dinko Šimunović en la trauko de Fran Janjić. Dek jarojn poste pere de Esperanto la verko aperis en la ĉina. Mavro Špicer tradukis la konatan nacian eposon de Ivan Mažuranić La moro de Smail-agao Čengić, kiu aperis en 1933. La sekvan jaron famiĝis en la tuta Esperantujo la zagrebano Ivo Rotkvić per sia mirinda, vere majstra traduko de Cezaro far Mirko Jelušić, kroatdevena aǔstria verkisto. Jam en 1936 aperis en la samkvalita traduko de Josip Velebit la poemaro Kanto al mia koro enhavanta 34 poemojn de Dragutin Tadijanović, kiel la unua traduklibro de liaj poeziaĵoj. Dum pli ol dudek jaroj aperis multaj prozaj kaj poeziaj tradukoj en nia gazetaro kaj en literaturaj revuoj el kiuj oni devas aparte mencii la enlandan revuon La Suda Stelo kaj la hungarlandan, sed vere internacian revuon Litertura mondo. En ili estis publikigitaj tradukoj el la verkoj de Ivan Mažuranić, August Cesarec, Miroslav Krleža, Ivo Andrić, Eugen Kumičić kaj aliaj verkistoj. Oni presis multaj versaĵojn de Silvije Strahimir Kranjčević, Antun Gustav Matoš, Vladimir Nazor, Tin Ujević kaj Dobriša Cesarić en tre bonaj tradukoj de Ivo Rotkvić, Božidar Vančik, Josip Grandja, Dušan Puhalo, Josip Velebit kaj Franjo Homar.

Dum la dua mondmilito kaj dum la tempo de la Sendependa ŝtato Kroatio inter 1941 kaj 1945 ĉia ajn agado por kaj pere de Esperanto estis neebla. Multaj kroataj esperantistoj aktive partoprenis en la kontraǔfaŝisma movado kaj 65 el ili pereis en la milito. Post la milito nia movado reaktiviĝis en kadroj de la tiama ŝtato kaj en Kroatio ĝi dum 46 jaroj atingis rimarkindajn sukcesojn ankaǔ sur la literatura kampo. Unu el la plej gravaj sukcesoj estis certe la 38-a Universala Kongreso de Esperanto en Zagreb, kiu okazis en 1953. En la komenco literaturaj tradukoj estis presitaj en la reaperinta La Suda Stelo kaj poste ankaǔ en la enlandaj revuoj Voĉo, Koko kaj Zelano. Multaj tradukoj aperis en Norda Prismo kaj Nica Literatura Revuo. Koko el Đurđevac, kiun redaktis Zdravko Seleš estis la sola literatura revuo kroata. La ĉefaj tradukintoj en tiuj gazetoj kaj revuoj estis Josip Velebit, Božidar Vančik, Lucija Borčić, Dalibor Brozović, Nikola Rašić, Ladislav Režek, Emilija Lapenna, Josip Pleadin, Zlatko Tišljar, Zdravko Seleš kaj Ivo Borovečki. Libroforme estis eldonita en 1946 la eseo de Krleža Adriatika temo en la traduko de Marko Demetrović. En 1954 aperis la libro Elektitaj poemoj de Boro Pavlović en la traduko de samideanoj Demetrović, Mamužić kaj Takač. En 1972 estis presita nova, altkvalita traduko de La moro de Smailagao Čengić el la plumo de Josip Velebit. Tre gravan etapon sur la literatura kampo prezentas la fondiĝo de Internacia Kultura Servo en Zagreb, kiu sub la lerta gvido de la profesia lingvisto Zlatko Tišljar iĝis la unua profesia kultura institucio esperantista en Kroatio. Internacia Kultura Servo eldonis plurajn valorajn literaturajn kaj lingvistikajn verkojn, sed la limigita tempo permesas al ni mencii nur la plej gravajn tradukverkojn. En 1979 estis presita bonega antologio Moderna kroatia prozo kun 21 prozaĵoj de 19 aǔtoroj. Tion tradukis la zagreba franco Roger Imbert. La verkojn elektis prof. Ivan Krtalić. Eta antologio Renkonte al Krleža estis enldonita en 1982. Tre ampleksa kaj bone redaktita antologio Kroatia poezio aperis en 1983 kaj en ĝi oni povas legi 174 versaĵojn de 68 kroataj poetoj ekde la mezo de la 19-a jarcento ĝis hodiaǔ. La plej gravan prozan tradukon el la kroata prezetnas certe la romano de Krleža Rande de l’ prudento, presita en 1987 en la traduko de Zlatko Tišljar. La agado de IKS prezentas la apogeon de la esperantista literatura eldono en Kroatio.

Zagreba Esperanto-Ligo eldonis kelkajn literaturaĵojn el kiuj ĉefas la poemaro Sub suno kaj ombro far Dragutin Domjanić kiun Zvonko Rehorić tradukis el la kajkava dialekto. En la urbo Varaždin estis eldonita libroforme la famkonata eposo Kavo de Ivan Goran Kovačić en la bonega traduko de Božidar Vančik. Esperanto-Ligo de Bosnio kaj Hercegovino eldonis en 1989 tre valoran tradukon de la poemaro de la bosnia kroata poeto Mak Dizdar Ŝtona dormanto kiun tradukis Jovan Zarković. Post la disfalo de komunismo en Eǔropo kaj post la disfalo de plurnacia socialisma Jugoslavio estis fondita la libera, sendependa Respubliko Kroatio, kiu tuj spertis agreson kaj kruelan militon. Inter la pli ol dektri mil falintoj en la milito troviĝis ankaǔ pluraj kroataj esperantistoj. La milito ege skuis la movadon en Kroatio, sed ne pereigis ĝin. Eĉ dum la milito literaturemaj esperantistoj ne trankvilis sed diligente tradukadis. En 1992 Kroata Esperantista Unuiĝo eldonis la poemaron de Kroatoj en Hungario kun 61 versaĵoj de 12 poetoj. Unikan kaj tre interesan verkon eldonis IKS en 1993. Temas pri la poemaro Izolulo en kiu aperis 23 kroataj poemoj en 15 lingvoj kaj ĉiuj tradukoj estis faritaj pere de Esperanta traduko de la koncerna versaĵo. Granda parto de tiuj Esperantaj kaj alilingvaj tradukoj aperis pli frue en la kroata literatura revuo Most (Ponto). Menciindas ankaǔ Antologio de kroataj unuaktaj dramoj kiun eldonis Kroatia Esperanto-Ligo, kaj en kiu estas presitaj dramoj de dek aǔtoroj. Internacia Kultura Servo eldonos antologion de kroatiaj modernaj noveloj titolita Barkoj el akvo kun prozaĵoj de dudek verkistoj. Pluraj poemtradukoj aperis en Tempo, eldonata de Kroatia Esperanto-Ligo de 1980 kaj en la reaperinta Kroata esperantisto kiun eldonas Kroata Esperantista Unuiĝo. Nepre menciindas multaj poemoj el la kroata poezio en la internacia literatura revuo Fonto, plejparte tradukitaj de Lucija Borčić kaj Josip Velebit.

El aro da publikigitaj tradukoj elstaras ankaǔ modeste libreto kun la titolo Rakontoj el Vukovar. Verkis ĝin la ĵurnalisto de Radio-Vukovar Siniša Glavašević, dum la trimonata sieĝo de la urbo. Esperanto-Ligo de Bosnio kaj Hercegovino publikigis en 1975 bosnian muzulmanan Hasanagainon en la traduko de Fran Janjić. Biblioteko Albatros publikigis Poemaron de ses junaj poetoj kroataj tradukitaj de Nikola Rašić, la verko eldoniĝis en 1982. Josip Pleadin el Đurđevac tradukis kaj eldonis la Novelaron de Grgur Karlovčan kaj la rakonton Tena de Josip Kozarac, komence de la okdekaj jaroj. En Parizo estis publikigita la konata verko de Karlo Štajner 7000 tagoj en Siberio en la traduko de Krešimir Barković. la verkon eldonis Sennacieca Asocio Tutmonda. En Varaždin en 1987 aperis la verko de August Šenoa La dianto de sur la poeta tombo. IKS eldonis en 1988 scienc-fikciajn rakontojn de Damir Mikuličić, en la traduko far Jovan Zarković. La romano Wakajtapu far Joža Horvat aperis en 1989 en la traduko de Zlatko Tišljar. En la jaro 1993 estis presita trilingva poemo de Mile Prpa Kralj vjekova, ĝi aperis en la kroata, itala kaj Esperanto. Ĉi lastan tradukon faris Lucija Borčić. En la jaro 1995 aperis en Germanio interesa verko de la kroata ĵurnalisto Pero Čimbur Mi resanigis PPPetron. La tradukon pretigis Lucija Borčić. La zagreba esperantistino Ana Kušić publikigis en 1997 dulingvan verkon de japaneskaj hajkoj kaj hajbunoj. La aǔtorino mem tradukis sian verkon al Esperanto.

