"LA ZAMENHOF-STRATO"  - KULTA LIBRO DE  ROMAN DOBRZYNSKI EN ESPERANTO
(Kroata Esperatno-Ligo helpis organizante eldonadon en kelkaj aliaj lingvoj.)
"ZAMENHOFOVA ULICA" - KULTNA KNJIGA ROMANA DOBRZYNSKOG NA ESPERANTU
(Hrvatski savez za esperanto pomogao je oko izdavanja na nekoliko drugih jezika.)

Roman Dobrzynski - pola televida ĵurnalisto kaj verkisto, esperantisto. Li faris plurajn dokumentajn filmojn pri Esperanto, kaj reĝisoris la filmon "Mazi en Gondolando", uzatan por lerni Esperanton. Aŭtoro de la libro "La Zamenhof-Strato".
Roman Dobrzynski - poljski televizijski novinar i književnik, esperantist. Snimao dokumentarne filmove o esperantu, redatelj filma "Mazi en Gondolando" za učenje esperanta, autor knjige "Zamenhofova ulica".

La libro "La Zamenhof-Strato" de pola s-ano Roman Dobrzynski - libro de interparoloj kun L.C.Zamenhof-Zaleski (la nepo de Zamenhof) pri esperanta historio, pri Zamenhof kaj lia familio, pri la vivo en varsovia geto kaj pri la dudeka jarcento ĝenerale.
Knjiga je prvi put izdana na esperantu, u Kaunasu (Litva) 2003.
 Ima 288 stranica (21 cm).
Knjiga "Zamenhofova ulica" poljskog esperantista Romana Dobrzynskog - knjiga razgovora s L.C.Zamenhofom (unukom Zamenhofa, autora esperanta) o esperantskoj povijesti, o obitelji Zamenhof, o životu Židova u varšavaskom getu, te o dvadesetom stoljeću uopće.
La libro estas eldonita unue en Esperanto, en Kaunas, 2003. ĝi havas 288 paĝojn (21 cm)


TITOLPAĜOJ  DE ELDONOJ  EN DIVERSAJ LINGVOJ
NASLOVNICE  PRIJEVODA NA RAZNE JEZIKE

- kroata (hrvatski)   - ĉeha (češki)    - slovena (slovenski)   - japana (japanski)   - litova (litvanski)   - pola (poljski)

- slovaka (slovački)   - hungara (mađarski)   - latva (latvijski)   - estona (estonski)


PRISKRIBO DE LA LIBRO "LA ZAMENHOF-STRATO"  (FARE DE S-RO  TIHOMIR LOVRIĆ, KROATLINGVE),
KAJ POSTE RECENZO DE DIRK BINDMANN (EN ESPERANTO)
OPIS KNJIGE "ZAMENHOFOVA ULICA"  (TIHOMIR LOVRIĆ, NA HRVATSKOM JEZIKU),
A ZATIM I RECENZIJA DIRKA BINDMANNA (NE ESPERANTU)::

Prof. Tihomir Lovrić
OŠ. S
VETI KRIŽ ZAČRETJE
tihomirlovric@yahoo.com
Zamenhofova ulica

 Zamenhofova ulica je knjiga izvorno napisana na međunarodnom jeziku esperantu, te 2003. godine publicirana u Litvi. Autor Roman Dobrzynski, kroz jedan dugi period, s prekidima od deset godina, razgovarao je s L.K. Zaleskim Zamenhofom, unukom tvorca Esperanta, Ludviga Zamenhofa. Djelo je napisano u stilu  pitanja i odgovora, otkrivajući nam povijest Europe od tridesetih godina XX. stoljeća pa do njegovog kraja. Knjiga se smatra, sudeći prema onome što je moguće pročitati u esperantskim krugovima, kao vademecum cijelog  pokreta.

Na kraju drugog svjetskog rataVaršava je bila potpuno uništena. Pojedini dijelovi grada nisu se više mogli prepoznati. Ono što je nekoć bio grad postalo je kamena pustinja. Potresni su opisi varšavskog gettha, pejsaža razrušenog grada koje donosi čovjek koji je čudom preživio ratne strahote te izbjegao sigurnoj smrti – unuk Ludovik Krzysztof Zaleski Zamenhof.