En la jaro 1996 oni rememoris en la tuta Esperantujo la centjariĝon de la Esperanta teatro. Ĉio komenciĝis en 1896 kiam unu amatora drama grupo en Smolensk prezentis en Esperanto la komedion de Leono Tolstoj Unu brandfaristo. Baldaǔ sekvis prezentadoj el la verkoj de Molière kaj Shakespeare. Multaj profesiaj aktoroj-esperantistoj aktoris en Esperanto dum internaciaj kulturaj aranĝoj kaj precipe dum Universalaj Kongresoj. Pluraj elstaraj kroataj geaktoroj-esperantistoj kontribuis dum kvardek jaroj al la sukceso de Esperanta teatro. La kroata aktoro Srđan Flego, kiu depost 1947-a jaro vivis en Parizo, fondis en 1957 Internacian Artan Teatron en kiu kunlaboris multaj aktoroj diversnaciaj. Estas menciinde ke tiu teatro prezentis dum UK en Kopenhago, en 1962, la komedion Onklo Maroje de Marin Držić kaj en ĝi rolis la plej konataj aktoroj en la Zagreba drama teatro kiuj por tiu okazo parkere ellernis siajn rolojn en Esperanto. En 1968 la teatro prezentis en Madrido Maskeradon de Miroslav Krleža. La internacia publiko ofte aplaǔdis la arton de niaj fame konataj aktoroj Mladen Šerment kaj Eta Bertolazzi. Jam dudek jarojn kun granda sukceso elmontras sian brilan aktoradon en Esperanto la elstara zagreba aktorino Vida Jerman, kiun admiris la internacia publiko en Parizo, Pekino kaj Seǔlo, en Valencio, Varsovio kaj Havano. Drama grupo de Studenta Esperanto-klubo en Zagreb, sub la faka gvidado de profesia aktoro Mladen Šerment estas tre aktiva kaj bone konata en la mondo. Apartan sukceson ĝi havis per la prezento de la dramo La morto de lia ekscelenco de Marijan Matković kaj per Abiturientoj de Ivica Ivanac. Studenta Esperanto-klubo estis la iniciatinto de Pupteatra Internacia Festivalo (PIF) en Zagreb kiun poste dum tridek jaroj organizis Internacia Kultura Servo kaj kiu havas tre altan renomon kaj en la fakaj kaj en la esperantistaj rondoj. Dum tiu festivalo oni vidis ankaǔ kroatajn pupteatraĵojn. Al la historio de la Esperanta teatro en Kroatio apartenas ankaǔ la fakto ke en la jaro 1968 Zlatko Tišljar helpe de lokaj esperantistoj organizis en Pula Esperantistan teatran festivalon, kiun partoprenis profesiaj grupoj el Ĉeĥoslovakio kaj Pollando.Certatempe ankaǔ Radio Zagreb kaj poste Kroata Radio elsendis en Esperanto preskaǔ 40 jarojn. Aǔskultantoj el la tua Eǔropo ofte aǔdis en la programoj ankaǔ diversajn kontribuaĵojn el la kroata literaturo.

Kaj ĉe la fino, ni povas diri ke la esperantaj tradukoj de la kroata literaturo neniel postrestas la tradukojn al aliaj gravaj lingvoj. Ni povas diri ke en la historio de la esperanta traduka literaturo la kroata literaturo havas dignan lokon. La Esperantaj libroj kaj literaturo iĝis jam delonge konsistigaj partoj de la tutmonda literaturo. Ni utiligu ĉiujn modernajn teknikajn rimedojn por popularigi Esperanton kaj ĝian literaturon, ĉar ankaǔ en la nuntempa informadika socio la libro tamen restas fidela homamiko, el kiu ankaǔ estonte ni ĉerpos la spiritan nutraĵon kaj sentos belecon.  


Spomenka Štimec

 Prijevodi hrvatske književnosti na esperanto od 1997. do 2008.

     Aktivnost esperantske zajednice od 1997. do 2008. obilježena je značajnim događanjima i velikim brojem objavljenih knjiga, o čemu svjedoči u nastavku predočen pregled prijevoda hrvatske književnosti na esperanto. Ovaj se tekst nadovezuje na osvrtu dr. Ive Borovečkog, pisanog za Prvi kongres hrvatskih esperantista u Zagrebu 1997. Lista događaja i objavljenih knjiga kroz to razdoblje je impresivna: ugostili smo Svjetski kongres esperantista s oko 2000 sudionika u Zagrebu 2001. godine, a ovom velikom međunarodnom skupu prethodio je Svjetski kongres mladih esperantista u Rijeci, 1998. godine. Od 1997. do 2008. održano je šest nacionalnih esperantskih kongresa, 1997.u Zagrebu, 1998. u Varaždinu, 1999. u Osijeku, 2000. u Đurđevcu, 2002. u Rijeci, 2003. u Zagrebu, a 2005. kongres je organiziran u Zaboku. Godine 2007. u Rijeci je obilježana stota godina postojanja riječkog esperantskog društva. Godine 2008. udruga je proslavila stotu obljetnicu od postojanja prve nacionalne esperantske udruge osnovane u Zagrebu 1908. pod nazivom Društvo hrvatskih esperantista - Unuiĝo de kroataj esperantistoj. Hrvatski savez za esperanto sa sjedištem u Zagrebu, preselio se 1.7.1999. nakon više od pola stoljeća iz Amruševe 5 u Ulicu kneza Mislava 11. U ovom razdoblju došlo se i do sredstava koj će omogućiti ostvarenje vlastitog poslovnog prostora i nesmetani rad u budućnosti.

Hrvatski savez za esperanto je na Kennedijevom trgu u Zagrebu 2001. godine postavio skulpturu danskog kipara Jespera Neergaarda La Futuro, u čast “međunarodnog komuniciranja u miru i slobodi“, kako je na njoj uklesano. Objavljene su i četiri značajne književne antologije. Antologija hrvatskih jednočinki / Antologio de kroataj unuaktaj dramoj, u izboru dr. Branka Hećimovića predstavlja deset najznačajnijih jednočinki desetorice hrvatskih dramskih autora. U zbirci su zastupljeni Marin Držić, Srđan Tucić, Ivo Vojnović, Fran Galović, Miroslav Krleža, Milan Begović, Ulderiko Donadini, Antun Šoljan, Marijan Matković i Miro Gavran. Jednočinke su preveli Lucija Borčić, Ivo Borovečki, Klaus Dahmann, Zlata Flego, Mirko Mamužić i Zlatko Tišljar.

Dvije su drame doživjele posebno zanimanje prevoditelja: Gogoljevu smrt / La morto de Gogol, autora Ulderika Donadinija prevela je 1999. godine na perzijski prevoditeljica Achtar Etemadi, za teheranski kazališni mjesečnik “Namayesh”. Ta prevoditeljica je za časopis „Az Namayesh“ 2003. godine prevela i Ljubavi Georga Washingtona Mire Gavrana. Tu je Gavranovu dramu na ukrajinski preveo i Viktor Pajuk, ali ona još nije objavljena. Zbirka jednočinki izašla je 1997. u nakladi Hrvatskog saveza za esperanto uz potporu Ministarstva kulture Republike Hrvatske.

Antologija suvremene ratne lirike U ovom strašnom času / En tiu terura momento, sastavljača Ive Sanadera i Ante Stamaća, objavljena je 1998. u suradnji Hrvatskog saveza za esperanto i “Školske knjige”. Antologija sadrži 95 pjesama 63 hrvatskih autora, u esperantskom prijevodu 15 esperantskih prevoditelja, te s uvodom akademika Dalibora Brozovića. Iste godine objavljena je i antologija proze Lađa od vode / Barkoj el akvo, u izboru Julijane Matanović, a u nakladi Međunarodnog centra za usluge u kulturi. Priređivač je predstavio 22 hrvatska autora. Prevoditelji u ovoj antologiji su Slavica Babinka, Lucija Borčić, Ivo Borovečki, Klaus Dahmann, Josip Pleadin, Nikola Rašić, Zdravko Seleš, Maja Tišljar, Ivan Špoljarec. Godine 2003. objavljena je Mala antologija hrvatskih pjesnikinja 20. stoljeća, u izboru Dunje Detoni Dujmić, a u povodu 95. obljetnice esperanta u Zagrebu. U antologiji je zastupljeno 20 pjesnikinja s 88 pjesama, u prijevodu Lucije Borčić, Ive Borovečkog, Danijele Drakule, Zore Heide, Gorana Lakotića, Josipa Pleadina, Nikole Rašića i Zdravka Seleša.

U Đurđevcu je Josip Pleadin preveo i tiskao Družbu Pere Kvržice s ilustracijama Vlade Mlinjarića, a Zdravka Metz je u Kanadi 1999. objavila zbirku priča iz života esperantske obitelji Bestoj en nia hejmo. Damir Mikuličić, koji je u svojoj izdavačkoj kući “Izvori” 1995. i 1996. tiskao 3 različita izdanja francuskog stripa Asteriks, od kojih dva u prijevodu Nedeljka Korasića, a jedan u prijevodu Jean-François Cousineau i Patricka Lagrangea, nastavio je objavljivati djela na esperantu za mlade, pa je tako 1999. godine izašla knjiga Dobro stablo / La bona arbo, Sheila Silversteina, u prijevodu Victora Sadlera Uz Svjetski kongres esperantista u Zagrebu, objavio je hrvatsko i esperantsko izdanje knjige Nane Annan, supruge tadašnjeg generalnog tajnika UN-a Kofi Annana, o Ujedinjenim narodima – Dođite sa mnom / Unuiĝintaj nacioj / Venu kun mi. Autorica je oba izdanja sama ilustrirala.

Analizirajući proteklo razdoblje, nakladnički uspješna bila je 1999. godina. U Berlinu je, te godine, esperantski prijevod Čudnovate zgode šegrta Hlapića / Mirindaj aventuroj de metilernanto Hlapić, proglašen najboljom esperantskom knjigom za djecu i dobio nagradu Svjetskog saveza esperantista. Knjigu je na esperanto prevela Maja Tišljar. Ta će knjiga doživjeti svoje japansko izdanje 2004. godine, u prijevodu Sekoguchi Kena, i drugo japansko izdanje 2005. kod izdavača Ŝinpu-ŝa, te perzijsko izdanje 2005. godine u prijevodu Achtar Etemadi. Uslijedit će dva bengalska izdanja Hlapića od 2005. u tri nastavka u časopisu Samatat u Kalkuti, te zasebno izdanje pri izdavačkoj kući Samatat sanstha. Prevodilac je Probal Dashgupta. Vjetnamsko izdanje Čudnovatih zgoda šegrta Hlapića objavljeno je u Hanoju 2008. u prijevodu Phan Hong Vuona i Luong Ngoc Baoa a uz financijsku pomoć Ministarstva kulture. Na osnovi suradnje s Indijom, Hrvatski savez za esperanto predložio je projekt prevođenja europskih dječjih knjiga na bengalski a Europska komisija porihvatila je da financira taj projekt 2008.

U nakladi Hrvatskog saveza za esperanto 1999. godine izašlo je dvojezično izdanje Josipa Kozarca Slavonia arbaro, u prijevodu Davora Klobučara. Spomenka Štimec objavila je, pak, japanski prijevod svoje proze izvorno pisane na esperantu Tena –Hejmo en Mezeǔropo / Tena - Dom u Srednjoj Europi, u prijevodu Mori Singa, a s ilustracijama Ivana Lackovića Croate. Izdavač je Nippon Toyo Kankoukkai. Iste godine Međunarodni centar za usluge u kulturi tiskao je dvojezično izdanje poezije najveće hrvatske pjesnikinje Vesne Parun La Bluoj / Modrine, u prijevodu Lucije Borčić.

Davor Klobučar je potaknut pripremama Svjetskog kongresa esperantista u Zagrebu pripremio zbirku članaka o esperantu na hrvatskom, pod nazivom Esperantski mozaik, koja je objavljena u prvom izdanju 2000. godine, da bi 2003. izašlo i prošireno, tvrdo ukoričeno izdanje. Godine 2001. u izdanju Hrvatske pošte izašla je nadahnuto izvedena poštanska marka u počast esperanta, autorice Sanje Rešćak uz prikladni katalog i plakat. Hrvatska narodna banka izdala je esperantski novčić od 25 kn, ukrašen hrvatskim esperantskim simbolom – obrisom dva sljubljena slova „e“ koja tvore zemaljsku kuglu i u čijem se središtu nalazi veliko slovo E, sastavljeno od kvadrata hrvatskoga grba. Autor rješenja je Pero Čimbur. Vrijedan rad je ostvarila Snježane Cimić koja je pripremila udžbenik hrvatskoga jezika na esperantu, objavljen u Rotterdamu, u nakladi Svjetskog saveza esperantista, pod naslovom Kiel diri en la kroata? Također, izašli su i Sutoni / Krepuskoj, autorice Višnje Stahuljak, a u prijevodu Zore Heide.

Glumica Vida Jerman uprizorila je dramu Mire Gavrana Najdulji dan Marije Terezije / La plej longa tago de Maria Theresia, raskošnom izvedbom u Hrvatskom narodnom kazalištu, u sklopu programa Svjetskog kongresa esperantista u Zagrebu 2001. godine. Ovaj su kazališni program pomogli izvesti glumci - članovi njezine kazališne skupine “Ponto”. Dramu je preveo Klaus Dahmann. Istom se autoru, Miri Gavranu, Vida Jerman vratila i 2004. godine s velikom predstavom Judita, u prijevodu Danijele Drakula, koja je premijerno na esperantu prikazana u Pekingu, u sklopu Svjetskog kongresa esperantista, a u izvedbi kazališne skupine “Ponto”. Vida Jerman objavila je i audiokasetu s glazbeno - poetskim recitalom iz zbirke Izolulo, na kojoj je snimila i dramu iz njezinog kazališnog repertoara na esperantu Inventante ke mi sonĝas . Uz to, snimila je i CD s programom svojeg nastupa u Brazilu, pod naslovom Brazila akvarelo / Brazilski akvarel. Krešimir Barković je u tom razdoblju dobio, pak, nagradu međunarodne organizacije OSIEK, za svoj prijevod 7000 dana u Sibiru Karla Štajnera. Ovo djelo na kineski je preveo Shi Chengtai, a izašlo je u Hong Kongu 2004. godine, uz potporu koju je nesebičnom fondacijom osigurao japanski esperantist Kurisu Kei.

Učenica zagrebačke Osnovne škole Retkovec Stephanie Strunjak, u razdoblju od 2000. do 2002. osvojila je na međunarodnom natječaju u Finskoj 3 nagrade za bajku. Popularnost je postigla je bajka Kiel formikbebo savis formikejon kaj konatiĝis kun avo frosto.

Godine 2002. objavljeno je veliko bibliografsko izdanje Josipa Pleadina, u izdanju “Grafokoma” Đurđevac: Bibliografia leksikono de kroatiaj esperantistoj / Bibliografski leksikon hrvatskih esperantista, kojom je dopunjen bibliografski rad Marinka Gjivoja.

Osječki su esperantisti 2003. godine, u počast preminulom članu Marku Petroviću, tiskali njegov prijevod priča Zvonimira Tucaka Zaustavljena sjećanja / Haltigitaj memoroj.

Pulsas la viv’, naziv je zbirke izvorno na esperantu pisane poezije Lucije Borčić, objavljene u izdanju Međunarodnog centra za usluge u kulturi 2001. U godini Svjetskog kongresa esperantista u Zagrebu, u Unutarnjoj Mongoliji tiskan je udžbenik Spomenke Štimec Esperanto nije samo jezik / Esperanto ne estas nur lingvo, koji je objavljen u kineskom prijevodu, uz paralelni esperantski original. Kineski je prijevod objavila Harpina. Nakon Svjetskog kongresa esperantista u Zagrebu, u Rotterdamu je 2002. objavljen udžbenik Borisa Kolera Vojaĝo en Esperanto-Lando, u kojem je uveliko predstavljen esperanto u Hrvatskoj. Na naslovnoj stranici je prizor sa Svjetskog esperantskog kongresa u Zagrebu, a u knjizi se nalazi portret Vide Jerman iz predstave La plej longa tago de Maria Theresia, dok posebna bilješka govori o najslavnijoj stručnoj knjizi izvorno pisanoj na esperantu Retorika / Retoriko Ive Lapenna U knjizi su zastupljeni tekstovi: Soleco, autorice Emilije Lapenna, Ombro sur interna pejzaĝo Spomenke Štimec i La plej danĝera besto de la praarbaro Tibora Sekelja.

Godine 2007. Lucija Borčić pripremila je Veliki rječnik esperantsko-hrvatski, a za tisak je spreman i Veliki rječnik hrvatsko-esperantski. Prvo izdanje Velikog rječnika esperantsko-hrvatskog priprema u stotoj obljetnici 2008. izdavačka kuća Sveučilišna knjižara.

Rječnik 10000 riječi (11. dopunjeno izdanje), autora Gruića, Kociana, Klobučara, Pleadina, tiskan je 2004. godinea 2008. doživio je svoje izdanje na brajici. Osim rječnika, tiskali smo i Udžbenik međunarodnog jezika po zagrebačkoj metodi / Lernolibro de la Internacia Lingvo, u suradnji Hrvatskog saveza za esperanto i “Izvora”. Osmo izdanje je izašlo 1999. godine, a deveto 2002. U ovom je razdoblju Zagrebački udžbenik objavljen na poljskom, u Bielsko Biali, ruskom, u Kaliningradu, a doživio je i dva rumunjska izdanja, u Cluj-Napoci, a tiskano je i hrvatsko izdanje na brajici.

Godine 2002. u Pisi je izašao roman Tilla, autorice Spomenke Štimec, o njemačkoj glumici Tilli Durieŭ. Japanski prijevod romana pripremio je Mori Singo.