Zamenhofovom ulicom, gdje je nekad u zgradi na broju 9 radio Ludovik Zamenhof i njegov sin Adam i snaha Wanda, godine 1942. i 1943. odvedeno je sto tisuća židova osuđenih na smrt prema vagonima koji su ih transportirali na stratište Treblinka, gdje su također ubijene Sofija i Lidija, obje kćeri Ludovika Zamenhofa. Također i unuk, koji se tada još uvijek zvao Ludovik Zamenhof po svome djedu, trebao je doživjeti istu sudbinu, ali je slučajno izbjegao skriven u kolima koja su bila puna ljudskih leševa. 

Pod lažnim imenom Krzystof Zaleski koje je koristio izvan gettha nastavlja se jedna uzbudljiva priča puna dirljivih anegdota u kojoj doznajemo mnoge činjenice o životu Ludovika Zamenhofa te o esperantskom pokretu. Kao francuski državljanin, on obilazi svijet, stječe naobrazbu, te postaje poznat kao graditelj  mnogih famoznih građevina. U knjizi su spomenute različite teme od kojih je jedna problem međunrodne komunikacije.

Unuk L. K. Zaleski Zamenhof poznat je mnogim sudionicima Svjetskih kongresa esperantista  kao onaj koji je pozdravljao sudionike u ime obitelji Zamenhof. Kao i njegov djed nije imao sklonosti voditi neku od glavnih uloga u pokretu. Tek nakon što su ga nasreću uvjerili, da je njegov život moguće ispričati u romanu, pristao je surađivati sa Romanom Dobrzynskim. Njegove misli i sjećanja, iako prepričavaju prošlost, usmjerene su prema budućnosti koja se promatra iz perspektive nadanja.

Kakva je, međutim, budućnost esperanta u svijetu kojem pravila igre zasada određuju gospodari rata i mira stavljajući na tron globalizacuju sa njezinim idolima: tržište i prodaja? Može li esperanto u takvom društvenom kontekstu imati neko neutralno mjesto? Ako može, koje bi to mjesto bilo?

Autor knjige  Zamenhovova ulica Roman Dobrzynski i njegov sugovornik L.C. Zaleski Zamenhof spominju izraz babilonsko prokletstvo, što se redovito shvaća  kao sinonim za otežanu komunikaciju, nerazumijevanje, podjeljenosti i konflikte među različitima. Čak i u katehezi kršćanskih crkava priča o Babilonskoj Kuli tradicionalno se smatra kao epizoda koja prepričava povijest jednoga grijeha čiji su uzroci najvjerojatnije u samom čovjeku, obavijeni misterijem zla. Posljedica ovoga grijeha je raspršenost po svoj zemlji i neuspjeh jednog smionog ljudskog pothvata. Da li raspršenost označava primordijalni kaos koji potječe iz mezopotamskih mitova? Ili je bliža gnostičkom modelu pada kojem je prethodio iskonski sklad – pleroma? Ili je to jednostavno drugo ime za nered, sukobe, rivalstva, u kojem često prevladava zakon jačega koji podsjeća na džunglu?

Neovisno o mišljenju autora, dopustimo si ipak jednu, pomalo neuobičajenu, interpretaciju. Kad mi konstruiramo «kule» visoke i moćne, kada svi želimo pričati jednim istim jezikom, onda Bog «silazi» pobrkati naše jezike i zauzvrat nam dati ljepotu različitosti. Esperanto, kao planski jezik, nema zadatak vratiti ljudski rod u iskonsko stanje, prije izgubljene nevinosti, ili u pleromu. On je preusmjeren u budućnost. Esperanto treba omogućavati suživot u različitosti kultura, promicati praksu alternative u odnosu na samo jedno mišljenje. Ubrzo shvaćamo da je, u gradu Babelu, Bog otvorio nove horizonte ljudima, te da je Babel, u stvari, blagoslov, a nikad prokletstvo. Ako se ova epizoda iz Biblije  ne tumači na historicistički način  (tj. kao događaj koji se zbio), Babel tada postaje nešto što se tek treba dogoditi.

«Kamo, dakle, vodi Zamenhofova ulica?» - pita se autor Roman Dobrzynski. Slično sam se pitao i ja,  jednog kišnog poslijepodneva, u Varšavi, pred spomenikom žrtava nacizma u Zamenhofovoj ulici. Završava li ova ulica negdje na periferiji grada, gdje su nekoć živjelivaršavski Židovi - unutar zidova gettha? Ili nastavlja dalje, sve do izlaza? Ili možda njezin put vodi s onu stranu granica gradova, država, kontinenata…?