Nakon esperantskog izdanja Eǔropa ideologio / Europska ideologija Zlatka Tišljara, objavljenog u Mariboru, u Zagrebu je to djelo izašlo 2002. godine, u izdanju “Izvora”. Zlatko Tišljar u Zagrebu je objavio i svoju polemičku knjigu Esperanto će živjeti esperantistima usprkos / Esperanto vivos malgraǔ esperantistoj u izdanju “Libro-tima”.

Esperantsko društvo “Liberiga Stelo” iz Osijeka ostvarilo je u 2004. zanimljiv obiteljski projekt i tiskalo knjigu Antoanete Klobučar Priče ispod kreveta / Rakontoj sub la lito. Knjigu je na esperanto preveo Davor Klobučar, a ilustrirala dvanaestogodišnja djevojčica Ana Klobučar. Knjiga je osvojila nagradu za najbolju godišnju dječju knjigu na esperantu na natječaju “Belartaj Konkursoj”, na Svjetskom kongresu u Litvi 2005. godine.Knjigu je na japanski preveo Sekoguchi Ken i pripremio njeno fotokopirno izdanje. Autorica je nakon ovog uspjeha tiskala i knjigu Trio zvan grozota koja je kao Triopo terura objavljena u Osijeku pri Esperantskom društvu Liberiga Stelo, sa crtežima Ane Klobučar i u prijevodu Davora Klobučara. Sekoguchi Ken pripremio je fotokopirno japansko izdanje.

Godine 2004. Ginette Martin tiskala je francuski prijevod Hrvatskog ratnog noćnika / Kroata milita noktlibro, Spomenke Štimec a kinesko je u prijevodu Shi Chengtaia kinesko izdanje doživjelo u Unutarnjoj Mongoliji 2007.

Nakladnička kuća “Sveučilišna knjižara ” Damira Mikuličića objavila je 2005. godine fascinantnu prozu Romana Dobrzyñskog Zamenhofova ulica, u hrvatskom prijevodu Domagoja Vidovića. Ova knjiga ima svoje poljsko, litavsko i japansko izdanje. Spomenka Štimec, uz financijsku pomoć anonimnog japanskog donatora iz Japana, našla je partnere za tiskanje ove knjige na nekoliko europskih jezika: slovensko izdanje ove knjige izašlo je 2005. (prevoditelj Vinko Ošlak, izdavač Inter-Kulturo-Maribor); slovačko izdanje pripremio je 2006. Stano Marček; Istvan Nemere preveo knjigu na mađarski ali ona nije tiskana do 2008.; Češko izdanje pripremio je Kava-Pech Petra Chrdlea 2005, u prijevodu J. Patere. Estonsko izdanje u prijevodu s esperanta Mall Pärn tiskano je 2007.u Tallinu u izdavačkoj kući Eesti Raamat. Nezavisno od ovog projekta knjiga je doživjela svoje portugalsko izdanje 2006. Uskoro se čekuje izlazak i francuskog prijevoda.

Praksa prevođenja hrvatskih književnih djela s esperanta na druge jezike se nastavlja i dalje. Roman Waitapu Jože Horvata objavljen je na kineskom u prijevodu Hua Guozhuaa 2006. a uz financijsku pomoć Ministarstva kulture Republike Hrvatske. Knjigu je na kineskom uz 50. obljetnicu prevodilačkog rada Hua Guozhua tiskalo Esperantsko društvo Hubei. U budućnosti se očekuje i kinesko izdanje Hlapića, u prijevodu Shi Chengtaia. Inače, prevoditelj Shi Chengtai na svom stolu ima esperantske prijevode Višnje Stahuljak Čarolije iza ugla i Mađioničar (prema prijevodu Zore Heide), Sabine Koželj Horvat Plamićak traži ognjište (prema prijevodu Zlatka Tišljara), te Priče ispod kreveta Antoanete Klobučar (prijevod Davora Klobučara). Ovi tekstovi tek čekaju prijevod na kineski.

Godine 2004. Hrvatski savez za esperanto je bio organizator Susreta esperantskih pisaca regije Alpe-Jadran, a 2005. bio je domaćin Susreta esperantskih pisaca Srednje Europe, u kuriji u Hrašćini - Trgovišću. 2006. i 2007. održani su esperantski književni susreti dok im je 2008. tema Žena u esperantskoj književnosti. Ovi susreti imaju namjeru približiti hrvatskom čitatelju esperantsku književnost i hrvatsku književnost predstaviti stranim autorima- gostima.

Časopis Tempo u nekoliko je navrata objavljivao izvornu, na esperantu pisanu poeziju i prijevode koji nisu ukoričeni, na primjer, Balada o bojama / Balado pri koloroj, Lade Kos / Josipa Velebita ili Molitva da više ne budem pjesnik / Preĝo ke mi ne plu estu poet’ Nikole Šopa, u prijevodu Lucije Borčić, čiji je kineski prijevod pripremio Hu Guozhu. U ladicama naših prevoditelja velik broj tekstova tek čeka objavljivanje. Lucija Borčić je prevela na esperanto fragment iz Mediteranskog brevijara / Mediterana Breviero Predraga Matvejevića, a kompletno izdanje preveo je Tomasz Chmielik i tiskao u Poljskoj kod izdavača Skonpres i Libromondo 2007., dok je 2006. tiskao Drugu Veneciju /Alia Venecio P. Matvejevića. Prevodilac je Tomasz Chmielik.

Godine 2006. u Pisi je tiskan originalni esperantski roman Spomenke Štimec Hodler en Mostar/ Hodler u Mostaru.

Leksikon esperantskih pisaca/Leksikono pri esperantlingvaj verkistoj, impozantno leksikografsko djelo s biografijama i fotografijama esperantskih autora objavio je Josip Pleadin na 272 stranice u Đurđevcu 2006. Iste je godine objavio i originalnu poeziu Đure Rašana Dorno en la koro.

U Tempu su objavljeni stihovi Višnje Stahuljak Kiam vi silente eniras te stihovi Lucije Borčić Vivoaĝoj i Bildoj, bildoj. Godine 2007 Grafokom Đurđevac tiskao je autobiografske bilješke Milana Sudeca. Esperanto - moj pratitelj/ Esperanto-mia akompananto.

Godine 2008. Davor Klobučar objavio je kod Grafokoma u Đurđevcu putopis Sayonara, Japanio.

Godine 2007. počeo u Đurđevcu izlaziti esperantski časopis Zagreba Esperantisto/Zagrebački esperantist koji je svoje stranice ustupio književnom i prevodilačkom radu. Objavljene su pjesme Karcere i Faltrempas pluvo Đure Sudete (u prijevodu Josipa Velebita), Demando Petra Preradovića u prijevodu Boriše Milićevića, originalna novela Rakonto pri avo kaj liaj ĉevaloj Josipa Pleadina,  pjesma La deka muzo Marka Petrovića i Nun mia patro en la ĉielo Zdravka Seleša.

U Tempu su zadnjih godina objavljivani stihovi Seada Muhamedagića, Đure Rašana, Dragutina Tadijanovića, Dobriše Cesarića, Drage Gervaisa i Tatjane Gromače.

Projekt Europske komisije (2008.-2010.) omogućio je prevođenje knjige Waitapu Jože Horvata na bengalski te prijevod bengalske knjige Damarucharit autora Trailokyanatha Mukhopadhyaya na hrvatski.

Spomena je vrijedno da je Tempo povodom smrti najvećeg esperantskog pjesnika Williama Aulda 2006. tiskao niz Auldovih pjesama u hrvatskom prijevodu Ive Borovečkog.

Kao svaka lista, i ova je, vjerojatno, nekompletna, pa stoga, isprika svima koje smo nehotice izostavili, no nakon temeljitije inventure svih esperantskih dosega, sigurno će biti uvršteni u neko novo izdanje. Ali, i ovakva zbirka naslova, skupljena za ovaj katalog, pokazuje kako su esperantisti u minulom stoljeću i u prvim godinama novog tisućljeća strpljivo i samoprijegorno radili, pridonoseći širenju hrvatske književnosti daleko izvan njezinih jezičnih granica, a s druge strane su svojim originalima bogatili esperantsku književnost, taj doista jedinstven jezični fenomen.       


Spomenka Štimec

Tradukoj de la kroata literaturo en Esperanton inter 1997-2008

    D-ro Ivo Borovečki kompilis la antaǔan tekston en la jaro 1997, okaze de la 1-a koingreso de kroataj esperantistoj. Ni kompletigas ĝin dek unu jarojn pli poste en 2008, kiam la kroata Esperanto-Movado festis la centan jubileon ekde la fondiĝo de la unua tutkroata Esperanto-asocio, nomata Društvo hrvatskih esperantista - Unuiĝo de kroataj esperantistoj.

Kio okazis kulture en la kroata Esperanto-komunumo en la pasintaj dek unu jaroj?