Ako napustimo iluziju da smo, bez obzira tko bili, jedino mi centar svijeta ili svemira, te da je jedino naš jezik linuga franca cijele planete, ako napustimo iluziju da je jedino naša kultura sa svojim establishmentima i njihovim patrijarhalnim, mashilističkim strukturama, kastama i elitizmom jedina, kao takva, legitimna, ako napustimo iluziju da su jedino naši mitovi, običaji i predodžbe sposobni otkriti posljednje razloge postojanja, ako napustimo iluziju da jedino naš znanstveni instrumentarij posjeduje vjerodostojnu sliku o stvarnosti, ako napustimo iluziju da se samo našim jezikom mogu izraziti najdublji osjećaji ili istine, onda Zamenhofova ulica nikad više neće biti put prema stratištu Treblinka, nego prema oslobođenju čovjeka.

Neutralni jezik Esperanto jamči svima vlastiti identitet, otvara nove horizonte i omogućava suživot u različitosti. Počinje li se tada tek ostvarivati naš Babel?


Recenzo de Dirk Bindmann

Kondamnita al espero
Fonto:
La Ondo de Esperanto. 2004. №3 (113)
 

(...) temas pri homo, kiu kvazaŭ mirakle transvivis tiun homfaritan inferon. Multaj partoprenintoj de Universalaj Kongresoj konas lin. Li estas la ĉarma maljunulo, kiu kutime salutmesaĝas la publikon en la nomo de la familio Zamenhof — Louis Christophe Zaleski-Zamenhof. Same kiel la nepo de Ludoviko Zamenhof modeste ne emas al gvida rolo en la movado, li verŝajne neniam mem estus verkinta libron pri sia propra vivo. Sed feliĉe li konvinkiĝis, ke la aventuroj de lia vivo sufiĉus por pluraj romanoj, kaj konsentis kunlabori kun Roman Dobrzyński, kiu faris el interparoloj dum dek jaroj interesegan libron en dialoga formo.

Per la rakontoj de Louis C. Zaleski-Zamenhof evidentiĝas, ke la militfina dezerto estis nur postsigno de infero. Vera infero estis, kiam la muroj ankoraŭ staris, kiam la homoj ankoraŭ estis kaptitaj en la getto — ĝis 500 mil sur tri kvadrataj kilometroj, malsate, malsane, kaj la plejparto baldaŭ malvive. La Zamenhof-strato, kie iam en la domo numero 9 laboris Ludoviko Zamenhof kaj lia filo Adamo kaj bofilino Wanda, kondukis en la jaroj 1942 kaj 1943 centmilojn da mortkondamnitaj judoj en la direkton de la vagonaroj al la ekstermejo Treblinka, kie estis murditaj ankaŭ Zofia kaj Lidia, ambaŭ filinoj de Ludoviko Zamenhof. Ankaŭ la nepo, kiu tiam ankoraŭ nomiĝis Ludwik Zamenhof, laŭ la avo, jam iris tiun vojon al la morto, sed hazarde povis eskapi kaŝite sur ĉaro kun kadavroj.

La libro plenas de kortuŝaj anekdotoj, sed ĝi ne estas libro de anekdotoj. Pli gravas ideoj. La Zamenhof-strato esprimas ankaŭ metaforan idean vojon de Zamenhof, kiu konduku la homaron al toleremo, kompreno kaj frateco. Pro tiu eduka celo la libro estas ne nur biografio de unu Zamenhofo. Kompreneble la leganto ricevas interesajn informojn pri la vivo de Ludwik Zamenhof antaŭ kaj en la varsovia getto, pri la vivo de Krzysztof Zaleski — tiel lia kaŝnomo ekster la getto —, kaj pri la vivo de la francia civitano Louis Christophe Zaleski-Zamenhof, pionira inĝeniero pri artefaritaj insuloj kaj multaj aliaj aŭdacaj konstruaĵoj.

Tamen la libro grandparte ne temas pri lia biografio, sed pri la idea fono de Esperanto. Pritraktita estas la internacia komunika problemo. La vojoj de la avo estas reiritaj. Legeblas tre detala diskuto pri la komplika historio de la lando, el kiu Ludoviko Zamenhof devenis. Sed malgraŭ ĉiuj historiaj faktoj: la pensoj de Louis C. Zaleski-Zamenhof neniam havas pasintan direkton, sed ĉiam estontan. Verŝajne nur tiu pensodirekto eblas por homo, kiu el nur malmultaj transvivis la varsovian getton kaj heredis la revojn de sia avo. Tia homo estas kondamnita al espero.

REEN AL LA PAĜO DE KROATA ESPERANTO-LIGO
NATRAG NA STRANICE HRVATSKOG SAVEZA ZA ESPERANTO