La listo de la eventoj kaj de la publikigitaj libroj estas impresplena: Zagrebo gastigis la 86-an Universalan Kongreson de Esperanto kun ĉ. 2000 partoprenantoj en 2001. En la tempo inter 1997 kaj 2005 ni okazigis sep naciajn Esperanto-kongresojn: en 1997 en Zagreb, en 1998 en Varaždin, en 1999 en Osijek, en 2000 en Đurđevac, en 2002 en Rijeka, en 2003 en Zagreb, en 2005 en Zabok.

Kroata Esperanto-Ligo translokiĝis el Amruševa 5 post pli ol duonjarcento da Esperanto-aktivecoj kaj komencis novan agadon en la ejoj en Strato Kneza Mislava 11. En tiu periodo ni ankaǔ kreis la rimedojn, kiuj estonte ebligos al ni posedi la propran sidejon kaj ebligi senĝenan laboron.

En 2001 ni starigis en Zagreb skulptaĵon de la dana skulptisto Jesper Neergaard La Futuro sur Kennedy - Placo, honore al „internacia komunikado en paco kaj libero“, kiel estas ĉizite sur ĝia fundamento. En Zagreb ni tiutempe publikigis kvar signifajn antologiojn. Antologio de kroataj unuaktaj dramoj redaktita de D-ro Branko Hećimović, kiu enhvas dek plej gravajn unuaktajn dramojn de dek kroataj aǔtoroj. En la kolekto troviĝas verkoj de Marin Držić, Srđan Tucić, Ivo Vojnović, Fran Galović, Miroslav Krleža, Milan Begović, Ulderiko Donadini, Antun Šoljan, Marijan Matković kaj Miro Gavran. La unuaktaĵoj estas tradukitaj de Lucija Borčić, Ivo Borovečki, Klaus Dahmann, Zlata Flego, Mirko Mamužić kaj Zlatko Tišljar.

Iuj el la dramoj provokis specialan atenton de tradukistoj: La morto de Gogol, la verko de Ulderiko Donadini estis tradukita en la persan lingvon de Achtar Etemadi por la teherana teatra revuo Az Namayesh en la jaro 1999. La sama tradukistino persigis la dramon La amoj de Georgo Washington de Miro Gavran por la studenta revuo Namayesh en 2003. La saman dramon ukrainigis Viktor Pajuk sed ĝi (ankoraǔ) ne estis publikigita. Tiel la dramaro eldonita per la financa helpo de Ministerio de kulturo de Respubliko Kroatio havis signifan reeĥon en la mondo.

Antologio de ĉi-tempa milita liriko En tiu terura momento, kompilita de Ivo Sanader kaj Ante Stamać, estis publikigita en 1998 per kunlaboro de eldonejo Školska knjiga (Lerneja libro) kaj Kroata Esperanto - Ligo. La antologio enhvas 95 poemojn de 63 kroataj verkoj en Esperanto-tradukoj de 15 tradukintoj, kun la enkonduko de akademiano Dalibor Brozović. Samjare estis publikigita antologio de prozaj verkoj Barkoj el akvo, kompilita de Julijana Matanović kaj eldonita de Internacia Kultura Servo. La kompilinto prezentis 22 kroatajn aǔtorojn. La tradukintoj estas Slavica Babinka, Lucija Borčić, Ivo Borovečki, Klaus Dahmann, Josip Pleadin, Nikola Rašić, Zdravko Seleš, Maja Tišljar, Ivan Špoljarec. En la jaro 2003 ni eldonis Etan antologion, Kroataj poetinoj de la 20-a jarcento, kompilita de Dunja Detoni Dujnić okaze de la 95-a jubileo de Esperanto en Zagreb. En la antologio estas kolektitaj poemoj de dudek poetinoj kun 88 poemoj tradukitaj de Lucija Borčić, Ivo Borovečki, Danijela Drakula, Zora Heide, Goran Lakotić, Josip Pleadin, Nikola Rašić kaj Zdravko Seleš.

En Đurđevac Josip Pleadin prizorgis eldonon de Kamaradaro de Petro Nodeto de Mato Lovrak kun ilustraĵoj de Vlado Mlinjarić. Zdravka Metz en Kanado en 1999 publikigis rakontokolekton el la vivo de Esperanta familio Bestoj en nia hejmo. Damir Mikuličić per sia eldonejo Izvori eldonis tri diversajn volumojn de la fama franca bildstria serio Asteriks, el kiuj du elfrancigis Nedeljko Korasić kaj trian Jean - François Cousineau kaj Patrick Lagrange. Izvori daǔrigis en 1999 per la eldono de Bona arbo de Sheil Silverstein, en traduko de Victor Sadler. Okaze de la Universala Kongreso de Esperanto en Zagreb 2001, Izvori publikigis la kroatan kaj Esperantan eldonojn de la libro de Nane Annan, pri Unuiĝintaj Nacioj - Unuiĝintaj Nacioj – Venu kun mi! La aǔtorino persone ilustris la librojn.

Intertempe ni en 1999 gajnis en Berlin la premion ĉe Belartaj Konkursoj de Universala Esperanto-Asocio. Mirindaj aventuroj de metilernanto Hlapić estis premiita kiel la plej bona libro kadre de la konkurso pri infanlibroj. Maja Tišljar esperantigis la verkon de Ivana Brlić-Mažuranić. Tiu libro ricevis sian japanan eldonon en 2004 en Esperanto-Klubo Mishima (tradukisto Sekoguchi Ken) kaj la duan eldonon 2005 en la eldonejo Ŝinpu-ŝa en Tokio. Samjare aperis la persa traduko. (tradukisto Achtar Etemadi). En 2005 sekvis bengala traduko de Probal Dashgupta. La traduko aperis en tri daǔrigoj en la revuo Samatat en Kolkato kaj sekvis en 2006 aparta libroforma eldono de la eldonejo Samatat Sanstha. Ministerio de kulturo de Respubliko Kroatio helpis finance por aperigo de la infanlibro. La verko aperis vjetname en 2008 en Hanojo en traduko de Phan Hong Vuon kaj Luong Ngoc. Tiel la libro pri la knabo Hlapić fariĝis la plej multe tradukata kroata libro per Esperanto alilingven.

Surbaze de la kunlaboro kun Hinda Unio, Kroata Esperanto – Ligo kandidatigis ĉe Eǔropa Komisiono tradukprojekton pri publikigo de eǔropaj infanlibroj en la bengala. Eǔropa Komisiono akceptis financi tiun projekton ekde 2008.

En la jaro 1999 Kroata Esperanto-Ligo publikigis la dulingvan eldonon de Josip Kozarac Slavonia arbaro en traduko de Davor Klobučar.

La japana traduko de origine en Esperanto verkita prozo Tena – hejmo en Mezeǔropo de Spomenka Štimec estis publikigita en 1999 en traduko de Mori Singo, kun ilustraĵoj de Ivan Lacković Croata ĉe Nippon Toyo Kankoukkai.

 Samjare aperis la dulingva poemaro de la plej fama kroata poetino Vesna Parun La Bluoj, en traduko de Lucija Borčić.

Davor Klobučar, inspirita per la preparoj por la 86-a Universala Kongreso de Esperanto en Kroatio kompilis la kroatlingvan artikolaron pri Esperanto Esperanto – Mozaiko en 2000 kaj plivastigitan fortike binditan volumon li eldonis ĉe Esperanto-Societo Liberiga Stelo en 2003.

La jaro 2001 estis aparte fruktodona. Tio estas la tempo kiam ni eldonis poŝtmarkon omaĝe al Esperanto ĉe Kroata Poŝto, talentoplene kreita de juna pentristino Sanja Rešćak. Pli frue en 1997 okaze de la Unua kongreso de kroataj espernatistoj en Zagreb estis eldonita alia poŝtmarko pri Esperanto. La Kroata popola banko eldonis moneron de 25 kunaoj kun enĉizita desegno pri Esperanto en Kroatio: la du literoj „e“ formas la terglobon en kiu mezas la majuskla „E“, konsistanta el la kvadratoj de la kroata blazono. La simbolon por la monero aǔtoris Pero Čimbur. Snježana Cimić preparis la lernolibron pri la kroata lingvo en Esperanto. Ĝi estis publikigita en 2001 ĉe Universala Esperanto-Asocio en Roterdamo sub la titolo Kiel diri en la kroata? Samjare estis publikigitaj Krepuskoj de Višnja Stahuljak en traduko de Zora Heide.

Aktorino Vida Jerman surscenigis dramon de Miro Gavran La plej longa tago de Maria Theresia per impone luksa surscenigo en Kroata Nacia Teatro kadre de la programo de Universala Esperanto-Kongreso 2001. La tradukon de Klaus Dahmann prezentis membroj de la zagreba Teatra Grupo Ponto gvidata de Vida Jerman. Al la sama aǔtoro Miro Gavran Vida Jerman revenis en 2004 kiam ŝi surscenigis lian dramon Judito dum Universala Kongreso de Esperanto en Pekino 2004. Juditon esperantigis Danijela Drakula kaj prezentis premiere la Teatra Grupo Ponto de Vida Jerman. Vida Jerman eldonis aǔdiokasedon kun muzika recitprogramo titolita Izolulo, laǔ la samnoma libro. Samkasede troviĝas ankaǔ alia dramo el ŝia teatra repertuaro en Esperanto Inventante ke mi sonĝas. Ŝi eldonis ankaǔ kompaktdiskon okaze de la partopreno en Universala Kongreso de Esperanto en Brazilo kun poezio kaj muziko de brazilaj aǔtoroj, titolita Brazila akvarelo. Krešimir Barković en tiu periodo gajnis la premion de la internacia organizo OSIEK por traduko de 7000 tagoj en Siberio de Karlo Štajner, dum ĝia ĉina traduko aperis en 2004 en Hong-Kong per Ŝi Chengtai.

Lernantino de zagreba elementa lernejo Retkovec Stephanie Strunjak en la tempo inter 2000 kaj 2002 gajnis 3 premiojn en Finnlando ĉe Fabelkonkurso. El ŝiaj fabeloj famiĝis Kiel formikbebo savis formikejon kaj konatiĝis kun avo frosto.

 En la jaro 2002 estis publikigita la granda bibliografia eldono de Josip Pleadin kaj Grafokom Biografia leksikono de kroatiaj esperantistoj. Li tiel kompletigis la multjaran bibliografian laboron de Marinko Gjivoje.

 La esperantistoj el Osijek honore al sia forpasinta membro Marko Petrović eldonis en 2003 Haltigitaj memoroj verkitaj de Zvonimir Tucak. Petrović prizorgis la tradukon Esperanten.

Pulsas la viv’ estas la titolo de la poemaro de Lucija Borčić origine verkita en Esperanto, eldonita en 2001 ĉe Internacia Kultura Servo. En la jaro de Universala Kongreso de Esperanto en Zagreb, la jaro 2001, estis en Interna Mongolio eldonita dulingva Esperanta kaj ĉina lernilo de Spomenka Štimec Esperanto ne estas nur lingvo. La verkon ĉinen tradukis Harpina.

 Post la 86-a Universala Kongreso de Esperanto en Zagreb en 2002 en Roterdamo estis publikigita lernilo Vojaĝo en Esperanto-Lando. La libro enhavas multajn informojn pri Esperanto en Zagreb. (Titolpaĝe troviĝas sceno el la zagreba kongresejo, en la libro troviĝas portreto de Vida Jerman en ŝia zagreba rolo de la imperiistrino Maria Theresia. Aparta noto traktas la plej faman fakan verkon origine verkita en Esperanto Retoriko de Ivo Lapenna. En la libro kiel specimeno pri Esperanta literaturo troviĝas fragmentoj el la verkoj de Emilija Lapenna Soleco, Spomenka Štimec Ombro sur interna pejzaĝo kaj Tibor Sekelj La plej danĝera besto de la praarbaro.

En la jaro 2007 Lucija Borčić finpreparis manuskripton de la Granda vortaro Esperanta- kroata kaj de Granda Vortaro Kroata-Esperanta. Ni atendas aperon de la unua volumo de la vortaro en la jaro 2008 – la jaro de nia centa jubileo. Eldonisto estas Damir Mikuličić kaj lia eldonejo Sveučilišna knjižara /Universitata librovendejo. KEL estas kuneldonanto.

 

En la jaro 2004 estis eldonita la 11-a eldono de la dulingva Esperanta vortaro titolita 10 000 vortoj, kies aǔtoroj estas Gruić, Kocian, Klobučar kaj Pleadin.

Lernolibro de la Internacia Lingvo Esperanto laǔ la Zagreba Metodo estis eldonita per kunlaboro de Izvori kaj Kroata Esperanto-Ligo en 1999 la 8-a kaj en 2002 la 9-a eldono. La sama lernolibro estis en tiu periodo publikigita en la pola lingvo en Bielsko Biala kaj en la rusa en Kaliningrad, dum la du eldonoj aperis en la rumana lingvo en Cluj-Napoca. La kroata eldono aperis ankaǔ brajle.

 En la jaro 2002 en Pisa aperis romano Tilla de Spomenka Štimec pri la germana aktorino Tilla Durieŭ. La japanan tradukon prizorgis Mori Singo en eldonejo Ŝinpu-ŝa en 2005 en Tokio.

Post kiam en Maribor aperis Eǔropa ideologio, la sama libro de Zlatko Tišljar aperis en la kroata en Zagreb en 2002.Zlatko Tišljar en Zagreb publikigis sian polemikan libron Esperanto vivos malgraǔ esperantistoj ĉe eldonejo Libro-tim.

 Esperanto-Societo Liberiga Stelo el Osijek realigis en 2004 interesan familian projekton kaj eldonis libron de Antoaneta Klobučar Rakontoj sub la lito. La libron esperantigis Davor Klobučar kaj ĝin desegnis Ana Klobučar, la filino de la geedzoj Klobučar. La libro gajnis ĉe Belartaj Konkursoj en Universala Kongreso de Esperanto en Litovio 2005 premion por infanlibro de la jaro. Sekoguchi ken japanigis ĝin kaj publikigis en fotokopiita formo. La aǔtorino vrkis plian libron Trio zvan grozota / Triopo terura kaj Sekoguchi Ken same japanigis ĝin per la traduko de Davor Klobučar kaj ornamis la verkon per desegnoj de Ana Klobučar.

En la jaro 2004 Ginette Martin eldonis la francan tradukon de Kroata milita noktlibro de Spomenka Štimec kaj en 2007 la verko aperis en Interna Mongolio en ĉina traduko de Shi Chengtai.

 Damir Mikuličić en sia eldonejo Sveučilišna knjižara eldonis en 2005 eldonon de la fascina prozo de Roman Dobrzyñski Zamenhof-Strato / Zamenhofova ulica en la kroata traduko de Domagoj Vidović. Tiu verko jam havis sian polan kaj litovan kaj japanan eldonojn. Spomenka Štimec, helpe de anonima japana sponsoro el Zagreb organizis la eldonon en la slovena lingvo. (tradukisto Vinko Ošlak, eldonisto Inter-Kulturo Maribor 2005; slovakan eldonon preparis Stano Marček en 2006; István Nemere tradukis la libron en la hungaran sed ĝi ankorau ne aperis. La ĉeĥan eldonis en 2005 Kava-Pech de Petro Chrdle, en traduko de J. Patera). La estona traduko de Mall Pärn aperis en 2007 per la eldonejo Eesti Raamat en Tallin. Ekster la projekto la libro aperis portugale kaj aperos france.

 En 2005 en Wuchan aperis ĉina eldono de Wakajtapu de Josip Horvat, kiun ĉinigis Hu Guozhu. Sur la skribotablo de tradukisto Shi Chengtai ĉinigon atendas verkoj de Višnja Stahuljak Mirindaĵoj post la angulo kaj Magiisto, esperantigitaj de Zora Heide, samkiel verkoj de Sabina Koželj Horvat, Fajrero serĉas fajrejon en traduko de Zlatko Tišljar kaj Rakontoj sub la lito de Antoaneta Klobučar, en traduko de Davor Klobučar.

 En la jaro 2004 Kroata Esperanto-Ligo organizis Renkontiĝon de verkistoj de la regiono Alpo-Adrio.En julio 2005 Kroata Esperanto-Ligo per la helpo de Ministerio pri Kulturo de Respubliko Kroatio organizos Renkontiĝon de verkistoj de Mezeǔropo en Hrašćina - Trgovišće. La programoj okazas ĉiujare. Tiuj renkontiĝoj havas la celon proksimigi al la kroataj legantoj la Esperantan literaturon kaj la kroatan literaturon prezenti al la eksterlandaj aǔtoroj.

La gazeto de Kroata Esperanto-Ligo Tempo plurfoje publikigis prozajn aǔ poeziajn verkojn kiuj ne aperis libroforme ekz. Balado pri koloroj de Lada Kos - Josip Velebit, La lingvo homa de Stjepan Lice en traduko de Milka Đukić, Preĝo ke mi ne plu estu poet’ de Nikola Šop, tradukita de Lucija Borčić. La ĉinigon de tiu poemo de Nikola Šop preparis Hu Guozhu. Lucija Borčić esperantigis ankaǔ fragmenton el la verko de Predrag Matvejević Mediteranea Breviero kaj la tutan verkon eldonis en Pollando Tomasz Chmielik ĉe Skonpres kaj Libromondo en 2007. En la jaro 2006 li eldonis Alian Venecion.

Spomenka Štimec en 2006 en Pisa publikigis romanon Hodler en Mostar.

Impona verko Leksikono pri esperantlingvaj verkistoj kompilita de Josip Pleadin aperis en Đurđevac 2006 ĉe Grafokom en Đurđevac kun biografioj de esperantlingvaj aǔtoroj kaj iliaj fotoj sur 272 p. Samjare kaj sameldoneje aperis originala poemaro de Đuro Rašan Dorno en la koro.

En la jaro 2007 Grafokom Đurđevac publikigis aǔtobiografiajn notojn de Milan Sudec Esperanto – mia akompananto.

En la jaro 2008 Davor Klobučar publikigis ĉe Grafokom vojaĝimpresojn Sayonara, Japanio.

La jaro 2008 estas en Kroatio nomata la jaro de Marin Držić, okaze de 500-jariĝo de lia naskiĝo. Rilate la grandan jubileon de la kroata kulturo, Matica Hrvatska Dubrovnik, sub la aǔspicio de Kroata Parlamento, preparas imponan kolekton de tradukoj de la teatraĵo Dundo Maroje de Marin Držaić al aliaj lingvoj. Ĉar nenie eblis trovi tiun version de la Esperanta traduko de Srđan Flego, surscenigita por Universala Kongreso en Kopenhago en 1962, Lucija Borčić por la jubilea eldono en Dubrovnik retradukis Dundo Maroje Esperanten.

Revuo Tempo plurfoje publikigis originalan Esperantan literaturon, samkiel tradukojn ankoraǔ ne eldonitajn. Ekz. Balado pri koloroj de Lada Kos en traduko de Josip Velebit aǔ Preĝo ke mi ne plu estu poet' de Nikola Šop. Tie aperis tradukoj de poemoj de Sead Muhamedagić Fingrosenso, en traduko de Lucija Borčić, poemo de Dragutin Tadijanović, tradukita de Josip Velebit Mia fratino portas lakton en la urbon, Preaǔtuna tago de Dobriša Cesarić, en traduko de Božidar Vančik, Tri avinetoj de Drago Gervais tradukita de Zvonko Rehorić, Amikinoj miaj de Tatjana Gromača en traduko de Ivo Borovečki. Tie estis publikigitaj ankaǔ originalaj lirikaj Fajreroj de la insulo Hvar de Dinko Matković.

Okaze de la morto de William Auld, la plej granda esperantlingva poeto, Tempo publikigis faskon de liaj poemoj en kroatlingva vesto de Ivo Borovečki 2006.

En 2007 en Đurđevac komecis aperadi belaspekta revuo Zagreba Esperantisto. Sur la paĝoj de ZE trovas lokon tradukoj kaj originalaĵoj.(En 2007 poemoj de Đuro Sudeta Karcere kaj Faltrempas pluvo (tradukita de Josip Velebit), Demando de Petar Preradović, en traduko de Boriša Milićević, originala novelo de Josip Pleadin Rakonto pri avo kaj liaj ĉevaloj kaj originala poezio de Zdravko Seleš Nun mia patro en la ĉielo kaj de Marko Petrović La deka muzo.)

Eǔropa komisiono financos de 2008-2010 eldonon de la kroata romano Wakajtapu de Joža Horvat en la bengala lingvo en Kolkato en mil ekzempleroj. Paralele kroate aperos bengala verko Damarucharit de Trailokyanatha Mukhopadhyaya.

En la tirkestoj de niaj tradukistoj troviĝas tuta aro da nepublikigitaj tradukoj. Kiel ĉiu listo ankaǔ tiu ĉi restas nekompleta: mi pardonpetas al tiuj aǔtoroj kaj tradukistoj kiujn mi nevolonte preterlasis. Ili enviciĝu en estontan similan eldonaĵon, farota de iu kiu preparu pli detalan inventaron de niaj atingoj. Eĉ tiel mankohava kolekto de titoloj en la nuna katalogo montras ke esperantistoj en la pasint jarcento, samkiel en la unuaj jaroj de la nova jarmilo, pacience kaj fidele laboris, elportante la kroatan literaturon malproksimen ekster ties lingvaj limoj. Samtempe ili per siaj originale en Esperanto verkitaj libroj riĉigadis la originalan Esperanto-literaturon, tiun vere unikan lingvan fenomenon.


 

BIRANE IZVORNE ESPERANTSKE PJESME   *  elektitaj ORIGINALAJ esperantaj poemoj
izabrao / elektis :  Davor Klobučar

William AULD

BONAN MATENON, MAJSTRO


Bonan matenon, Majstro! Sidiĝu, mi petas.
Kiel vi fartas post kvindekjara malvivo?
Bonvolu fumi. Nu, vi certe enketas
pri la Movado kaj l' nuna perspektivo?

Nu, ni laboras. Sed - vi scias - la homoj
estas inertaj, altaj estas la baroj,
malfavoras l' epoko: militoj pogromoj
minacas; nin ignoras la registaroj.

Jes, jes, en via tempo, estis simile;
vi tamen ne povas kompreni, kio nin frontas -
atingi l' orelojn estas malfacile,
kaj kiam la homoj mokas nin, ni hontas.

Nu jes, vi multe oferis. Ni mem kelkfoje
donacis kelkan monon, sed ni malriĉas.
Ne pensu, ke ni nenionfaradas survoje!
Al ata-ita ni multe da tempo dediĉas!

Mi diris, ke per ignoro stulte obstina
la registaroj aŭskulti nin rifuzas?
Eĉ pli malbone - la registaro ĉina
por siaj propraj celoj la lingvon uzas!

Ni lernis la lingvon, kaj kiam ajn ni kunvenas
ni krokodilas... Kio? Ja nacilingve
babili... Ĉar komencanto ne komprenas,
kiam ni parolas Esperanton svinge.

Nu, Majstro, estis agrable... Ĝis la revido;
ĝojos pro via vizit' la samideanoj.
Vi povas reiri la tombon kun forta fido,
ke via afero troviĝas en bonaj manoj.
 

 

WILLIAM AULD

UNU EL NI

Sidas sub lampo.
Legas librojn.“Edukiĝas”.

Fariĝas ĉiutage pli ĉifona.
Tri tagojn lasas ŝimi sian barbon.
Dek jarojn lasas ĝibi siajn ŝultrojn.
Senzorge lasas kokri lin l’ edzino,

Kaj ĉiutage pli malrisortiĝas
Ĝis iam miro estas jam maroto,
Kaj, kvazaŭ nuda mar-molusk’ en konko,
Li timas trudi kapon en eksteron.

Kaj tro malfrue
Konstatas, ke nenion li plenumis,
Repensas al iama knab’ sincera
Kies intenco arda ne sufiĉis.
Kaj
Sidas sub lampo.
Legas librojn.
Kadukiĝas.

 

William AULD

POETOJ

Poetoj de l’ paseo, kiuj la lingvon kreis,
ripozu: via ama laboro ne pereis;
kvankam la karajn paĝojn jardekoj igas flavaj,
ankoraŭ freŝe floras la versorozoj ravaj.

Poetoj de la nuno, kiuj la lingvon gardas,
en kies brustoj ĝia eterna flamo ardas,
jen via tradicio. Jen la animofratoj,
kiuj antaŭe paŝis sur viaj karaj padoj.

Poetoj de l’ futuro, feliĉaj heredontoj
de hela versrivero, jen estas viaj fontoj.
Kiam adoro venos al via kor’ jubili,
memoru ĉi praulojn. Adoris ankaŭ ili.

 

KALMAN KALOCSAY


EN AMARA HORO


Nenio estas vi, nenio,
Se, pri la senco sen konscio,
Vi hurlas pri la “nova sento”!
Mi volus scii vin fermento,
Potenca povo, fort’ magia:
Dormema “rondo familia”.

Ĉu la ĝiskreva himnokanto,
Kolekta, koresponda vanto,
Kaj ke pri gramatikreguloj
Disputas aro de stranguloj
Rajdante sur la Fundamento:
Jen estas do la Nova Sento?

Ke rifuĝante de la devoj,
Nur gapas vi kun strabaj revoj
Kaj alpreninte dignan pozon
Kelkfoje ĵetas vi almozon
Sur la altaron de l’ Afero:

Ĉu tio estas do ofero?
Mi batas. Fraton batas frato.
Lin mem turmentas ĉiu bato.
Ho, gento, gento, verda gento!
Mi volus scii vin fermento,
Potenca povo, gvida torĉo,
En sorĉ’ malbona – bona sorĉo!

Kaj, kvankam “stranga sekto eta”,
Sed fidi, lukti, venki preta,
Por kiu, malgraŭ ĉia moko,
La mond-iranta Forta Voko
Ne sangmalriĉa iluzio,
Sed estas kredo, religio!

Oferoj nutras la aspirojn,
Postulas ĉiu venk’ – martirojn!
Ne kovru palo vian vangon,
Neniu volas vian sangon,
Sed donon, faron kaj fervoron
Kaj koron, sed la tutan koron!

Ve, ĉio vana! Mi konscias,
Ke en dezerto mi forkrias.
Vi restos plue en kvieto
Amuziĝanta societo.
Ho, kie estas la konsolo
Por mi – poeto sen popolo!

Poeto sen popolo, ho animprema scio,
Ke surdas la oreloj por ĉiu mia voko…
Forsonos senresone la plora melodio,
Kiel ŝirita kordo en forlasita loko.

Ĉu plu projekti, fidi kaj revi malgrandknabe,
Kaj meti mozaikon el la lingveroj splitaj,
Aŭ ĵeti for el mano la plumon, kiel Kabe,
Kaj eksilenti – patro de versoj abortitaj?

Pli oportune estus kaj certe pli prudente:
La vanajn sapvezikojn plu ne flugigi blove,
Kaj ektirinte ŝultrojn feliĉindiferente,
La Kanton de la Sklavo ne kanti plu Schulhofe.

Sed kien iri? Kie troviĝas idealo,
Sur kiu mi ne vidus malican ekrikanon,
En kies altartukon, freneze, post batalo,
Neniu adoranto jam viŝis sangan manon?

Ho, jen vi, Esperanto! Ne glora kaj fiera,
Nur orfa, senpotenca, senforta, senmatura,
Svenema kaj senhelpa kaj – eble – senespera,
Sed nobla, blanka, klara kaj senmakule pura.

Mi konas vin. Enkore vi kantis najtingale
En nokto de la mondo. Vi kiel povis trili!
Vin oni ne aŭ skultis, buĉadis sin “reale”…
Ĉu ŝtopu mi l’ orelojn por ilin eksimili?

Ne! En la kor’ plusonu la kanto dolĉetrila,
Ho, kantu birdo eta, senforta, kara, kara!
Vi estu mia bela mensogo sorĉebrila,
Vi estu la konsolo en nia mond’ amara!

 

Julio Baghy

Estas mi esperantisto

Verda stelo sur la brusto
iom palas pro la rusto.
Mi ne estas purigisto;
estas mi esperantisto.

Kuŝas ie sub tegmento
"Netuŝebla Fundamento".
Tuŝu ĝin nur la Mefisto;
estas mi esperantisto.

Polvkovrite sur bretaro
putras mia SAT-vortaro.
Tedas min la vorto-listo;
estas mi esperantisto.

Gramatikon mi ne konas
kaj gazeton ne abonas...
Librojn legu la verkisto;
estas mi esperantisto.

Mi parolas kun rapido :
"Bonan tagon ! Ĝis revido !"
Ĝi sufiĉas por ekzisto;
estas mi esperantisto.

Pionirojn mi kritikas,
la gvidantojn dorne pikas
kaj konspiras kun persisto;
estas mi esperantisto.

Por la venko mi esperas,
sed nenion mi oferas.
Mi ne estas ja bankisto;
estas mi esperantisto.

Se baraktas en la krizo
la movado, organizo,
helpas mi nur per rezisto;
estas mi esperantisto.

Flugas per facila vento
el la buŝo Nova Sento.
Ĝi sufiĉas por sofisto;
estas mi esperantisto.

Post la mort’ ĉe tombo mia
staros "rondo familia",
nekrologos ĵurnalisto :
estis li esperantisto.


ZAMENHOF

PREĜO SUB LA VERDA STANDARDO


 
Al Vi, ho potenca senkorpa mistero,
fortego, la mondon reganta,
al Vi, granda fonto de l' amo kaj vero
kaj fonto de vivo konstanta,
al Vi, kiun ĉiuj malsame prezentas,
sed ĉiuj egale en koro Vin sentas,
al Vi, kiu kreas, al Vi, kiu reĝas,
hodiau ni preĝas.

Al Vi ni ne venas kun kredo nacia,
kun dogmoj de blinda fervoro:
silentas nun ĉiu disput' religia
kaj regas nun kredo de koro.
Kun ĝi, kiu estas ĉe ĉiuj egala,
kun ĝi, la plej vera, sen trudo batala,
ni staras nun, filoj de l' tuta homaro
ĉe Via altaro.

Homaron Vi kreis perfekte kaj bele,
sed ĝi sin dividis batale;
popolo popolon atakas kruele,
frat' fraton atakas ŝakale.
Ho, kiu ajn estas Vi, forto mistera,
aŭskultu la voĉon de l' preĝo sincera,
redonu la pacon al la infanaro
de l' granda homaro!

Ni ĵuris labori, ni ĵuris batali,
por reunuigi l' homaron.
Subtenu nin Forto, ne lasu nin fali,
sed lasu nin venki la baron;
donacu Vi benon al nia laboro,
donacu Vi forton al nia fervoro,
ke ĉiam ni kontraŭ atakoj sovaĝaj
nin tenu kuraĝaj.

La verdan standardon tre alte ni tenos;
ĝi signas la bonon kaj belon.
La Forto mistera de l' mondo nin benos,
kaj nian atingos ni celon.
Ni inter popoloj la murojn detruos,
kaj ili ekkrakos kaj ili ekbruos
kaj falos por ĉiam, kaj amo kaj vero
ekregos sur tero.

Kuniĝu la fratoj, plektiĝu la manoj,
antaŭen kun pacaj armiloj!
Kristanoj, hebreoj aŭ mahometanoj
ni ĉiuj de Di' estas filoj.
Ni ĉiam memoru pri bon' de l' homaro,
kaj malgraŭ malhelpoj, sen halto kaj staro
al frata la celo ni iru obstine
antaŭen, senfine.

 

GYULA (JULIO) BAGHY

SIBERIA LULKANTO

Hirte flirte flugas haroj,
siblas vintra vent'...
Morde torde ŝiras koron
larmoj kaj la sent'...
Kant' patrina plore sonas,
dormas filo en lulil'...
Noktripozon por li donas
song' infana en trankvil'...
"Baju, baju, bajuŝki...
Dormu sonĝe, dormu vi...
Ĝemo, ploro kaj dolor'
flugu for de via kor'!
Baju... baju... bajuŝki...
Dormu filo, dormu vi!"

Brue skue blekas vento,
knaras ligna dom'...
Ĝeme treme sin forkaŝas
besto kaj la hom'...
Vent' alportas sangan krion
tra l' glacia neĝa val'...
Lastaspire petas Dion
preĝ' de l' patro en batal'...
"Baju, baju, bajuŝki...
Ho, fileto, dormu vi...
Kri' de l' morto, son' de l' plor'
flugu for de via kor'!
Baju... baju... bajuŝki...
dormu filo, dormu vi!"

Prude krude fremdaj homoj
venas el insid'...
Trompe rompe sangtriumfe
venkas la perfid'...
Kant' patrina plore sonas,
dormas filo en lulil'...
Teran pacon por li donas
sort' de l' patro en trankvil'...
"Baju, baju, bajuŝki...
Koro mia, filo, vi...
Anĝeleto, pala roz'
dormu pace en ripoz'!
Baju... baju... bajuŝki
dormu nur eterne vi!..."


ESPERANTSKA HIMNA "LA ESPERO"

LA ESPERO

En la mondon venis nova sento,
tra la mondo iras forta voko;
per flugiloj de facila vento
nun de loko flugu ĝi al loko.

Ne al glavo sangon soifanta
ĝi la homan tiras familion:
Al la mond' eterne militanta
ĝi promesas Sanktan harmonion.

Sub la sankta signo de l' Espero
kolektiĝas pacaj batalantoj,
kaj rapide kreskas la afero
per laboro de la esperantoj.

Forte staras muroj de miljaroj
inter la popoloj dividitaj;
sed dissaltos la obstinaj baroj,
per la Sankta Amo disbatitaj.

Sur neŭtrala lingva fundamento,
komprenante unu la alian,
la popoloj faros en konsento
unu grandan rondon familian.

Nia diligenta kolegaro
en laboro paca ne laciĝos,
ĝis la bela sonĝo de l' Homaro
por eterna ben' efektiviĝos
.

(Lazar Ludvig Zamenhof,
autor esperanta)

 

N A D A

Na svijet novi osjećaj sad stiže,
Snažan glas se širi širom svijeta;
Krilima se lakog vjetra diže
Pa od mjesta do mjesta nek lēta.

Ne na bodež krvi žeđajući
On ne tjera ljudsku familiju:
Nego na svijet vječno ratujući 
Obećava svetu harmoniju.

Pod tim svetim znakovima nade
Skupljaju se za mir ratujući, 
I sa trudom onih koji rade
Raste stvar nas sviju nadajućih.

Tisućljetni zidovi što stoje, 
Koji dijele narode svijeta
Doživit će rasprsnuće svoje,
Razbit će ih samo ljubav sveta.

Neutralnim jezičnim temeljem,
Kojim jedan drugog razumije, 
Narodi će stvorit sa veseljem
Velik kružok poput familije.

I sve naše marljivo drugarstvo
Mirnim radom umorit' se neće,
Dok se snova ne ostvari carstvo

Za dobrobit čovječanske sreće

(A. Ramljak, 1949, objavljeno u knjižici
"La paperoj de d-ro Ante Ramljak", IKS, 1973)

 


"La Provo", Zagreb, 15.11.1921

 

 


---> REEN AL LA PAĜOJ DE KROATA ESPERANTO-LIGO
---> NATRAG NA STRANICE HRVATSKOG SAVEZA ZA ESPERANTO